Zo zit het

Wie is de baas in Oost-Timor? De regering van Indonesië meent dat zij, en niemand anders, de openbare orde moet garanderen....

Daar valt heel wat op af te dingen.

Jakarta beroept zich op het akkoord dat op 5 mei onder VN-auspiciën met de regering van Portugal werd gesloten. Daarin zou zijn geregeld dat Indonesië in ieder geval tot november, wanneer de grondwet wordt aangepast, heer en meester is in Oost-Timor.

De Veiligheidsraad lijkt Jakarta in die redenering te volgen. Angstvallig wordt gesteld dat zonder Indonesische instemming niets mogelijk is. De tekst van het akkoord biedt echter weinig grond voor die bewering. Veel eerder kan erin gelezen worden dat Jakarta nú al het beheer over Oost-Timor moet overdragen aan de Verenigde Naties.

Artikel 3 bepaalt dat de Indonesische regering 'verantwoordelijk zal zijn voor de vrede en veiligheid in Oost-Timor, teneinde te verzekeren dat de volksraadpleging op eerlijke en vreedzame wijze wordt uitgevoerd (...)'.

Dat is eigenlijk alles. Het handhaven van de orde door de Indonesiërs wordt expliciet verbonden met het moment van het referendum (dat 30 augustus plaatsvond), en de voorbereiding ervan. Afgaande op de tekst van het akkoord is de rol van de Indonesische troepen nu uitgespeeld.

Bovendien bevat artikel 3 een bepaalde taak die aan de Indonesische autoriteiten wordt toegeschreven, niet een vorm van tijdelijke soevereiniteit. Er kan heel goed in gelezen worden dat Indonesië de plicht (en niet het recht) heeft voor de veiligheid te zorgen. Aan die plicht heeft Jakarta niet voldaan: de ordehandhaver heeft gefaald.

Een reden te meer om de rol van ordehandhaver over te dragen aan de VN. Het akkoord voorziet al in die overdracht. Volgens artikel 6 moet de Indonesische regering, indien de Timorezen kiezen voor onafhankelijkheid, grondwettelijke stappen nemen om de banden met Oost-Timor te verbreken, en samen met Portugal en de VN-secretaris-generaal 'het eens worden over regelingen voor een vreedzame en ordelijke overdracht van het gezag op Oost-Timor aan de Verenigde Naties'. De VN zouden vervolgens het proces naar onafhankelijkheid moeten begeleiden.

Opvallend is dus dat in het akkoord van 5 mei niets expliciet staat over de rol van de Indonesische troepen in de periode ná het referendum. Wel zegt artikel 7 dat tussen de volksraadpleging en het begin van de uitvoering van het resultaat, Jakarta en Lissabon de VN zullen vragen een 'passende' aanwezigheid in Oost-Timor te handhaven.

Waarschijnlijk hebben de onderhandelaars het geweld als reactie op de uitslag (en de dubieuze rol van de Indonesische troepen daarin) niet voorzien. Alle aandacht ging uit naar mogelijke verstoring door de milities van de volksraadpleging zelf.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden