Zo zijn de lange files op te lossen

November staat ieder jaar weer garant voor drukte op de weg. De politiek slaagt er maar niet in om dat probleem aan te pakken. Maar wat kan zij eigenlijk doen om fileleed te verminderen en wat zijn de voor- en nadelen?

File op de A17 op archiefbeeld. Beeld anp

1. Rekeningrijden

Betalen voor het gebruik van de auto, niet het bezit, lijkt heel eerlijk. Het leidt vanzelf tot minder automobiliteit en daarmee minder files. Het brengt de verstokte automobilist tot denken over nut en noodzaak van een rit en brengt alternatief vervoer in beeld. In alle vormen van rekeningrijden - een vlak tarief per kilometer, of bijvoorbeeld een specifieke heffing voor de spits - is de winst dat er minder hoeft te worden uitgegeven aan nog meer infrastructuur. Daarnaast is er milieuwinst. Welke variant van rekeningrijden er ook wordt ingevoerd, er hoort een ruil bij (afschaffing van de motorrijtuigbelasting en van de BPM, de aankoopbelasting) en dat gaat ten koste van de schatkist van het rijk. Minder automobiliteit leidt ook tot minder accijnsopbrengsten. Een spitsheffing voor de snelwegen kan er gauw toe leiden dat autoverkeer uitwijkt naar alternatieve routes die dan overbelast raken. De vrees is dat de praktische uitvoering (kastje in iedere auto? Permanente cameracontrole?) enorme kosten met zich meebrengt. Het Centraal Planbureau en topambtenaren noemen rekeningrijden desondanks de onontkoombare oplossing, de enige die de filedruk structureel kan verminderen.

2. Meer asfalt

Over de winst voor de filebestrijding buitelen de verkeerskundigen over elkaar heen. De een grijpt terug naar de jaren voor de economische crisis toen het op de snelwegen nog vaker vaststond, met een kleiner wagenpark dan het huidige (8,1 personenauto's) en met minder asfalt, de ander bezweert dat meer asfalt alleen maar een aanzuigende werking heeft. Enige consensus is er wel over de aanpak van knelpunten zoals op de A4 tussen Den Haag en Leiden en de A58 tussen Tilburg en Eindhoven. Het pleidooi voor meer asfalt gaat onverbrekelijk gepaard met de oproep om nog meer 130-kilometertrajecten in te voeren. Rijkswaterstaat bepleit dat in ieder geval voor de A2 (Holendrecht-Vinkeveen), de A12 (Duiven-Duitse grens) en de A27 (Eemnes-Almere). Voorlopig is helemaal niet aangetoond dat harder rijden leidt tot betere benutting van de wegcapaciteit.

(tekst gaat verder onder de foto)

De oplossingen voor de fileproblemen zijn bekend. Waarom gebeurt het dan niet?

Bredere wegen, meer wegen, spitsstroken; het helpt niets tegen de files. Dat zeggen sinds vorige maand zelfs notoire asfaltknuffelaars zoals RAI, Bovag en ANWB. Ondanks nieuwe wegen en opgeloste knelpunten, staan er in Nederland over vijf jaar een derde meer files, heeft het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid becijferd. Het enige wapen daartegen volgens de mobiliteitsorganisaties: rekeningrijden. Waarom is dat er nog niet in Nederland? (+)

Rijkswaterstaat verricht megaklus bij de A1. Beeld anp

3. Spitsmijden en thuiswerken stimuleren

Dat proberen overheden en bedrijven als Nationale Nederlanden en Rabobank al jaren: automobilisten belonen met cadeaubonnen of anderszins als ze maar buiten de spits naar werk of huis gaan. In de praktijk gaat het om bescheiden vervoersstromen (82 duizend automobilisten staan nu bij de verschillende projecten geregistreerd) en de meesten laten niet echt de auto staan hoewel ook beloning wacht als ze voor alternatief vervoer kiezen. De trein? Die puilt al uit in de spitsuren en anders dan op de weg betaalt die reiziger wel een soort van spitstarief, want geen korting wegens daluur. Thuiswerken wordt veel met de mond bepleit maar werkgevers voeren nu ook weer geen actief stimuleringsbeleid: 25 procent van de beroepsbevolking werkt wel eens een dagje thuis.

4. Verkeerstechnische ingrepen

Lang heeft Rijkswaterstaat betoogd dat tunneldosering (om veiligheidsredenen de vervoersstroom door een tunnel beperken met rode kruisen op matrixborden) niet bijdraagt aan de files. Nu geeft de dienst sinds kort toe dat die dosering -zoals bij de Leidsche Rijn-tunnel en de Coentunnel - misschien toch stremmingen bevordert. Meer in algemene zin pleiten verkeerskundigen er voor vervoersstromen beter te monitoren. Daarop is de laatste jaren bezuinigd. Ja, er hangt een batterij camera's boven de weg, maar vooral om boetes te innen. De ANWB signaleert dat onoplettende automobilisten een groeiende bijdrage leveren aan filevorming en pleit voor terugkeer van politiecontrole op de snelwegen. De afstemming van verkeerslichten bij op- en afritten laat op veel plekken te wensen over.

Files door regenval op de A4 nabij Schiphol. Beeld anp

Waarom staan er zoveel files in november?

Van de tien drukste ochtend- en avondspitsen dit jaar waren er negen in november. En vier van de tien langste spitsfiles in de historie ontstonden in november 2016, zo blijkt uit de file-informatie van de ANWB. Waarom staan we deze maand massaal in de file?

5. Beter openbaar vervoer

Daar pleit de hele vervoerssector, inclusief autoclub ANWB, voor als het gaat om het verlichten de filedruk in de Randstad. Investeer fors in lightrail tussen de werk- en woonsteden. Het Kennisinstituut Mobiliteit kwam juist deze week met een onderzoekje naar de populariteit en het imago van vervoersmiddelen. Niet verrassend: 80 procent van de Nederlanders zweert bij de auto, de fiets staat er ook nog aardig op, ov heeft het slechtste imago. Vooral bij hen uiteraard die er zelden gebruik van maken. Het is niet zo makkelijk om de verstokte automobilist te verleiden. Sterker, sommige automobilisten vinden de dagelijkse file helemaal niet zo erg: even een rustpuntje tussen werk en thuis.

Luchtfoto van de spoorvernieuwing rondom treinstation Utrecht Centraal. Beeld anp

6. Technologische innovaties

Het vrachtvervoer écht op één rijbaan vastpinnen en wel in de vorm van platooning: de voorste truck bepaalt hoe en wat, via een wifiverbinding worden de volgers als vanzelf meegenomen. Er wordt volop mee geëxperimenteerd, maar invoering lijkt nog ver weg. Van de zelfrijdende auto's wordt ook veel verwacht maar ook dat laat nog wel even op zich wachten. Bij alle mogelijke verbetering van gps-hulpmiddelen om verkeersdrukte- en stromen beter te voorspellen houdt de ANWB de automobilist de spiegel voor: kijk nu eens wat vaker, voor vertrek, naar actuele informatie hoe het er voorstaat op de weg. Een half uurtje uitstel kan soms al lonend zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden