Zo ziet de achterkant van de veelgeroemde Turkijedeal eruit

Wie wil weten hoe de achterkant van de veelgeroemde Turkijedeal eruitziet - de afspraak tussen de Europese Unie en Turkije over het terugnemen van vluchtelingen en andere migranten, het akkoord dat zó succesvol heet te zijn dat de premier tijdens de formatie van Rutte III hemel en aarde heeft bewogen om soortgelijke overeenkomsten te kunnen sluiten met Afrikaanse landen, de regeling waarmee we volgens eurocommissaris Frans Timmermans 'op de goede weg' zijn - die moet het verhaal van Jarl van der Ploeg lezen dat gisteren in de Volkskrant stond.

Van der Ploeg, correspondent voor deze krant, bezocht onlangs Samos, het Griekse eiland dat in een paar jaar tijd in één groot openluchtvluchtelingenkamp is veranderd. Hij noteerde: 'Het is de derde winter op rij dat de grens van Europa uit lekkende koepeltentjes bestaat.' In die lekkende koepeltentjes liggen de mensen in de modder, onder zwart beschimmelde dekbedden die niet meer droog te krijgen zijn, en trekt het vocht in hun botten.

Dat ze daar al drie winters liggen naast overlopende wc's terwijl hun kinderen op blote voeten door de modder rennen, heeft een hoop te maken met de Turkijedeal waar Europese politici in hun verwarmde Torentjes en hun glazen kantoortorens zo content mee zijn, omdat de West Europese stoepen er schoon door blijven. Sinds de afspraak van kracht werd, moeten bootmigranten die op Griekse eilanden als Samos, Kos, Lesbos en Chios aanlanden zonder proces terug naar Turkije. Dat kan lang niet altijd, omdat ook Turkije te gevaarlijk voor ze is, als het Syrische Koerden betreft bijvoorbeeld, of christenen. Veel migranten die wel worden teruggestuurd zonder dat hun asielaanvraag in behandeling is genomen, gaan tegen de beslissing in beroep. Allemaal zitten ze vast op het eiland van aankomst, waar ze de uitkomst van hun slepende asielaanvragen moeten afwachten.

De laatste vijf maanden, zo schrijft Van der Ploeg, kwamen er 8.000 nieuwe vluchtelingen aan op de eilanden, terwijl er sinds maart 2016 slechts 1.500 migranten zijn teruggestuurd naar Turkije. Het herplaatsen van mensen met een asielstatus in andere Europese landen komt slecht op gang en wordt door een enkele EU-lidstaat gesaboteerd.

Ze stromen niet door en ze stromen niet terug. Met een overvolle 'openluchtgevangenis aan zee' tot gevolg. Een buffer van menselijke ellende aan de Europese grens die nieuwe vluchtelingen mogelijk afschrikt.

Ook dát zullen Europese politici in hun verwarmde Torentjes en glazen kantoortorens niet verkeerd vinden, want als er één begrip is waar ze 's nachts wakker van liggen met het angstzweet op het voorhoofd, dan is het dit: aanzuigende werking. Liever gezinnen in de modder laten overwinteren dan elders in de wereld de indruk wekken dat het aangenaam toeven is bij ons.

Verschillende media en de UNHCR maken met enige regelmaat gewag van Mama Maria, een restauranthouder op Samos die de vluchtelingen van voedsel voorziet. Met Kerst kookte ze honderden maaltijden voor de mensen in het kamp, 'omdat ook Maria en Jozef als vluchteling werden geweigerd'. Die vrouw is een heilige die met elke maaltijd die ze bereidt de politici in hun verwarmde Torentjes en hun glazen kantoortorens een tikje verder te kijk zet als cynische krentenwegers.

Voor het overige is de Turkijdeal een doorslaand succes.