Zo zadelde het Kremlin zich op met moord op Litvinenko

Het leek een geweldig idee om polonium-210 te gebruiken om in het buitenland een politieke tegenstander uit de weg te ruimen. De zeer giftige en radioactieve stof is uiterst zeldzaam, zodat het hoogst onwaarschijnlijk leek dat een lijkschouwer het moordwapen zou ontdekken. Maar toch ging het mis bij de moord op de Russische dissident Aleksandr Litvinenko in 2006. Door polonium te gebruiken zetten zijn moordenaars ongewild een spoor uit dat uiteindelijk naar huis leidde: Moskou.

Archiefbeeld van Aleksandr Litvinenko. Beeld reuters
Archiefbeeld van Aleksandr Litvinenko.Beeld reuters

In het eindrapport over de geruchtmakende zaak concludeerde de gepensioneerde Britse opperrechter Sir Robert Owen dat het vaststaat dat Litvinenko met het giftige polonium is vermoord door Andrej Loegovoj en diens compagnon Dmitri Kovtoen, allebei voormalige collega's van Litvinenko bij de Russische geheime dienst FSB (voorheen de KGB). Zij dienden hem het gif toe in zijn thee tijdens een ontmoeting in het chique Millennium Hotel in Londen.

Litvinenko had zich de haat van zijn vroegere werkgever op de hals gehaald, toen hij eind jaren negentig onthulde dat de FSB plannen had om de Russische miljardair Boris Berezovski te vermoorden. Uit vrees voor de wraak van zijn collega's vluchtte hij naar Londen. De druppel die de emmer deed overlopen, was een boek waarin hij beweerde dat de FSB achter een aantal bomaanslagen in 1999 op flatgebouwen zat waarbij honderden mensen om het leven kwamen. Poetin greep de aanslagen, die aan Tsjetsjeense terroristen werden toegeschreven, aan om Tsjetsjenië binnen te vallen. Vlak voor zijn dood was Litvinenko bezig met een onderzoek naar de banden tussen president Poetin en de Russische maffia.

(Tekst gaat verder onder foto).

Archiefbeeld van Alexander Litvinenko (rechts) en een collega die een masker draagt om zijn identiteit te verbergen. Beeld anp
Archiefbeeld van Alexander Litvinenko (rechts) en een collega die een masker draagt om zijn identiteit te verbergen.Beeld anp

Durft hij Poetin aan te spreken op moord Litvinenko?

President Poetin van Rusland heeft 'waarschijnlijk' zijn zegen gegeven aan de moord op de uitgeweken Russische dissident Aleksandr Litvinenko. Lees hier de analyse van Volkskrant-correspondent in het Verenigd Koninkrijk Patrick van IJzendoorn.

Marina Litvinenko, weduwe van de Russische dissident, houdt een kopie van het rapport vast. Beeld getty
Marina Litvinenko, weduwe van de Russische dissident, houdt een kopie van het rapport vast.Beeld getty

De gewezen FSB-agent vreesde al enige tijd voor zijn leven, zeker na de moord op de journaliste Anna Politkovskaja, die enkele maanden eerder in Moskou werd doodgeschoten. Politkovskaja, een van de felste critici van Poetin, was bevriend met Litvinenko.

Mogelijk is het onderzoek naar de corruptie binnen het Kremlin Litvinenko fataal geworden. Hij zou twee weken na de moordaanslag de Spaanse autoriteiten nieuwe bewijzen overhandigen, maar zover kwam het niet. Opperrechter Owen is ervan overtuigd dat Poetin 'motieven had om actie te ondernemen tegen Litvinenko, inclusief moord'.

Uit zijn onderzoek blijkt dat Loegovoj en Kovtoen al een maand voor de ontmoeting in het Millennium Hotel een poging hadden gedaan hem te vergiftigen. Maar die poging mislukte doordat hij geen slok nam van het drankje dat zij klaar hadden staan. Wel lieten de twee een radioactieve plek na doordat zij kennelijk iets van de stof op het tafelkleed hadden gemorst.

Loegovoj noemde de beschuldigingen tegen hem 'absurd'. In een reactie aan het Russische persagentschap Interfax noemde hij het Britse gerechtelijke onderzoek een 'farce'. Maar bij haar onderzoek trof de Britse politie op tal van plaatsen waar Loegovoj en Kovtoen waren geweest hoge doses radioactiviteit aan. Zo werd in het toilet van het Millennium Hotel verhoogde radioactiviteit gevonden. Op beelden van de bewakingscamera's van het hotel was te zien dat beide mannen het toilet hadden bezocht, maar hun slachtoffer niet. Ook op de hotelkamer van Kovtoen werden sporen gevonden. In de afvoer van het bad werd een enorm hoge dosis radioactiviteit gemeten: kennelijk had hij daar het restje polonium weggespoeld.

(Tekst gaat verder onder foto).

Cameron in gesprek met Poetin. Beeld anp
Cameron in gesprek met Poetin.Beeld anp

Volgens Owen wisten Loegovoj en Kovtoen dat zij een heel bijzonder gif gebruikten, maar hij is er niet zeker van dat zij op de hoogte waren van de exacte eigenschappen - lees: de radioactiviteit -- van de stof. Dat zou verklaren waarom Loegovoj zelfs zijn gezin meenam naar het Millennium Hotel. Het feit dat er polonium-210 werd gebruikt om Litvinenko te vermoorden, wijst er volgens Owen op dat het om een operatie ging waarbij een staat betrokken was. Tijdens het onderzoek verklaarde Norman Dombey, een vooraanstaand natuurkundige, dat het radioactieve polonium vrijwel zeker uit Rusland kwam. Volgens Dombey is de Avangard-fabriek in het Russische Sarov de enige nucleaire installatie die in staat is voldoende hoeveelheden polonium te produceren. In zijn rapport zegt Owen dat het niet vaststaat dat de stof afkomstig was uit de Avandgard-fabriek, maar dat het wel mogelijk is.

Dat de FSB polonium voor de operatie kon gebruiken is volgens het rapport een extra aanwijzing dat het Kremlin ervan op de hoogte moet zijn geweest. Zonder toestemming van de president zelf zou Rosatom, de organisatie waaronder de civiele kernreactoren in Rusland vallen, de stof nooit hebben overgedragen aan de FSB.

Het rapport bevat ook een deel dat geheim wordt gehouden. Daarin gaat het vermoedelijk over het werk van Litvinenko voor de Britse inlichtingendienst MI6 en andere gevoelige informatie. Die bewijzen zijn kennelijk zo sterk dat de Britse regering zich zonder aarzelen achter de conclusie van Owen schaarde dat president Poetin waarschijnlijk zijn fiat voor de moord op Litvinenko had gegeven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden