Zo word je de perfecte populist

Hoe mobiliseert een populist zijn achterban? Een mini-college van de Leidse hoogleraar Henk te Velde.

Hoogleraar Henk te Velde Beeld Jerome Schlomoff

'In Nederland heeft het populisme aan het licht gebracht dat we het over fundamentele zaken oneens zijn. Een populist legt de nadruk op directe democratie en heeft weinig vertrouwen in instituties. Het gewone volk weet beter dan de elite wat goed is voor het land. De elite bakt er volgens hem niets van, is corrupt en alleen bezig met eigenbelang. De populist maakt gebruik van het idee dat een traditionele gemeenschap moet worden beschermd. Een gemeenschap waarin mensen zich geborgen voelen, maar die ook mensen uitsluit.

'Een van de verdiensten van rechts en links populisme is dat het de vraag aan de orde stelt of het neoliberalisme het enige antwoord is op alle problemen. Het lijkt soms of de verzorgingsstaat verleden tijd is. Sommige mensen vinden dat niet erg, die redden zichzelf wel, maar dat geldt niet voor iedereen. De populistische druk laat zien hoezeer dit thema leeft.

Henk te Velde (56) is hoogleraar vaderlandse geschiedenis aan de Universiteit Leiden.
Hij publiceerde tal van boeken, waaronder Van regentenmentaliteit tot populisme over politieke tradities in Nederland.

'In brede kring leeft bezorgdheid over ongelimiteerde immigratie. Als je stemmen wilt winnen, kun je nadruk leggen op dit onderwerp. Maar hoever ga je? Het gevaar is dat het leidt tot geweld. Als je op lange termijn iets gedaan wilt krijgen in de politiek is het opblazen van het thema immigratie niet de handigste weg. Daarmee creëer je scherpe tegenstellingen en als je ooit iets wilt bereiken moet je toch samenwerken met anderen.

'De perfecte populist weet net te doen alsof zijn minderheid een meerderheid is. Hij roept: de stem van het volk moet worden gehoord. In de praktijk is dat een minderheid. Op dit moment is er in West-Europa geen enkel land waar populisten een meerderheid hebben en ik verwacht dat dit voorlopig zo blijft.

'Populisten zijn slecht in samenwerking met andere partijen en blijven dus vaak buiten de regering. Ze kunnen het meest bereiken met presidentsverkiezingen. Dan heb je geen meerderheid nodig voor je partij en kun je kiezers trekken die normaal niet op jouw partij stemmen. In Oostenrijk scheelde het maar weinig of daar was een populistische president gekozen. In Frankrijk gooit Marine Le Pen hoge ogen.

Beeld Jerome Schlomoff

'Een populist kan het best een boze toon aanslaan. Bij populisme gaat het niet alleen om een politiek programma, ook om de toon. Boosheid werkt vaak goed als je mensen wilt mobiliseren. Er schuilt wel een gevaar in: het kan uitlopen op stenengooien of erger.


'Geert Wilders de perfecte populist? Van huis uit is hij een klassieke liberaal. Hij komt uit de VVD. Ik denk dat hij heeft ontdekt dat hij als buitenstaander in de politiek succes kon hebben door de populistische kaart te spelen. Hij combineert zijn opportunisme met standpunten waarin hij echt gelooft.'

Beeld Jerome Schlomoff
Beeld Jerome Schlomoff
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.