Zo willen Democraten de Republikeinen overhalen

De Democratische Partij heeft deze week de verkiezingen in een ongebruikelijk perspectief geplaatst. Het is niet meer: wij tegen de Republikeinen, maar wij samen tegen Trump.

Beeld EPA

In de trein van Philadelphia naar New York zat vrijdagmiddag een dame bij wie de Democratische Conventie zijn werk had gedaan. Ze werkte als financieel directeur bij een aannemersbedrijf. Vier jaar geleden stemde ze nog Obama, nu wilde ze Donald Trump stemmen (ondanks het feit dat haar bedrijf onderaannemer was geweest bij de bouw van een van Trumps casino's - en een van de slachtoffers van zijn faillissementen) . 'Het moet anders in dit land', zei ze.

Maar nu was ze overgehaald. 'Ik vind Trump nog steeds leuk. Maar hij is roekeloos. Je weet niet wat hij gaat doen.'

'Roekeloos' was een van de woorden die Michael Bloomberg, de oud-burgemeester van New York, woensdag gebruikte om Trump te beschrijven. In die speech stelde hij, als niet-partijgebonden stemmer, dat geen weldenkende Amerikaan voor Trump zou kunnen kiezen. En Kimberly Burkert had hem gehoord.

Trump, was afgelopen week de boodschap, is zo'n outsider dat hij buiten Amerika is komen te staan. Een echte Amerikaan, Democraat of Republikein of iets daartussenin, kan daar nooit voor kiezen. Zo probeerden de belangrijkste sprekers op de conventie gematigde Republikeinen los te weken van hun kandidaat, en laagopgeleide Democraten te behouden.

Dat deden ze met een rechtstreeks beroep op Amerikaanse waarden en Amerikaans chauvinisme. Religieuze inspiratie en patriottisme werden vaker genoemd bij de Democraten dan bij de Republikeinen een week eerder. Hillary Clinton had het over haar christelijke opvoeding en de 'meest duurzame' waarden van de wereld: vrijheid en gelijkheid, gerechtigheid en gelijke kansen. 'We zijn zo trots dat deze woorden met ons worden geassocieerd. Dat wanneer mensen ze horen - ze Amerika horen. Dus laat niemand jullie vertellen dat ons land zwak is.'

Joe Biden. Beeld reuters

Woensdag viel zelfs het woord 'exceptionalisme', de Amerikaanse mythe dat het land een voorbeeld voor de wereld moet zijn. Dat geloof, dat altijd impliciet of expliciet een belangrijke rol speelde bij de Republikeinen, is in de campagnes van Trump (en trouwens ook van Bernie Sanders) ver te zoeken. Trump heeft zelfs gezegd dat Amerika in sommige opzichten een derdewereldland is. 'Trump begrijpt ons geweldige exceptionalisme niet', zei Bloomberg. 'Hillary Clinton wel.'

Woensdag was de eerste dag dat de sprekers de twijfelende televisiekijkers thuis probeerden over te halen. Doelgroepen: de hoger opgeleide Republikeinen uit het kamp van oud-presidentskandidaten John Kasich en Jeb Bush, de lager opgeleide kiezers uit de oude industriegebieden, en militairen die normaal gesproken ook rechts stemmen. Met Trump schieten jullie niets op, was de boodschap.

Gehaat mikpunt

De eerste dagen van de conventie waren de meeste preken vooral gericht op de eigen parochie, een volle zaal met Democraten van verschillend allooi, die tot eenheid moest worden gesmeed. Daarbij deden de Democraten wat ze vorige week de Republikeinen verweten: ze stelden hun zinnen scherp op een gehaat mikpunt dat inhoudelijke interne verschillen naar de marges verdrong.

Toen die eenheid eenmaal grotendeels was bereikt, zetten vice-president Joe Biden, vice-presidentskandidaat Tim Kaine, Michael Bloomberg en president Barack Obama de volgende stap. Donald Trump was niet alleen een handige gemeenschappelijke vijand om de eigen partij te verenigen, maar ook een bruikbaar schrikbeeld om de andere partij te verdelen. En op die manier sommigen opnieuw partij te laten kiezen.

Trump werd niet als logisch eindpunt van Republikeins extremisme neergezet, maar als een blindganger die Republikeinen best kunnen negeren. Het was een handreiking die hun een uitweg biedt.

Lees ook deze verhalen van onze correspondent Michael Persson

Amerika is niet meer het lichtend voorbeeld: Hoe deze campagne een eind maakte aan de illusie (+)

Clintons charmeoffensief: Veel mensen hebben 'gewoon' een hekel aan haar. Ze haalt dan ook alles uit de kast om aardig over te komen. (+)

Woede en haat

'Wat we vorige week op de Republikeinse Conventie in Cleveland hebben gehoord was niet echt Republikeins - en zeker niet conservatief', zei Obama. Wat we hoorden was een diep pessimistische visie op een land waar we ons tegen elkaar keren, en ons afkeren van de rest van de wereld. Er waren geen serieuze oplossingen voor pregnante problemen - ze wakkerden alleen maar onvrede en beschuldigingen en woede en haat aan.'

Obama en de andere sprekers woensdagavond deden iets wat Hillary Clinton, die donderdagavond haar acceptatiespeech hield, zelf niet kan doen. Ze presenteerden Clinton als de enige optie waar een redelijke Amerikaan in november voor kan kiezen - Clinton zelf kan dat nooit zeggen, zeker niet als kandidaat naar wie geen Republikein zonder vooringenomenheid kan luisteren. Natuurlijk is geen enkele spreker op een conventie objectief, maar met hun argumenten en woordkeuze probeerden Biden, Kaine, Bloomberg en Obama allemaal een brug te slaan naar de Republikeinse lager en hoger opgeleide twijfelaars.

Tim Kaine. Beeld epa

Onpartijdigheid

Zo gebruikte miljardair Bloomberg zijn eigen onpartijdigheid (hij was eerst Democraat, werd toen Republikein, is nu niets) en verleden als zakenman om andere hoger opgeleide onafhankelijken en klassieke kapitalistische Republikeinen naar Clinton te lokken. 'Ik begrijp de aantrekkingskracht van een zakenman. Maar Donald Trumps zakenplan voor Amerika is een ramp in wording.'

Zijn stemadvies was rechtstreeks gericht aan de vele weldenkende Amerikanen die Clinton om wat voor reden dan ook niet mogen. 'Ik ben het regelmatig oneens met Hillary. Maar wat onze meningsverschillen ook zijn: we moeten ze opzij schuiven in het belang van het land. Deze verkiezingen zijn geen keuze tussen een Democraat en een Republikein. We moeten ons verenigen rond de kandidaat die een gevaarlijke demagoog kan verslaan.'

Een andere doelgroep van de Democraten is de blanke lager opgeleide middenklasse, de kern van Donald Trumps campagne. Trump loopt deze weken in staten als Ohio en Pennsylvania rond, waar hij de arbeiders in overalls achter zich probeert te krijgen die te lijden hebben van de ondergang van de zware industrie, deels door de vrijhandel. Sommige van die staten worden traditioneel door de Democraten gewonnen, maar zouden in november zomaar naar Trump kunnen gaan, die zich als reddende outsider heeft opgeworpen.

Dus daarom refereerde Clinton aan haar grootvader in Scranton, Pennsylvania. 'Die werkte vijftig jaar in dezelfde kantfabriek.'

Joe Biden profileerde zich als een van hen ('Ze noemen me middenklasse-Joe in Washington, en dat is geen compliment') en veegde de vloer aan met Trump. 'Hij probeert ons te vertellen dat hij om de middenklasse geeft, hou toch op zeg. Dat is totale onzin. Die vent heeft geen idee van de middenklasse. Hij heeft geen idee wat Amerika groot maakt. Hij heeft gewoon helemaal geen idee, punt.'

Ook Tim Kaine schermde met zijn arbeidersverleden. Hij had het over zijn zomerbaantjes in de ijzerwerkplaats van zijn vader, en zijn vrijwilligerswerk in Honduras waar hij kinderen leerde lassen en timmeren. En Obama zelf gebruikte dezelfde woorden als Trump vorige week, toen die het had over het 'vergeten volk' in de Rustbelt. 'Er zijn plekken in Amerika die nooit zijn hersteld van de fabriekssluitingen; mannen die trots waren op hard werken en de zorg voor hun families, die voelen zich nu vergeten.'

Optimistisch verhaal

Maar de Democraten draaiden hun verhaal steeds in de zon. Clinton, over haar grootvader in de fabriek van Scranton: 'Hij geloofde dat als hij alles gaf, zijn kinderen een beter leven zouden krijgen dan hij.'

Tegenover de angstbeelden en het doemdenken van Trump ('Dit is niet het Amerika dat ik ken', zei Obama) zetten zij een optimistisch verhaal van 'dappere hoop', van Amerikanen die zich niet laten kennen, van een Amerika dat nog steeds fantastisch is.

'De Amerikaanse droom is iets dat geen muur ooit kan omvatten', zei Obama, doelend op de aantrekkingskracht van het land.

Een Republikeinse speechwriter uit de jaren tachtig twitterde in een reactie: 'Haal een paar alinea's uit de toespraak en Ronald Reagan had hem kunnen uitspreken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden