Zo wil Desi Bouterse zijn moordproces om zeep helpen

De Surinaamse president Desi Bouterse blokkeert opnieuw zijn moordproces. Met onder andere een nog nooit gebruikt grondwetsartikel, zo was de verwachting al de afgelopen dagen van deskundigen in Paramaribo, voorkomt Bouterse dat de militaire aanklager donderdag een strafeis tegen hem uitspreekt. Het kan het definitieve einde zijn van het 8 Decemberproces.

Desi Bouterse spreekt zijn aanhangers toe in het partijcentrum van zijn NDP. Beeld Guus Dubbelman/de Volkskrant

Al dagen worden de Surinamers voorbereid op Bouterses ingrijpen, in het bijzonder door zijn spreekbuis Cliff Limburg. Soms op dreigende toon, zoals Suriname wel gewend is van 'Limbo', af en toe met een olijftak in de hand.

De Beatles-hit 'Let it be' draaide Bouterses woordvoerder maandag twee keer achter elkaar in zijn radioprogramma Bakana Tori op de staatszender SRS. De boodschap: laat deze kwestie, de executie in 1982 van 15 politieke tegenstanders van Bouterses militaire regime, voorgoed rusten. Want Suriname moet verder.

Limburg, ruimschoots citerend uit een opiniestuk van nabestaande Dew Baboeram die de kant van Bouterse heeft gekozen en waarin hij zich prima kon vinden: 'Laten we deze zwarte bladzijde omslaan en de samenleving niet meer belasten met dit probleem. Er zijn twee keuzes: definitieve vrede of gewelddadige escalatie.'

Met onder andere een beroep op artikel 148 van de Grondwet, zo is de verwachting van rechtsdeskundigen in Paramaribo, gaat de oud-legerleider donderdag proberen te voorkomen dat de strafeis wordt uitgesproken. Op grond van dit artikel kan de president 'in het belang van de staatsveiligheid in concrete gevallen' de baas van het OM bevelen geven bij de vervolging van verdachten.

De berechting van Bouterse en zijn 24 medeverdachten stond sinds 2012 stil. Omdat de auditeur-militair ook toen op het punt stond zijn strafeis uit te spreken wegens 15-voudige moord, nam Bouterses NDP in allerijl een Amnestiewet aan. De president leek de dans te ontspringen. Tot de krijgsraad deze maand, in navolging van de hoogste rechters van het Hof van Justitie, besloot dat het proces weer moest worden hervat. De president en zijn aanhangers waren verbijsterd.

Al dagen bereidt Bouterse-woordvoerder Cliff Limburg de Surinamers erop voor dat ingrijpen in het moordproces niet meer dan logisch is. Beeld Guus Dubbelman/de Volkskrant

Crisis

De Amnestiewet werd door de krijgsraad terzijde geschoven omdat het ingreep in een rechtszaak die al was begonnen. Sindsdien zijn de rapen gaar in het Bouterse-kamp. Al twee weken roepen de president en zijn NDP moord en brand. Er zou sprake zijn van een 'constitutionele crisis' door het ingrijpen van de rechterlijke macht. De staatsveiligheid zou zelfs in gevaar zijn als het proces donderdag door zou gaan.

'Ik zie geen constitutionele crisis', zegt Harish Monorath, deken van de Surinaamse Orde van Advocaten. 'De drie machten in het land zijn nog gewoon intact en ze functioneren. Er wordt normaal recht gesproken. Laat de president zeggen welk gevaar er precies dreigt voor de staatsveiligheid als de rechtszaak doorgaat. We gaan naar uitholling van de rechtspraak als er donderdag wordt ingegrepen.' Monorath betoogt dat Bouterse op meerdere paarden wedt om het moordproces de nek om te draaien.

Eerst werd geopperd de noodtoestand uit te roepen. Omdat dit internationaal tot repercussies zou leiden, zeker nu Suriname een akkoord heeft gesloten met het IMF, wordt hierover nu wijselijk gezwegen. Sinds vrijdag propageert het Bouterse-kamp gebruik te maken van artikel 148. Op die dag werd, toevallig of niet, ook de behandeling van de wet om een Constitutioneel Hof op te richten plotseling op de agenda van het parlement gezet. Vandaag wordt er opnieuw over gedebatteerd.

Het 8 Decemberproces begon in 2007, een kwart eeuw na de executie van 15 journalisten, advocaten, militairen, zakenmensen en docenten. Volgens Bouterse, die toen legerleider was, waren ze betrokken bij een staatsgreep en werden ze op de vlucht doodgeschoten. Forensisch onderzoek sprak dit laatste tegen. Beeld Guus Dubbelman/de Volkskrant

Scenario

Dit hof, dat al jarenlang maar niet van de grond komt, moet zich gaan buigen over heikele grondwettelijke kwesties. Mede omdat militair aanklager Roy Elgin in 2012 vroeg de Amnestiewet voor te leggen aan dit hof, besloot de krijgsraad het 8 Decemberproces te schorsen. Daarna maakte de regering-Bouterse geen haast om het hof op te richten. Tot afgelopen vrijdag. Want dit hof zou Bouterse nu wél goed uitkomen.

'Ze gaan zeker gebruikmaken van artikel 148', zegt de jurist Gaetano Best. Namens de nabestaanden begon hij in 2014 een internationale klachtprocedure om het moordproces weer te hervatten. Best: 'Het meest waarschijnlijke scenario is nu dat de krijgsraad en Elgin erop wordt gewezen dat de staatsveiligheid in gevaar is, dat het Constitutioneel Hof wordt opgericht en dat de rechtszaak daarom geschorst moet worden.'

De hoop van de regering, aldus Best en Monorath, is dat Elgin niet met een strafeis komt en zegt dat gewacht moet worden op het oordeel van het hof. Best: 'Hierna wordt dit hof, waarvan de leden door de regering worden benoemd, ingesteld. Die oordeelt vervolgens dat de Amnestiewet niet in strijd is met de Grondwet. En dan is het proces ten einde. Maar moet de krijgsraad hieraan meewerken? De krijgsraad heeft immers in juni al geoordeeld dat de Amnestiewet in strijd is met de Grondwet. We komen hierdoor in allerlei juridische toestanden terecht.'

Onder zware beveiliging wordt de president van de krijgsraad, Cynthia Valstein-Montnor, naar een zitting gebracht. Beeld Guus Dubbelman/de Volkskrant

Gekrakeel

Monorath: 'Als Elgin dit doet en het hof wordt op poten gezet, dan heeft de regering haar doel bereikt. Maar de auditeur-militair kan niet meer verwijzen naar het hof, hij kan donderdag alleen uitstel vragen voor zijn requisitoir. Of de Amnestiewet wél of niet in strijd is met de Grondwet, is niet meer aan de orde. Dat is al besloten.'

Strafpleiter Gerard Spong, die als adviseur hielp het 8 Decemberproces op poten te zetten, is het met het tweetal eens. Spong: 'Bouterse is te laat als hij zijn zinnen heeft gezet op dit hof. De krijgsraad heeft al een vonnis gewezen in de kwestie van de Amnestiewet, het heeft al rechtskracht. Het vonnis moet nu uitgevoerd worden. Er is geen weg meer terug. Bouterse kan natuurlijk wel voor veel juridisch gekrakeel zorgen en tijd winnen.'

Alle ogen zullen daarom donderdag niet alleen zijn gericht op Elgin maar ook op de drie vrouwelijke rechters van de krijgsraad. Wat gaan zij doen als de militaire aanklager toegeeft aan de enorme druk? De nabestaanden volgen de acties van Bouterse met lede ogen. Bijna negen jaar duurt het proces nu. Als de oud-bevelhebber zijn zin krijgt, dreigt weer uitstel of zelfs het einde van de rechtszaak.

'Oude methoden uit de jaren tachtig worden uit de kast gehaald om mensen te intimideren', zegt Sunil Oemrawsingh van het Comité 8 December. 'Hoezo is de staatsveiligheid in gevaar als de krijgsraad gewoon zijn werk doet? Wie wil nog in Suriname investeren als dit soort grappen worden uitgehaald om de belangen van één persoon, de hoofdverdachte, te behartigen? Elgin desavoueert de krijgsraad als hij donderdag gaat zeggen dat het Constitutioneel Hof er bijna is en dat we moeten wachten. Maar ik heb hoop. Donderdag gaat door, natuurlijk.'

Deken Harish Monorath van de Surinaamse Orde van Advocaten. Net als de voorzitter van het Hof van van Justitie en de procureur-generaal, de baas van het OM, bestrijdt Monorath dat er sprake is van een constitutionele crisis in Suriname. Beeld Guus Dubbelman/de Volkskrant
President Bouterse vorig jaar bij zijn inauguratie nadat hij voor de tweede keer werd gekozen als president. Beeld Reuters/Ranu Abhelakh
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden