Reconstructie

Zo werd de dag een race tegen (en voor) de avondklok

Actiegroep Viruswaarheid behaalde in de ochtend een klinkende overwinning bij de rechter: de avondklok was per direct van de baan. Maar na een lange dag bleek er, op het nippertje, tóch een avondklok. Wat gebeurde er in de tussenliggende uren?

21.05 uur, Nijmegen. Rennen. De avondklok is vijf minuten geleden ingegaan.  Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
21.05 uur, Nijmegen. Rennen. De avondklok is vijf minuten geleden ingegaan.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

10.25: EEN MOKERSLAG VOOR HET KABINET

Rinkelende persalarmen, piepende telefoons. Het is nog geen half elf dinsdagochtend en politiek Den Haag is al in alle staten. De uitspraak van de Haagse rechter dat de avondklok per direct moet worden opgeheven, haalt de meest vergaande maatregel van het coronabeleid onderuit.

Willem Engel en zijn actiegroep Viruswaarheid die de zaak hadden aangespannen, kunnen hun geluk niet op. Net als PVV-leider Geert Wilders. ‘Zeventien miljoen mensen opsluiten op onrechtmatige wijze, dat is ongeveer het ergste dat kan gebeuren’, sneert de felste politieke tegenstander van de avondklok in de microfoon. Hij eist een spoeddebat – reces of niet.

Voor het kabinet is de uitspraak een klap in het gezicht. Dat stelde de avondklok op 23 januari in om het oplopende aantal besmettingen in te dammen. Het gebruikte daarvoor een noodwet en dat had van de rechter niet gemogen: de avondklok is geen noodsituatie ‘zoals bijvoorbeeld het geval is bij een dijkdoorbraak’.

11.15: WAT ZONDER AVONDKLOK? FEESTEN?

De rest van Nederland bepaalt intussen zijn positie. Blijven de supermarkten langer open als de avondklok van de baan is? Mag er na negenen eten worden afgehaald? Engel voorspelt uitzinnige taferelen na 21 uur, zoals ‘hossende mensen, die nog het staartje van carnaval willen meepakken’. Zorgen over een hoger beroep maakt hij zich niet, zegt hij in het radioprogramma 1 op 1: ‘Of het moet gaan zoals in Tsjechië, waar de premier als in een dictatuur de lockdown heeft gehandhaafd.’

Ook de handhavers wachten in spanning af. Bijna 26 duizend boetes deelde de politie in ruim drie weken avondklok uit aan overtreders. Boetes uitdelen gaat lastig zolang duidelijk is of de avondklok rechtmatig is. Hoe dan ook gaan dinsdagavond agenten de straat op om toe te zien op de coronamaatregelen. Want buiten feestjes vieren, zoals Engel voorspelt, mag sowieso niet. Avondklok of geen avondklok.

Ondertussen meldt het hof dat de staat in hoger beroep is gegaan.

Willem Engel, voorman van Viruswaarheid, na de uitspraak van de rechter die hem in het gelijk stelt. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Willem Engel, voorman van Viruswaarheid, na de uitspraak van de rechter die hem in het gelijk stelt.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

14.00: HOU JE AAN DE AVONDKLOK, ZEGT RUTTE

Wel vier, vijf keer maakt Mark Rutte hetzelfde punt, op de ingelaste persconferentie die Justitieminister Ferd Grapperhaus en hij rond 14 uur geven. ‘Hou je aan de avondklok’, benadrukt de minister-president. Hij weet die woorden, of variaties daarop, in bijna elk antwoord te fietsen, ongeacht de strekking van de vraag.

De uitspraak van de rechtbank is een ‘tegenvaller’, geeft Rutte toe. Maar twijfel over het nut van de avondklok heeft het kabinet allerminst. De zorgen over de Britse coronavariant en de bezetting van de ic’s zijn nog altijd groot. Het verdwijnen van de avondklok zal ‘direct ernstige’ en ‘onomkeerbare gevolgen’ hebben, waarschuwt Rutte.

Het kabinet stelt dan ook alles in het werk om de avondklok overeind te houden. Er is haast bij, want op een jojo-effect (een paar dagen geen avondklok en dan weer wel) zit geen minister of premier te wachten. Daarom buigt het Haagse gerechtshof zich dinsdagmiddag al om 16 uur over de vraag of de avondklok van kracht blijft totdat het hoger beroep vrijdagochtend dient.

Die snelheid verbijstert Engel en Viruswaarheid-jurist Jeroen Pols, laten ze in de rechtszaal blijken. Is er soms een speciaal telefoonnummer voor de staat alleen waardoor je binnen een paar uur bij de rechter terecht kunt?

Mark Rutte en Ferd Grapperhaus na de uitspraak van de rechter dat de avondklok onrechtmatig is. Beeld ANP
Mark Rutte en Ferd Grapperhaus na de uitspraak van de rechter dat de avondklok onrechtmatig is.Beeld ANP

16.20: VIRUSWAARHEID WRAAKT HET GERECHTSHOF

De spoedzaak is amper begonnen of ze ligt alweer stil. Pols en Marie-Anne Tan-de Sonnaville, voorzitter van het gerechtshof, botsen frontaal. En iedereen kan live op internet meekijken. Pols verwijt het hof vooringenomenheid, omdat het zich wel erg snel over de avondklok buigt. Daaruit spreekt volgens hem al een oordeel. Als de voorzitter van het hof Viruswaarheid ook nog eens bij de oude naam (Viruswaanzin) noemt en Pols steeds het woord ontneemt, is hij er klaar mee. ‘Mevrouw, ik wraak u’, tiert hij. ‘U bent vooringenomen.’ De voorzitter van het hof is even van haar stuk gebracht.

Dat de wrakingskamer nu in allerijl bijeen moet komen is alweer een succes voor Viruswaarheid. Elke minuut die verstrijkt op weg naar de eerste avondklokloze avond sinds 23 januari is een gewonnen minuut. Vertragen lijkt de tactiek.

19.00 WRAKINGSVERZOEK AFGEWEZEN

De wrakingskamer gaat niet mee in het verzoek van Viruswaarheid om de rechters (raadsheren) te vervangen. Volgens de wrakingskamer is het hof niet vooringenomen en kan de zaak verder worden afgehandeld.

Nederland is klaar met de avondklok, zegt Engel. ‘Ik ben gebeld door de politie in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag, die waren hartstikke blij met de uitspraak van de rechter.’ Inderdaad hebben de korpsen contact gehad met Engel, zal de Rotterdamse politie later bevestigen. Wel zou het een ‘neutrale felicitatie’ zijn geweest.

Willem Engel woedend na de rechterlijke uitspraak dat de avondklok voorlopig tóch van kracht blijft. Beeld EPA
Willem Engel woedend na de rechterlijke uitspraak dat de avondklok voorlopig tóch van kracht blijft.Beeld EPA

19.15: KLUCHT EN KLEUTERKLAS

Het is nadrukkelijk niet de bedoeling dat de rechters nu inhoudelijk op de avondklok ingaan. Dat gebeurt vrijdagochtend om 10 uur pas in het hoger beroep. Toch is dat precies wat de staat doet, fulmineren Engel en Pols, bijvoorbeeld door Jaap van Dissel als getuige op te roepen. De RIVM-baas begint prompt aan een referaat over ic-aantallen en voorspellingsmodellen.

Het proces, nog altijd live op NOS en RTL Nieuws te volgen, begint steeds meer op een klucht te lijken. Pols en Engel houden Van Dissel verantwoordelijk voor de afhandeling van de Mexicaanse griep, terwijl hij pas later aantrad bij het RIVM. ‘Zou het helpen als ik als hof zeg dat wij ook snappen dat modellen geen modellen zijn?’, probeert de voorzitter van het hof het midden te vinden, in wat een kibbelende kleuterklas lijkt geworden. ‘Het hele land’ is door de coronamaatregelen ‘naar de rand van de afgrond geschoven’, zegt Pols. Hoe denkt het kabinet duidelijk te maken dat de avondklok zin heeft?

‘Ik denk dat het tijd is dat professor Van Dissel naar huis mag’, zegt de voorzitter van het hof. Maar de geagiteerde RIVM-baas wil een ding graag nog kwijt. ‘Ik wil bestrijden dat wij geen metingen doen. Want die doen wij de hele dag door.’

20.34: DE AVONDKLOK BLIJFT BESTAAN

‘Dit gaat louter om een belangenafweging’, zegt de voorzitter, als het gerechtshof weer bijeen is gekomen. Het hof laat het belang van de staat zwaarder wegen dan dat van Viruswaarheid en oordeelt daarom dat de avondklok tot het hoger beroep overeind blijft. Maar, zegt de voorzitter, dat kan na de inhoudelijke behandeling vrijdag dus weer anders zijn.

‘U maakt een grote fout’, briest Engel. ‘De rechtspraak zal zich hierom moeten verantwoorden.’

‘De zitting is gesloten’, gaat de voorzitter onverstoorbaar verder.

Het spande erom. Maar met nog 22 minuten te gaan, heeft het kabinet de race tegen de avondklok gewonnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden