Zo veelbesproken en omstreden als oud-korpschef Gerard Bouman (1952-2017) tref je ze zelden

Een houwdegen werd hij genoemd. Een botterik. Maar ook een goeierd. Een man van extreem autoritair optreden en van kinderachtige grappen, vaak ten koste van iemand. Maar ook een doordouwer die moeilijke zaken voor elkaar bokst en die opkomt voor zijn mensen. Een man, kortom, van uitersten. Zo veelbesproken en omstreden als deze politieleider was, tref je ze zelden.

Gerard Bouman. Beeld anp

Voormalig korpschef Gerard Bouman (1952) overleed maandag aan het hartinfarct dat hem trof tijdens zijn vakantie in Amerika. Het was de zoveelste vakantie die hij niet afmaakte. Want het aantal uren dat deze man op zijn conto schreef - 'mijn laatste vrije weekend kan ik me echt niet herinneren' - is slechts aan weinig dienders voorbehouden.

Bouman, eerder hoofdofficier van justitie en drie jaar baas van de AIVD, kreeg in 2011 de zware taak 26 regionale korpsen om te smeden tot één Nationale Politie met 65 duizend werknemers, waarmee hij in één klap de grootste werkgever in Nederland werd. De omvorming oogstte veel kritiek.

Het was te groot. Het ging te snel. Het mocht niks kosten. Het ziekteverzuim steeg, ict-problemen rezen de pan uit, het vertrouwen in de politietop taande en duizenden agenten kwamen in het geweer tegen de nieuwe functies die ze kregen toegewezen. Bouman maakte ruzie met alle vier de politievakbonden. Een ruzie die nooit meer goedkwam.

De vraag is of hij het goed had kunnen doen. Toenmalig justitieminister Opstelten wilde een snelle politiereorganisatie met Nationale Politie als kroon op zijn werk. Een toezichthouder vergeleek de reorganisatie destijds met 'een voertuig waarvan Bouman al rijdende de motor en de banden moet vervangen, zonder dat hij de snelheid mag verminderen'.

Man die nooit faalt

In oktober 2015 houdt de eerste korpschef de eer aan zichzelf. Deze man die nooit faalt, zoals hij van zichzelf zei in een interview met de Volkskrant, gooit dat najaar de handdoek in de ring. 'Ik heb het schip vlot getrokken', licht hij zijn besluit toe. 'De volgende fase vraagt iemand die omzichtiger kan manoeuvreren. Daar leent mijn karakter zich niet voor.'

Bouman was 17 toen hij koos voor de politie. Hij had de mulo afgerond en politiewerk leek hem spannend. Graag vertelde hij over zijn avonturen als motoragent. Hoe hij een stripper dood aantrof in een leeuwenkooi, verwarde omaatjes naar huis begeleidde en inbrekers van het dak joeg. Na omzwervingen langs het Openbaar Ministerie en de AIVD vroeg Opstelten hem als kwartiermaker, om dat zooitje eigenwijze korpsen klaar te stomen voor de vorming van een nationaal korps. Begin 2013 wordt Gerard Bouman, dan 59 jaar oud, beëidigd als hoogste blauwe baas.

Zijn vrouw Heleen overlijdt niet lang daarna. 'Zij is degene die hem in toom houdt', zeiden verschillende medewerkers aan een artikel over Bouman in de Volkskrant toen de reorganisatie strandde. Na het verlies van zijn echtgenote verhardt Bouman. Hij krijgt er intern veel tegenwerking voor terug.

Ook publiekelijk komt hij geregeld publiekelijk in opspraak. Zo belooft hij de vijf agenten die Mitch Henriquez in 2015 zo gewelddadig arresteerden dat die stierf, dat ze nooit zullen worden ontslagen. Zelfs niet als hem een veroordeling ten deel valt. Het komt hem op veel kritiek te staan - het onderzoek door het Openbaar Ministerie is dan nog niet afgerond. Het maakt hem tegelijk populair in eigen kring. Maar kritiek deert hem niet, zegt hij herhaaldelijk, en 'populair zijn is niet mijn missie'.

COR-affaire

Door het overlijden van voormalig korpschef Gerard Bouman blijft het onduidelijk wanneer het rapport wordt gepubliceerd over de buitensporige uitgaven van de Centrale Ondernemingsraad (COR) van de nationale politie. ‘Dit is erg verdrietig nieuws voor de familie van meneer Bouman’, zegt woordvoerder van de commissie Frank Neervoort. ‘Op dit moment is nog niet bekend wat we met het rapport gaan doen. Ik verwacht daar de komende dagen ook geen duidelijkheid over.’

Bouman was een van de hoofdpersonen in de zogenoemde COR-affaire. Leden van de ondernemingsraad gaven tienduizenden euro’s publiek geld uit aan luxe feesten en exquise vergaderlocaties, terwijl er bij de politie in die tijd juist fors bezuinigd moest worden. Bouman zou de geldverspilling door de vingers hebben gezien om steun van de ondernemingsraad te krijgen voor de reorganisatie die hij doorvoerde.

De commissie, onder leiding van oud-topambtenaar Maarten Ruys, werd in 2016 op aandringen van de Tweede Kamer ingesteld door toenmalig minister van Veiligheid en Justitie Ard van der Steur. Doel was om te onderzoeken welke rol Bouman had bij het toezicht op de financiën van de COR en of zijn handelwijze invloed heeft gehad op de besluitvorming van de ondernemingsraad.

In maart schortte Bouman zijn medewerking aan het onderzoek op. Hij vond dat een lid van de onderzoekscommissie bevooroordeeld is. Minister Blok spoorde Bouman destijds aan om vooral wél aan het onderzoek mee te werken.

Eerder lekte uit dat uit het rapport-Ruys zou blijken dat Bouman de schijn tegen heeft, maar dat zijn betrokkenheid niet kan worden bewezen. Dit wordt door de commissie niet bevestigd, maar ook niet weerlegd.

Vrienden van Bouman

Het etiket vriendjespolitiek kleeft aan hem. De nieuwe top-61 voldoet niet aan de criteria die met vakbonden en het ministerie zijn afgesproken. Benoemd worden niet de 'beloften van buiten', geen leiders van allochtone komaf, geen vrouwen, maar louter vrienden van Bouman en diens rechterhand Ruud Bik, luidt het verwijt. Ook dat deert hem niet.

Een 'Herijkingsnota' van zijn ministerie - dat op 20 oktober 2014 meldt dat de reorganisatie feitelijk is mislukt - luidt het einde in van Boumans carrière. Toch volgt het echte dieptepunt pas daarna.

Eind 2016 maakt Boumans opvolger, Erik Akerboom, een eind aan maandenlange geruchten. De Centrale Ondernemingsraad (COR) heeft drie jaar lang belastinggeld verbrast aan diners, exorbitante feesten, dure maatpakken, de inhuur van bevriende 'experts' en een onnodig chique vergaderlocatie. Tegen de voorzitter wordt aangifte gedaan. 'Er werd gewaarschuwd, maar er is niet doorgepakt', zegt Akerboom op een persconferentie. 'Het toezicht was onvoldoende professioneel.'

Het ministerie gelast daarop een onderzoek naar de vraag of Bouman, die uitzonderlijk goed bevriend bleek met de COR-voorzitter, alle steun van de COR had gekocht, waarmee de vakbonden buitenspel werden gezet.

Bouman maakt de uitkomst van het onderzoek niet meer mee. Na zijn klacht, dit voorjaar, dat de onderzoekscommissie subjectief is, weigert hij verdere medewerking. Gefrustreerd geeft hij daarover een interview aan het ANP, waarna hij op vakantie gaat. Een hartaanval doet hem in een coma belanden. Na repatriëring sterft hij thuis in Nederland. Dat maakt de tragedie compleet: 2017, zijn 46ste dienstjaar, moest het jaar worden van een welverdiend pensioen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden