Reconstructie

Zo troggelden vader en zoon 8 miljoen van gemeente Rotterdam af

Hoe is het zover gekomen dat een ondernemer en zijn vader de gemeente Rotterdam ruim 8 miljoen konden aftroggelen? Twee ambtenaren blijken nu betrokken bij de Waterfront-zaak.

Beeld Raymond Rutting

De witte rolluiken aan de Boompjeskade 10-14 zijn al tijden omlaag en zullen dat voorlopig ook wel blijven. Tot 2009 zat hier het poppodium Waterfront, met twee concertzalen, studio- en oefenruimtes en een kantoor. Toen Waterfront vertrok, ging de gemeente in zee met party-organisator Göksel K.

Hij trok er in juni 2010 in, maar vanaf februari 2011 stopte hij met het betalen van de huur. K. klaagde over achterstallig onderhoud en zei dat er dringend verbouwingen nodig waren. Eind 2012 tekenden gemeente en verhuurder een 'vaststellingsovereenkomst': de gemeente zou het pand gebruiksklaar maken, daarna zou Göksel K. weer huur gaan betalen.

Pikant genoeg mocht de huurder zelf een aannemer aan het werk zetten. En pikant genoeg was dat zijn vader. Die stuurde in de loop der jaren 166 facturen voor werkzaamheden: 8.691.138 euro. Die rekeningen, soms dubbel ingediend, heeft de gemeente stuk voor stuk betaald.

Wat deed de aannemer voor dat geld? Er zijn voor hoogstens 270 duizend euro aan feitelijke werkzaamheden verricht: de overige 97 procent betreft spooknota's. En hoewel het pand zogenaamd onbruikbaar was, zijn tussen 2011 en 2014 zeker 78 evenementen georganiseerd op de Boompjeskade.

Extern onderzoek

Met schaamrood op de kaken maakte wethouder Ronald Schneider (Leefbaar Rotterdam) in april bekend dat Rotterdam zich voor 8 miljoen euro heeft laten oplichten door vader en/of zoon. Boos en verontwaardigd was hij. Donderdag, bij de presentatie van een extern onderzoek door SBV Forensics BV naar de miljoenenzwendel, zegt hij nog steeds 'verbijsterd' te zijn over duur en omvang van de fraude: ruim vijf jaar. 'Er zijn miljoenen van Rotterdamse belastingbetalers verdwenen in de zakken van een kwaadwillende ondernemer.'

Hoe kan het toch dat een eenvoudige verhuring zo ontspoort? Was het desinteresse op het Rotterdamse stadhuis? Geklungel op de afdeling Vastgoed dat van kwaad tot erger is gegaan? Chantage of dwang? Ambtelijke omkoping? Die vragen werpen Manuel Kaptein (hoogleraar integriteit van de Erasmus Universiteit) en organisatieadviseur Lenny Vulperhorst (adviesbureau Andersson Elffers Felix) op in een officiële reactie op het forensisch onderzoek van SBV.

Ambtenaren zijn gaan improviseren en vervolgens 'stap voor stap, maar onomkeerbaar, het moeras in getrokken'. En dat terwijl het pand in een toptien van riskante verhuringen stond.

Belazerd

Naast wethouder Schneider, die de portefeuille stedelijke ontwikkeling heeft, geeft donderdagmiddag in de collegekamer aan de Coolsingel nog een wethouder tekst en uitleg. D66'er Adriaan Visser, verantwoordelijk voor financiën en organisatie, kan de zaken evenmin mooier maken: 'Het is ongehoord dat we voor zo'n bedrag zijn belazerd. We moeten ons als gemeente weerbaarder maken tegen kwaadwillende mensen buiten én binnen onze organisatie.'

Want inmiddels staat vast dat een aantal ambtenaren actief danwel passief betrokken was bij de fraude. Managers sloegen signalen in de wind, concludeert SBV Forensics. 'Als de juiste vragen wél werden gesteld, dan is er niet doorgepakt.'

Naar elf medewerkers loopt op het stadhuis een 'persoonsgericht' onderzoek. Hun e-mail en gebruikersdirectories op de computer zijn onderzocht. 'Dat er forse personele maatregelen gaan volgen, staat buiten kijf', zegt wethouder Visser. Tegen twee van de elf is aangifte gedaan bij het Openbaar Ministerie. Van hen zijn ook de telefoons, laptops en iPads onderzocht.

Die twee ambtenaren zijn geschorst omdat ze een 'actieve rol' zouden hebben gespeeld bij de fraude. Wat bezielde hen? Hebben ze steekpenningen gekregen van de huurder of de aannemer? Werden ze gechanteerd? 'We weten hun motief niet, misschien dat het Openbaar Ministerie daar achter kan komen', zegt Schneider. 'Deze vraag blijft als een mist over het onderzoek hangen. Dat is buitengewoon frustrerend.'

Beeld raymond rutting

De Rijksrecherche is ingeschakeld. Het Openbaar Ministerie geeft geen commentaar op het lopende onderzoek naar Göksel K. en zijn vader. De gemeente zet intussen 'alles op alles' om de miljoenen terug te vorderen. 'Dat zal moeilijk worden', moet Schneider toegeven. 'In eerste instantie lijkt er weinig te vinden.'

De strop blijft intussen niet beperkt tot 8 miljoen euro. Het externe forensisch onderzoek heeft 550 duizend euro gekost. De juridische kosten voor procedures tegen de huurder en de aannemer zullen zeker 250 duizend euro bedragen. Juridische advisering over wat te doen met de elf falende ambtenaren is begroot op 80 duizend euro. Opgeteld bijna 9 ton.

De zaak is ernstig, concluderen hoogleraar Kaptein en organisatieadviseur Vulperhorst in hun weging van het forensisch onderzoek. 'Ernstig op het niveau van handelen en gedrag van betrokkenen, ernstig omdat collega's en management zijn misleid, ernstig omdat het management de zaak heeft onderschat, ernstig omdat controlemechanismen niet zijn nageleefd of omzeild, ernstig omdat de stad er schade van ondervindt: financieel en qua imago. Ernstig omdat het vertrouwen in ambtenaren is geschonden.'

Hebben de wethouders overwogen om op te stappen vanwege het debacle? Nee, zo blijkt. D66'er Adriaan Visser: 'De frustratie van ambtenaren én wethouders is dat bepaalde informatie niet is komen bovendrijven.' Ronald Schneider van Leefbaar Rotterdam: 'Het woord is nu aan de gemeenteraad voor een politiek oordeel.'

Göksel K. en zijn vader waren gisteren niet bereikbaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden