Zo sprak Cruijff over de laatste zes kampioenschappen

Wint Frank de Boer zondag zijn vijfde titel in zes seizoenen met Ajax of prolongeert Phillip Cocu het kampioenschap met PSV? Het is hoe dan ook de eerste landstitel na het overlijden van Johan Cruijff, die het waakzame oog was over het Nederlandse voetbal. Typeringen van zes titels sinds de zogenoemde revolutie van Cruijff bij Ajax, begeleid door zijn uitspraken in columns.

Mei 2011. Siem de Jong maakt de 3-1 voor Ajax in de kampioenswedstrijd tegen FC Twente, die zou resulteren in de dertigste landstitel van de Amsterdammers. Beeld anp

2010-2011

Johan Cruijff, in zijn column in De Telegraaf op 20 september 2010:

'Het voetbal en de instelling van Ajax leken gewoon nergens op. Ik geef eerlijk toe, dat er nu veel kwaadheid in me zit. Omdat dit Ajax niet meer is. Deze ploeg is niet in staat om meer dan drie keer de bal naar elkaar toe te spelen.'

'Foebele', is het meest geciteerde woord van Frank de Boer in zijn eerste seizoen als trainer van Ajax, 2010-2011. Terug naar de essentie. Lekker foebele, hoe moeilijk dat ook is soms.

Noem 2010-2011 gerust een van de meest bizarre seizoenen in de geschiedenis van Ajax. Het markeert de start van de revolutie van Cruijff, onder meer met bovengenoemd citaat na een Europese wedstrijd tegen Real Madrid. Cruijff is het zat, het opportunistische resultaatvoetbal onder trainer Martin Jol, de bestuurlijke chaos, de financiële sores.

Jol vertrekt, Frank de Boer is zijn vervanger. Ajax verkoopt Suárez in de winterstop, De Boer ruziet met de andere topspits, El Hamdaoui. Hij zeurt nooit om versterking en zet middenvelder Siem de Jong doodleuk in de spits. Het spel is schraal, in de bestuurskamer dondert het, maar de trainer met een zeldzaam gebrek aan poeha trekt zich nergens iets van aan.

Na de nederlaag bij ADO, in maart, schrijft de Volkskrant op het voorblad: weer geen kampioen, bij een typerende foto van De Boer. De oervorm van chagrijn glijdt over zijn gezicht en verbeeldt de groeiende stress van de club die sinds 2004 geen kampioen is geweest. 'Ze beseffen niet dat ze met heel hun ziel en zaligheid de bal moeten wegwerken', zegt hij boos.

Maar Ajax veert op, culminerend in een wonderschone slotdag van de competitie, als de Arena zich opwindend toont als nooit tevoren. Al die jongelingen samen, bijna een geheel zelf opgeleid elftal, winnen op wolken van geluk met 3-1 van rivaal FC Twente, met twee goals van Siem de Jong. 'Dit landskampioenschap moet het begin zijn van een lange periode waarin Ajax op hoog niveau een constante factor blijft', concludeert Cruijff.

Typering kampioenschap: Bevrijding

Maart 2011. Frank de Boer instrueert Mounir El Hamdaoui voor een invalbeurt tegen NAC. Beeld anp

2011-2012

Johan Cruijff, op 7 mei 2012:

'Waren AZ en Feyenoord het meest positief, PSV kwam er het negatiefst uit. De club investeerde het meest, maar het rendement hield niet over. Ajax had daar ook jarenlang mee te maken, maar gelukkig ontstaat er bij de club steeds meer de situatie waardoor het verschil in kwaliteit eindelijk kan worden benut.'

Ajax beleeft het seizoen van de ultieme onrust, zeker in bestuurlijke zin. Geen oogverblindende combinaties, maar onterende ruzies halen de kranten. Commissaris Ten Have strikt Van Gaal als directeur, tot woede van Cruijff. Ontslagen werknemers zwelgen in verdriet. Cruijff verschijnt voor de rechtbank in Haarlem, ondersteund door onder anderen Ruben Jongkind, Wim Jonk, Jaap Stam, Orlando Trustfull en al die andere nieuwe helden van de opleiding.

Zij zijn de frontlopers van de zogenoemde revolutie, van wie de meesten anno 2016 alweer zijn vertrokken of inmiddels een andere functie bekleden. Roerige aandeelhoudersvergaderingen, een zekere revolutiemoeheid bij club, supporters en volgers. Die revolutie gaat in de basis vooral om het opleiden van jeugd, maar hoe meet je dat precies?

December 2011. Johan Cruijff in de rechtbank van Haarlem bij een kort geding tegen de aanstelling van Louis van Gaal. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Het is fascinerend hoe De Boer de onrust op afstand houdt en bouwt aan telkens nieuwe elftallen. Steeds vertrekken de beste voetballers, nooit vraagt hij om miljoenenaankopen. Hij is trouw aan de nieuw verkondigde Ajax-filosofie en eindigt met zes punten voorsprong op Feyenoord, met aantrekkelijke spelers als Vertonghen, Anita, routinier Theo Janssen en Eriksen, de koning van de steekpass.

Het is best een mooi elftal, dat een slechte periode voor de winterstop met verve wegpoetst. De Boer neemt geen overdreven risico's, maar op het spel is betrekkelijk weinig kritiek. Het is vooral knap wat hij doet, dansen op deze vulkaan zonder de voeten te branden.

Typering kampioenschap: Onverstoorbaarheid

Tekst gaat verder onder de foto

Mei 2012. Ajax kampioen. Het is de derde titel voor Frank de Boer als coach. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

2012-2013

Johan Cruijff, 19 november en 3 december:

'Maar als de ploeg zelf het tempo moet dicteren, zoals in de eredivisie, dan ontstaan er problemen. In dat opzicht kan er nog veel vooruitgang worden geboekt. Ajax moet nog leren tegen mindere tegenstanders het ritme te bepalen.'

De jeugd glorieert opnieuw. Ajax zoekt naarstig naar ervaring om het grut bij te staan en vindt bijvoorbeeld Christian Poulsen, een oude krijger op het middenveld. Een controleur, geen avonturier. Lasse Schöne, transfervrij gekomen, ontpopt zich tot een van de belangrijkste spelers. Dat zegt iets. Een degelijke, begaafde voetballer, eigenlijk de ideale twaalfde man, die zich opwerpt tot dragende kracht van het elftal.

Uitblinkers? Nauwelijks. 'Ze zijn allemaal uitschieters', zegt De Boer na de derde titel op rij. Het is weer een knappe prestatie. PSV viert nota bene het eeuwfeest en investeert opnieuw fors, want de titel moet toch een keer terug naar Eindhoven. Trainer Advocaat en aanvoerder Van Bommel zijn generaal en adjudant van het verzet uit het zuiden.

Advocaat vraagt in de winterstop om meer spelers. Hij krijgt Hiljemark, die hij niet eens kent. PSV scoort uiteindelijk 103 keer, liefst twintig doelpunten meer dan Ajax. Hoe vaak heeft Advocaat dat aantal niet genoemd later, om de pijn draaglijk te maken? Precies zoals Jol zo vaak de indrukwekkende cijfers uit 2010 memoreerde: 106 doelpunten, 85 punten. Maar zelfs daarmee werd hij geen kampioen. Ongelooflijk.

Zelfs als Ajax zondag wint bij De Graafschap en Frank de Boer daarmee zijn puntenrecord verpulvert, eindigt Ajax met minder punten dan Jol destijds: 84. En oneindig veel minder doelpunten. Maar het kampioenschap is allang niet meer voor de club met de meeste doelpunten. Sterker: vooral de goede verdediging loont.

Typering kampioenschap: Consolidatie

Kevin Strootman van PSV stuit op Christian Poulsen. Ajax wint in de Eredivisie thuis in de Arena met 3-1 van PSV. Beeld anp

2013-2014

Johan Cruijff, 22 april 2014:

'Na het derde landskampioenschap gaf ik al aan dat de club pas op 65 procent zit van wat het zou moeten zijn. Dan kan je wel blijven roepen dat dingen niet goed gaan, als Ajax de Johan Cruijff Schaal en de beker wint en dan ook nog voor de vierde keer achter elkaar de titel pakt, praat je toch tegen een muur aan. Daarom ben ik eigenlijk blij met de afstraffing tegen PEC (Ajax verloor de bekerfinale met 5-1, red).'

Ajax behaalt zijn vierde titel op rij, maar het voetbal vervalt in steriliteit. Tussen het applaus voor De Boer door is snerpend gefluit te horen. Balbezit is de heilige graal. Breedtespel glorieert, terwijl het snel zoeken van diepte juist een van de hoofddoelen is van de veranderingen op jeugdcomplex De Toekomst.

April 2014. Frank de Boer en zijn assistenten Jaap Stam en Dennis Bergkamp. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Het voetbal begint te vervelen, hoewel het qua revolutie vrij rustig is. Ajax grijpt de titel feitelijk bij Heracles. Bij de stand 1-1, waarbij de partijen elkaar de bal toeschuiven in de slotfase, is de tegenstander veilig voor degradatie. Frank de Boer kan kort voor tijd nog even rustig naar binnen om te plassen. Er gebeurt toch niets. Hij prijst oogappel Klaassen, Serero, Cillessen, Vermeer. Middenvelders, doelmannen.

Ajax is allang geen club meer van spectaculaire aanvallers. De kritiek van de puristen groeit. Ook Cruijff heeft geregeld iets aan te merken op het spel, op het eeuwige terugspelen. In Europa blijft Ajax bovendien figurant, haaks op Cruijffs streven. Ajax scoort slechts 69 keer in de eredivisie, minder dan Feyenoord, FC Twente en Heerenveen. Maar ja: 28 doelpunten tegen is verreweg het minst van allemaal.

Typering kampioenschap: Saai

Tekst gaat verder onder de foto

April 2015. PSV is voor de 22ste keer kampioen van Nederland. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

2014-2015

Johan Cruijff, 20 april 2015:

'Allereerst mijn felicitaties aan PSV. De club heeft een uitstekend seizoen gedraaid, waar ze erin zijn geslaagd om weinig onnodige druk over zichzelf af te roepen. Vanuit die situatie zijn er door Phillip Cocu en zijn spelers weinig misstappen gemaakt en is PSV dan ook de terechte kampioen.'

Phillip Cocu beleeft zijn tweede seizoen als hoofdtrainer in Eindhoven. Hij is net als De Boer een snelle leerling van het vak, hoewel hij ogenschijnlijk wat meer hulp krijgt, onder meer na kopjes koffie met mentor Guus Hiddink. Hij is strenger geworden, directer.

De tijdens het WK in Brazilië gelauwerde internationals Depay en Wijnaldum blijven nog een seizoen en blinken uit. Directeur Toon Gerbrands is een tandem komen vormen met technisch manager Marcel Brands, die bij PSV in zijn vijfde seizoen eindelijk succes boekt. De financiële problemen zijn goeddeels verjaagd door Gerbrands' voorganger Sanders, deels dankzij een ingenieuze, vooral buiten Eindhoven omstreden gronddeal met de gemeente.

PSV houdt best van de tegenaanval, maar het is wat overdreven om van een counterploeg te spreken. Dankzij de aanwezige aanvallende kwaliteiten is PSV ook heel behoorlijk als de ploeg zelf het spel moet maken. En PSV beleeft dezelfde bevrijding als Ajax in 2011: sinds 2008 is geen kampioenschap gewonnen en dan wordt het onrustig, dan giert de onvrede door het stadion. Ajax en PSV zijn door de bank genomen de twee kampioenskandidaten van Nederland. Een periode van pakweg vijf jaar zonder titel is onaanvaardbaar.

Typering kampioenschap: Bevrijding

Maart 2015. Georginio Wijnaldum scoort de 1-0 in de thuiswedstrijd tegen PEC Zwolle en viert dit met Memphis Depay. Beeld anp

2015-2016

Johan Cruijff, 21 maart 2016, drie dagen voor zijn dood:

'Voor de verandering een compliment voor zowel PSV als Ajax. De ploeg van Phillip Cocu door de manier waarop PSV tegen Atlético Madrid tot de laatste snik voor zijn kans is gegaan, en mijn club omdat die daar vijf dagen later uitstekend van geprofiteerd heeft. Ook dat is een kwaliteit.'

Menig kenner zegt dat PSV dit seizoen beter is dan Ajax. Meer ervaring, in aanleg meer kwaliteit. Maar ervaring telt niet altijd. Stijn Schaars, routinier bij uitstek en meestal reserve, glijdt uit tegen Excelsior. Pats: 1-1. Kost twee punten. Martin Hansen, doelman van ADO, scoort in de blessuretijd met een excentrieke hakbal: 2-2. Gewoon slecht verdedigd.

De kampioen oogt in de eredivisie af en toe knullig, zeker voor de winterstop, maar PSV handhaaft zich met succes in de Champions League. PSV is de bloem op de asgrauwe vlakte van het Nederlandse voetbal, ook na de uitschakeling tegen Atlético Madrid in de tweede ronde, na strafschoppen. Zelfs directeur Gerbrands kan het niet nalaten, als Atlético de finale haalt: 'Een feit is dat wij als PSV nipt hebben verloren van een CL-finalist. Opmerkelijk en bijzonder.'

Ajax is vooral constant en iets frivoler dan in voorgaande seizoenen, met goede uitslagen in thuisduels, waarin Ajax de basis legt voor het betere doelsaldo dan PSV, dat zondag mogelijk beslissend is. Dat was ook de opdracht van De Boer. Sneller naar voren die bal. 'Uiteindelijk moet je opportunistischer voetballen, als je er niet doorheen komt. Dat begrijpen we sneller nu.'

Toch is het spel vaak saai. Gelukkig is daar Younes, de dribbelaar, gelukkig zijn daar weer frisse nieuwelingen als Bazoer, Riedewald en Tete. Ze debuteerden al in Oranje. Gelukkig zijn daar doelman Cillessen, uitblinker Veltman, Van der Hoorn en Viergever. De vraag is vooral wat De Boer doet, mocht hij zijn vijfde titel in zes jaar winnen.

Hij heeft nog een contract voor een seizoen en waar kan hij meer zijn stempel drukken op een elftal dan bij Ajax? De Boer is op zijn plek. Anderzijds: hij mist een scheutje Cruijff.

Maart 2016. Riechedly Bazoer van Ajax stopt de PSV-er Andrés Guardado af. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden