Zo reageert de EU op de Catalaanse crisis

De Europese Unie volgt de gebeurtenissen in Spanje met argusogen, ook al is de officiële houding duidelijk: dat is een Spaanse zaak. Maar blijft dat zo?

Een grote pro-Madrid-demonstratie in Barcelona.Beeld afp

Hoe beoordeelt de Europese Unie de escalatie van de Catalaanse crisis?

Afzonderlijke lidstaten, de Europese Commissie en EU-president Tusk steunen de regering van premier Rajoy in Madrid. Ze herhalen deze dagen wat ze op 1 oktober - toen de Spaanse politie hard ingreep bij het Catalaanse onafhankelijkheidsreferendum - ook al zeiden: dit is een kwestie voor Spanje zelf. Zoals de woordvoerder van bondskanselier Merkel zaterdag liet weten: Duitsland erkent de eenzijdig door Catalonië uitgeroepen onafhankelijkheid niet, het staat vierkant achter de vastberaden actie van Madrid om de orde in Catalonië te herstellen. Voorzitter Tajani van het Europees Parlement noemde de onafhankelijkheidsverklaring illegaal: 'Niemand in de Europese Unie zal deze verklaring erkennen.'

Verbazingwekkend zijn deze reacties niet: de Unie is een samenwerkingsverband van lidstaten, niet van regio's. Natuurlijk roepen leiders zoals de Belgische premier Michel en EU-president Tusk op tot dialoog, en manen ze Madrid niet opnieuw de wapenstok te gebruiken. Maar bemiddelen tussen Madrid en Barcelona is vooralsnog niet aan de orde. Dat doet de EU pas als beide partijen daarom vragen.

Wanneer brokkelt de Europese steun voor Rajoy af?

Als de situatie in Catalonië uit de hand loopt door acties van Madrid. Diplomaten noemen tanks op Las Ramblas in Barcelona, een verbod op de Catalaanse politieke partijen die naar onafhankelijkheid streven en het onder curatele stellen van de Catalaanse publieke radio en tv als maatregelen waarmee Rajoy zijn hand zou overspelen. 'Als je aan de media komt, heb je een probleem in Europa', zegt een EU-ambassadeur. Dat schuurt net te hard met de Europese opvattingen over een rechtsstaat. Brussel kan niet Polen en Hongarije berispen vanwege hun aanvallen op de democratische orde (het knevelen van kritische media, het ondermijnen van de rechterlijke macht) en voor Spanje een oogje toeknijpen.

Leidt de Catalaanse crisis tot scheuren in de EU, zoals de Brexitaanhangers in Groot-Brittannië hopen?

Nee, alleen al omdat Catalonië dolgraag bij de EU wil blijven. Datzelfde geldt ook voor andere potentieel 'opstandige' regio's zoals Vlaanderen, Schotland, Corsica, Noord-Italië en Baskenland. Hun onafhankelijkheidsstreven floreert omdat ze hopen op het EU-lidmaatschap als vangnet nadat ze op eigen benen staan. Een tamelijk riskante gok: de EU houdt vooralsnog vast aan de Prodi-doctrine (vernoemd naar toenmalig Commissievoorzitter Prodi) waarin wordt gesteld dat de regio die zich afsplitst uit de Unie moet vertrekken. Een nieuw lidmaatschap kan alleen met unanimiteit (inclusief het boze voormalige moederland) worden goedgekeurd. De Catalaanse chaos en het gekluns van de Britten met hun Brexit moedigen de regio's niet aan tot al te radicale stappen.

Wel bezorgt de Catalaanse crisis de EU kopzorgen. Het laatste waarop ze zit te wachten na de kredietcrisis, de eurocrisis, de Griekse crisis en de migratiecrisis is een onvoorspelbare regionale crisis in de vijfde economie van de EU. De Unie voelt dat het eindelijk weer de wind in de rug heeft - de econome groeit, de Brexit geldt als waarschuwing - en wil dat niet laten verpesten door politiek gerommel in Spanje.

Tijdens de laatste EU-top medio oktober was het Merkel die Rajoy een duidelijke boodschap gaf: maak er geen puinhoop van.Beeld afp

De EU koestert haar regio's, er is zelf een speciaal overlegorgaan (Europees Comité van de Regio's) dat met 350 leden (vertegenwoordigers van de regio's en steden) en een jaarlijks budget van bijna 100 miljoen euro streeft naar verdere Europese integratie. Dus niet naar afsplitsing.

Commissievoorzitter Juncker waarschuwde twee weken geleden voor een Unie met 98 lidstaten. 'Een Unie met 28 en straks 27 lidstaten (minus Groot-Brittannië, mp) is al moeilijk genoeg, met 98 is gewoon onmogelijk.'

Vandaar dat achter de schermen regeringsleiders wel degelijk op Rajoy inpraten. Tijdens de laatste EU-top medio oktober was het Merkel die Rajoy op het einde van het informele leidersdiner subtiel uitnodigde iets over de Catalaanse kwestie te zeggen. Rajoy wees dat resoluut van de hand maar de boodschap aan hem was duidelijk: maak er geen puinhoop van. Op verdere escalatie door geweld en molotovcocktails zit niemand te wachten. Diplomaten benadrukken dat de beste bemiddeling achter de schermen plaatsvindt. In de openbaarheid graaft iedereen zich alleen maar in.


Hoe het referendum in Catalonië afgleed naar een politieke crisis

Zwijgende meerderheid de straat op in Barcelona
Honderdduizenden tegenstanders van de Catalaanse onafhankelijkheid hebben zondag in Barcelona gedemonstreerd voor een verenigd Spanje, twee dagen nadat het Catalaanse parlement de onafhankelijkheid uitriep. De betogers zwaaiden met Spaanse, Catalaanse en Europese vlaggen. Sommigen riepen op de separatistische ex-premier Carles Puigdemont op te sluiten.

Puigdemont, de geboren 'independentista'

Als het om 'zijn' regio gaat, is bakkerszoon Carles Puigdemont bereid ver te gaan. Hij is een geboren strijder voor een onafhankelijk Catalonië, die weigert tol te betalen bij de poortjes waar geen Catalaanse teksten op staan. Lees het profiel van Puigdemont.

Op school zijn de lessen in het Catalaans. Zo raar is die hang naar onafhankelijkheid dus niet
Op school wordt de hang naar onafhankelijkheid met de paplepel ingegoten. Een reportage van onze correspondent in Spanje. (+)

'De ontgoocheling van Joegoslavië gaat de Catalanen ook ten deel vallen'
Puigdemont belooft de Catalanen gouden bergen als het land eenmaal onafhankelijk is. De kans op ontgoocheling is groot, waarschuwt Olaf Tempelman, oud-correspondent in het voormalige Joegoslavië.

Wat heeft de Catalaanse hang naar onafhankelijkheid zo doen oplaaien?
Het 'land' Catalonië heeft eigenlijk alles wat Spanje ook heeft: natuurschoon, een bruisende hoofdstad en hordes toeristen. Maar pas sinds een paar jaar is de roep om onafhankelijkheid écht serieus te nemen. Waarom? (+)

Hoe de zwijgende meerderheid de stilte verbrak
In Barcelona gingen honderdduizenden mensen de straat op om te protesteren tégen de onafhankelijkheid van Catalonië. Zij vormen een zwijgende meerderheid, die als de dood is voor een verdere escalatie van het conflict.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden