Zo probeert Freek de Jonge zijn door gaswinning getroffen regio op te vrolijken

Freek de Jonge in Groningen

In de kerk van Westernieland vangt de liturgie vanavond aan met het Grunnens laid. In het schip staat het publiek op uit de banken om uit volle borst mee te zingen. Voor de tekst van de coupletten moet gelegenheidspredikant Freek de Jonge spieken op zijn tablet: 'Doar woont de dege degelkhaaid, / De wille, vast as stoal.'

Freek de Jonge spiekend op zijn tablet in de kerk in Westernieland. Foto Harry Cock.

Juist die stalen Groningse wil lijkt broos geworden, door het schokken van de aarde en het gesteggel over schade. 'De activisten van het eerste uur zijn moegestreden', overpeinst De Jonge (72). 'Ik ben gekomen om de geest er weer in te blazen.'

Ook de cabaretier was niet doordrongen van het fysieke en mentale leed dat de gaswinning in Groningen veroorzaakt. Tot september 2016, toen hij in Godlinze kwam, op zoek naar inspiratie voor zijn verkiezingsconference. 'We zitten gevangen in een onveilige gevangenis', kreeg hij daar te horen.

Die woorden lieten hem niet meer los. 'Ik ben als Saulus op weg naar Damascus tot inkeer gekomen. Ik ging naar waar ik moest zijn - en dat is waar ik vandaan kom.' Want hier, in de naastgelegen pastorie, nu ook door scheuren getekend, werd De Jonge in 1944 geboren. Als zoon van een dominee die preekte in deze kerk.

Een week toert hij met vrouw Hella door het aardbevingsgebied. Niet om de boel 'even te regelen', maar om de Groningers een hart onder de riem te steken. En om de aandacht te vestigen op volgens hem 'het grootste naoorlogse schandaal in ons land'. 'We hebben vijftig jaar geprofiteerd van Gronings gas. We hebben een morele schuld.'

Overdag spreekt hij met gedupeerden, deskundigen en bestuurders. 's Avonds zijn er bijeenkomsten in kerken. Het moet leiden tot een actieplan, dat De Jonge vrijdagavond presenteert in De Oosterpoort in Groningen. De aanzet: de gaswinning in tien jaar terug naar nul, een schadefonds op kosten van maar zonder bemoeienis van de NAM, Groningen als bakermat van de energietransitie.

Impasse

'De impasse moet worden doorbroken.' Onder de kansel is de domineeszoon in zijn zwart-wit-geruite pak met gele strik helemaal in zijn element. Hij vertelt over zijn bezoek aan een boer in Noordbroek, wiens schuur op instorten staat. De lunch werd geserveerd op Zeeuws servies. De andere helft ervan, vertelde de vrouw des huizes, gaf haar grootmoeder aan een slachtoffer van de watersnoodramp in 1953. De Jonge: 'Wat is er gebeurd met het oudtestamentische offer? We nemen wel, maar geven nooit meer terug.'

Westernieland ligt volgens de officiële kaartjes aan de rand van het aardbevingsgebied. De kerk is onheil voorlopig bespaard gebleven. Maar, zegt burgemeester Koos Wiersma, ook in gemeente De Marne heeft de helft van de huizen schade. 'De problematiek verstikt. Het Rijk verschuilt zich achter de aansprakelijkheid van de NAM.'

De kerk in Westernieland. Foto Harry Cock.

Nationaal probleem

Niet alleen de politiek, maar ook de 'Randstedelijke media' laten het afweten, vindt de cabaretier. 'Dit is een nationaal probleem dat niet onderkend wordt. Syrië is elke dag in het nieuws. Maar Groningen is óók een rampgebied.'

Die erkenning - Groningen hunkert ernaar. 'Als dit in Amsterdam gebeurde...', klinkt het vaak. De paradox, erkent De Jonge, is dat de hulp van een bekende westerling nodig is om de Groningse zaak te bepleiten. 'Maar als ik mijn bekendheid daarvoor kan aanwenden, doe ik dat.'

'We vinden het fantastisch dat Freek dit doet', zegt dorpsbewoonster Janna Valkenburg (59). 'Veel mensen hier zijn murw. Het is goed dat iemand de boel weer even aanzwengelt. Misschien geven we dit wel een vervolg.'

Minister Henk Kamp van Economische Zaken bezoekt in Woltersum een familie die schade heeft door de aardbevingen. Foto anp

'Een grachtengordelbewoner die de Groningers als een Messias komt redden, dat was hier niet gepikt', zegt voorzitter Derwin Schorren van de Groninger Bodem Beweging. 'Maar Freek verdiept zich echt in de materie. Doordat een bekende Nederlander zich voor hen inspant voelen gedupeerden zich serieus genomen.'

Toch is de avond, een revue met regionale artiesten, niet alleen een klaagzang. Ook in alle ernst blijft De Jonge een komiek. Over de juridische strijd van de boer uit Noordbroek: 'Dat wordt een bodemprocedure.'

Dan heft hij het strijdlied aan, op een melodie van de Groninger Ede Staal: 't het nog nooit nog nooit zo donker west / of het wordt altied wel weer licht.' Want het kan en moet anders, houdt De Jonge de Groningers voor. 'We gaan er iets van maken! Na het gas is er nieuwe energie. Straks loopt Groningen weer voorop.'

Zo gaat de verloren zoon voor, met een boodschap van hoop. De blik naar boven: 'Mijn vader zou trots op me zijn.'

Meer over