Zo'n voorzitter staat dan in campagnestand, maar moet bruggen bouwen

Column IN Den Haag

 

Gaat het kabinet aftreden? De vraag cirkelt al anderhalf jaar als een adelaar boven het Binnenhof. Kerstcrisis, asielbeleid, statenverkiezingen - elke aanleiding volstaat om te voorspellen dat het binnenkort gedaan zal zijn met Rutte II.

Ver achter de waan van de dag wordt intussen getimmerd aan een fraai podium voor de premier. Een plek zo mooi dat die hem de lust kan benemen voortijdig te breken met zijn tijdelijke sociaal-democratische vrienden.

Vanaf 1 januari 2016 is Nederland een half jaar voorzitter van de Europese Unie. Een legertje van honderden ambtenaren bereidt dat evenement voor, zeshonderd van hen zijn alvast op voorzitterscursus gestuurd. Informatie komt maar mondjesmaat naar buiten. We kennen de locatie: het Amsterdamse Scheepvaartmuseum en het naastgelegen Marineterrein. We kennen het logo: hetzelfde als in 2004, toen Nederland ook voorzitter was - lekker zuinig. En we weten één ding zeker: zo'n voorzitterschap ziet er beter uit met een regering die niet demissionair is.

Een demissionair kabinet is onhandig, zeggen Haagse insiders. De woorden van de premier hebben dan minder gewicht, zoiets probeer je te voorkomen. Onhandiger nog wordt het als er tijdens dat voorzitterschap verkiezingen worden gehouden. 'Dan krijg je ministers die met heel andere dingen bezig zijn dan met de informele raden die ze moeten leiden', denkt Esther de Lange, CDA-europarlementariër en door de wol geverfd in Brussel. 'Je zag dat met de Polen in 2011, Tsjechië in 2009. Zo'n voorzitter staat dan in de campagnestand, maar moet eigenlijk bruggen bouwen.'

Marit Maij, woordvoerder Europa voor de PvdA in de Tweede Kamer, vindt onhandig nog te zacht uitgedrukt. 'De vraag naar een demissionair kabinet in 2016 is wat mij betreft onnodig', zegt ze. 'Voor wat je in Europa doet, moet je breed draagvlak hebben. Deze regering gaat gewoon door tot maart 2017.'

1991 leverde het Verdrag van Maastricht op, 1997 het Verdrag van Amsterdam, in 2004 - Jan Peter Balkenende was volop premier - ging het om de eerste onderhandelingen met Turkije over het lidmaatschap van de EU. De agenda zal nu lichter zijn. Sinds de Europese Raad een vaste voorzitter heeft - Donald Tusk tegenwoordig - heeft het tijdelijke voorzitterschap minder gewicht. De prioriteiten die Nederland stelt, zijn niet wereldschokkend: een unie die innoveert, een unie die zich tot hoofdzaken beperkt, een unie die verbindt. Maij zet daar namens de PvdA twee thema's naast: werk ('brood op de plank voor iedereen') en onderhoud aan de rechtsstaat.

Centrale locatie Scheepvaartmuseum.

In de praktische vertaling van dat alles wint de koopman het van de dominee; het slopen van de muren op de digitale markt staat op de agenda, de zelfrijdende auto moet in de etalage gezet. Een grote handelsmissie van een half jaar, maar dan met louter inkomend verkeer - zo wordt er in ondernemerskringen naar gekeken. Joke van den Bandt, permanent gedelegeerde voor VNO-NCW in Brussel, lacht als ze die omschrijving hoort. 'Je wilt laten zien dat je een aantrekkelijke vestigingsplaats bent. Het is ook Holland branding. Jammer als er geen minister-president in functie zou zijn', zegt ze. Al voorziet ze ook dan geen grote problemen.

Mocht dat geen reden genoeg zijn voor VVD en PvdA om elkaar te blijven vasthouden, dan is er een tweede traject: midden volgend jaar zal blijken of Nederland per 1 januari 2017 een van de tijdelijke zetels in de VN Veiligheidsraad krijgt. Zweden en Italië zijn de concurrenten om de twee beschikbare zetels. De diplomatieke dienst draait op volle toeren om stemmen te winnen. Als je daarvoor al je energie wilt inzetten, moet je huis op orde zijn, zegt een ingewijde.

Sinds 1 januari heeft Nederland weer een vertegenwoordiger in de Mensenrechtenraad van de VN in Genève. Voeg daar de posities van Timmermans en Dijsselbloem in de EU aan toe en het wordt duidelijk: in de internationale organisaties is de positie straks behoorlijk op orde. Je netwerk wordt daardoor verdiept en vergroot, zegt een hoge ambtenaar: je kennis breidt zich uit, waardoor je effectiever kunt onderhandelen. We zijn straks het middelpunt van veel. Dat straalt af op de regering.


Middelpunt op een koopje, dat wel. Dienen, besparen, versoberen - dat worden de toverwoorden van dit voorzitterschap. In 2004 gaf Nederland omgerekend 120 miljoen euro uit, dit keer moet het voor minder. Zeker met een premier die vooral nieuwsgierig is naar wat Europa Nederland te bieden heeft.

Rutte: liever niet demissionair. Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.