Column

'Zo'n joekel van een fout in het eindexamen Nederlands, dat kan natuurlijk echt niet'

Critici van het eindexamen Nederlands doen alsof argumentatieve vaardigheden alleen getoetst kunnen worden door de scholieren zelf te laten argumenteren. 'Het kan ook prima met behulp van meerkeuzevragen', stelt columnist Jean Wagemans.

Beeld anp

De afgelopen tijd is er commotie ontstaan over de kwaliteit van het eindexamen Nederlands op middelbare scholen. Hoogleraren beweren in een brief aan de Tweede Kamer dat het examen in zijn huidige vorm 'inhoudsloos' is en dat de scholieren het alleen kunnen maken 'door alle kritische vaardigheden uit te schakelen' (volkskrant.nl, 3 juni 2013). Ook staat er een petitie op internet, waarin verzocht wordt om het examen ingrijpend te wijzigen.

De aanzet tot deze discussie werd gegeven door Marc van Oostendorp, hoogleraar Taalwetenschap aan de Universiteit Leiden, die zich in NRC Handelsblad beklaagde over de aanwezigheid van meerkeuzevragen in het examen. Volgens hem zou bij sommige van deze vragen meer dan één juist antwoord gegeven kunnen worden.

Drogredenering
Als voorbeeld noemt Van Oostendorp een meerkeuzevraag over een alinea waarin iemand een standpunt verdedigt dat historisch besef geen vanzelfsprekendheid is. Dat gebeurt met behulp van het volgende argument: 'Als bijvoorbeeld voetbalhooligans tribunes van het Feyenoordstadion slopen, beseffen ze niet dat ze daarmee een monument van voetbalhistorie slopen.' De bijbehorende meerkeuzevraag luidt: 'Wat voor drogredenering kan de kritische lezer zien in deze alinea?' En de mogelijke antwoorden zijn: (A) cirkelredenering (B) onjuist oorzakelijk verband (C) overhaaste generalisatie (D) verschuiven van de bewijslast.

Van Oostendorp verbaast zich erover dat (C) het juiste antwoord is. Volgens hem is er in de betreffende alinea helemaal geen sprake van een overhaaste generalisatie. Nu valt daar inderdaad over te twisten. Maar dat maakt de vraag nog niet ongeschikt voor het toetsen van kennis op het gebied van de argumentatietheorie.

Want een scholier die deze theorie goed heeft bestudeerd, zou opmerken dat er in de betreffende alinea sprake is van voorbeeldargumentatie. Vervolgens zou hij bedenken dat de overhaaste generalisatie een drogreden is die bij dit type argumentatie hoort. Ook zou hij constateren dat de schrijver in de betreffende alinea geen van de andere genoemde drogredenen begaat. Om uit dit alles te concluderen dat (C) het juiste antwoord moet zijn.

Kennis
Hoewel dus betwijfeld kan worden of er in de alinea inderdaad sprake is van een overhaaste generalisatie, toetst de vraag wel degelijk kennis op het gebied van de argumentatietheorie. Wellicht dat dit ook de reden is dat de vraag op een indirecte manier is geformuleerd. Er staat niet 'Welke drogreden begaat de schrijver van deze tekst?' maar 'Wat voor drogredenering kan de kritische lezer zien in deze alinea?'

Al met al een prima meerkeuzevraag dus. Maar niet volgens Van Oostendorp: 'Het is absurd om een toekomstige lichting studenten een meerkeuzevraag voor te leggen waarop ieder antwoord strikt genomen fout is. Je zou willen weten wat de argumenten van de leerlingen zijn om A, B, C of D te kiezen. Het examen wordt immers geacht argumentatieve vaardigheden te toetsen, niet om je voor te stellen wat de meest waarschijnlijke kronkel is in het hoofd van de 'kritische lezers' van het College van Examens' (NRC, 18 mei 2013).

Petitie op internet
Over kronkels gesproken. Van Oostendorp doet het voorkomen alsof argumentatieve vaardigheden alleen getoetst kunnen worden door de scholieren zelf te laten argumenteren. Maar voor zover die vaardigheden het analyseren en evalueren van andermans argumenten betreffen, kunnen ze natuurlijk ook prima met behulp van meerkeuzevragen worden getoetst. Hetgeen aan sommige universiteiten ook al jaren met succes gebeurt.

Overigens is het examen niet in alle opzichten even geslaagd. Zo heeft men het in de hierboven aangehaalde vraag over een 'drogredenering' in plaats van over een 'drogreden'. U kunt die petitie op internet dus maar beter wel ondertekenen. Want zo'n joekel van een taalfout in een eindexamen Nederlands, dat kan natuurlijk echt niet...

Jean Wagemans is filosoof en universitair docent argumentatietheorie.

 
Overigens is het examen niet in alle opzichten even geslaagd. U kunt die petitie op internet dus maar beter wel ondertekenen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden