Column

Zo moet Hillary de strijd met Trump aanpakken

Het campagneteam van Hillary Clinton wendt langzaam de steven naar een mogelijke tweestrijd met de populistische Donald Trump. Wat zou zij kunnen leren van hoe Europese politici hebben verloren en gewonnen van populisten als Fortuyn, Wilders, Dewinter en Le Pen?

null Beeld afp
Beeld afp

Mijn eerste advies zou zijn: hou (de kiezers van) Bernie Sanders dicht bij je. Veel Europese progressieve politici zijn geneigd populisten als rechts te zien en dus te veronderstellen dat hun kiezers alleen van rechts zouden komen.

Niets is minder waar. Allereerst omdat politici als Trump, net als bijvoorbeeld Wilders en Fortuyn, heel moeilijk in links-rechtsschema's te vangen zijn. Vaak combineren ze rechtse culturele thema's (soevereiniteit, immigratie, identiteit) met linkse sociaal-economische thema's; zo is ook Trump voor een hogere belasting voor de superrijken en verdedigt hij het sociale stelsel.

Het is een van de redenen dat de verandering van het politieke spectrum door de opkomst van het populisme wel wordt beschreven aan de hand van een hoefijzer met links- en rechts-populisten op de uiteinden: het lijken de extremen op het spectrum maar feitelijk liggen ze dicht bij elkaar. En dus steken kiezers gemakkelijk over. De ontevredenen die nu Sanders stemmen, kunnen zomaar naar Trump overlopen.

Een tweede advies: verenig de tegenstem. Populisten hebben overal in Europa moeite om boven de 30 procent uit te komen bij verkiezingen. Bijna overal kunnen ze geweldige overwinningen boeken, maar de laatste stap naar de macht blijkt steeds weer moeilijk. Soms speelt daarbij pure machtspolitiek een rol (denk aan het cordon sanitaire in België rond het Vlaams Belang). Maar ook die strategie is alleen mogelijk gebleken omdat de populisten uiteindelijk getalsmatig geen machtspositie kunnen afdwingen; hun tegenstanders zijn met meer, veel bondgenoten maken ze niet.

Dat kan te maken hebben met het feit dat voor grote groepen kiezers die nodig zijn voor een succesvolle greep naar de macht (met name in de kwetsbare middenklasse) het idee dat de populisten aan de macht komen uiteindelijk te veel risico met zich meebrengt voor hun baan, hun inkomen, hun pensioen. Clinton zou, over de partijgrenzen heen, op die zorgen in moeten spelen.

Mijn derde advies zou moeten gaan over hoe je moet omgaan met het op de man spelen, de grofheid, de politiek incorrecte grappen en de leugens. Maar o, wat is dat in de praktijk moeilijk. Een gouden regel lijkt me dat je niet moet proberen de populist met zijn eigen wapens te verslaan als dat niet bij je hoort.

Mensen vinden het origineel altijd beter dan de kopie. En dus sneuvelde Rubio snel nadat hij zijn presidentiële strategie verliet en over de omvang van Trumps geslachtsdeel begon. En was ook Rutte's 'doe zelf normaal, joh' een heel flauwe en ineffectieve echo van wat Wilders hem minuten eerder voor de voeten had geworpen.

De alternatieve strategie, het berijden van 'the moral high road' en het afstand nemen van de stijl van de tegenstander, is ook bloedlink. Een van de grootste fouten die ik zelf ooit in een campagne maakte, nadat Balkenende me van liegen had beschuldigd, was slap terugslaan met een soort van 'zo gaan we toch niet met elkaar om'. Waarmee we nog een gouden regel te pakken hebben: laat een aanval nooit onbeantwoord. Soms moet een dreun met een dreun beantwoord worden. Maar ook dan geldt: doe het op een manier die bij je past.

Dat geldt ook voor de humorstrategie. Humor is misschien wel de beste manier om tegen de grove versimpelingen van de populisten ten strijde te trekken. Pechtold is denk ik in Nederland degene die dit wapen het effectiefst heeft gebruikt in zijn strijd met Wilders; zijn inbreng in Kamerdebatten was af en toe cabaret op hoog niveau, maar hij was daarmee ook vaak de enige die Wilders wist te ontregelen. Maar je moet het wel kunnen. Jolande Sap met haar stekkerdoos kon dat bijvoorbeeld niet.

Wat moet dit nu allemaal betekenen voor Hillary Clinton? Grofheid zou ik haar niet aanraden en een lolbroek lijkt ze me ook niet. Probeer presidentieel te blijven en iedereen die zorgen heeft over Trump aan je te binden. En kies een vicepresident die het straatvechten beheerst, foute grappen maakt en zo af en toe een beuk uitdeelt. Waarna zij elke keer als deze 'hatchet man' of 'attack dog' in een moddergevecht met Trump verzeild raakt, presidentieel boven het gedoe, gevecht, gelieg en gescheld kan gaan hangen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden