Zo maakt u het perfecte Shakespeare-sonnet

Een minicollege Shakespeare-sonnetten van vertaler Erik Bindervoet. Zodat u weet waarin Shakespeares magie schuilt.

Erik Bindervoet. Beeld Jérôme Schlomoff

'Het is flauw om te zeggen, maar ik vind alle sonnetten van Shakespeare even mooi. Een feest om te lezen. Maar als ik moet kiezen, kies ik nummer 54. Zo oud ben ik vandaag geworden.

O how much more doth beauty beauteous seem,

By that sweet ornament which truth doth give!

The rose looks fair, but fairer we it deem

For that sweet odour, which doth in it live.

Dit sonnet gaat over schoonheid, waarheid, en vergankelijkheid. De grote dingen in het leven, teruggebracht tot veertien regels, dat kon alleen Shakespeare.

De perfectie schuilt allereerst in de taal. O how much more doth beauty beauteous seem - die eerste zin alleen al. In elke schrijverscursus zullen ze zeggen: niet te veel dezelfde woorden gebruiken, maar Shakespeare trok zich daar niks van aan. Die zette in één zin gewoon twee keer beauty en twee alliteraties. En toch gaat het bij hem nooit galmen.

The canker blooms have full as deep a dye,

As the perfumed tincture of those roses,

Hang on such thorns, and play as wantonly,

When summer's breath their masked buds discloses.

Zijn vergelijkingen zijn altijd trefzeker. In dit sonnet kiest Shakespeare zo'n heel simpel beeld van een roos om begrippen als waarheid en schoonheid mee uit te leggen. Een manifest te schrijven in een paar regels: dat schoonheid pas echt diepte krijgt door waarheid, en dat de twee kwaliteiten, eigenlijk tegenstrijdig, met elkaar gecombineerd onverwoestbaar blijken. Ik moet meteen denken aan John Lennon en Paul McCartney. Lennon de man die zijn hart uitschreeuwde, Mc Cartney met zijn mooie melodietjes.

But for their virtue only is their show,

They live unwooed, and unrespected fade,

Die to themselves. Sweet roses do not so,

Of their sweet deaths are sweetest odours made.

In elk sonnet van Shakespeare zit na de eerste twee strofes een omkering. Hier heel letterlijk ingeleid door het woord 'but'. In deze strofe gaat Shakespeare nog een stap verder: zonder waarheid blijft er van schoonheid niks over.

And so of you, beauteous and lovely youth,

When that shall vade, by verse distills your truth

De meeste sonnetten richtte Shakespeare aan drie personages: de schone jongeling, de dichtende rivaal, en de donkere vrouw. Ik denk dat hij vaak aan zichzelf schreef. Hier: over zijn eigen jeugd die verglijdt. Vergankelijkheid zie ik als Shakespeares overkoepelende thematiek: wat laten we met z'n allen achter, als alle biografische rimram is gestorven? In zijn geval: een ongelooflijke hoeveelheid gedichten en toneelstukken. En de vreugde waarmee we die nog steeds lezen.

Erik Bindervoet

Erik Bindervoet (1962) is schrijver, dichter en vertaler. Met Robbert-Jan Henkes vertaalde hij onder andere King Lear en Macbeth. Vanavond geven ze een workshop sonnetten vertalen, tijdens Shakespeares Sonnettenfestival in het Amsterdamse Felix Meritis. Optredens van onder anderen Pierre Bokma, Akwasi, Huub van der Lubbe.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden