Zo is het om te wonen in de drukste buurt van het land

Dicht op elkaar wonen, in relatief kleine huizen, is de toekomst voor veel steden. De Van Lennepbuurt in Amsterdam is de drukste van het land, maar: 'Ik heb het altijd een heel leuke buurt gevonden.'

De Kinkerstraat in Amsterdam-West op archiefbeeld.Beeld anp

Als ze ergens zouden moeten weten wat drukte is, is dat in de Amsterdamse Van Lennepbuurt. De wijk, ingeklemd tussen de Kinkerstraat en de Van Lennepgracht in Oud-West, is volgens het Centraal Bureau voor Statistiek de dichtst bevolkte buurt van Nederland.

'Ik woon hier al ruim 55 jaar, maar dat het de drukste wijk van Nederland is, had ik nog nooit gehoord', zegt Anneke (61). Ze staat met twee volle boodschappentassen voor de deur van haar huis. Om de hoek, in de winkelstraat, is het wel vol maar in haar eigen straatje zijn rond zes uur 's avonds slechts een paar mensen buiten. 'Het zijn natuurlijk wel veel kleine sociale huurwoningen dicht op elkaar, maar om nou te zeggen dat het druk is', zegt Anneke. 'Ik heb het eigenlijk vooral altijd een heel leuke wijk gevonden.'

De Van Lennepbuurt is een typische 19de-eeuwse Amsterdamse volksbuurt, zoals er in de top-10 van dichtst bevolkte Nederlandse wijken nog acht Amsterdamse buurten staan. Gebouwd toen de industrialisering zoveel volk naar de stad lokte dat het oude centrum en de Jordaan uit hun voegen barstten. In rap tempo kochten vooral particuliere investeerders boerenland aan de rand van de stad en bouwden het efficiënt vol: smallestratenplannen, vaak vijf woonlagen van maximaal 60 vierkante meter. Alles om de boel een beetje rendabel te houden.

In de jaren tachtig zijn er wel huizen gesloopt om plaats te maken voor ruimere woningen, maar het blijven veel eenheden op betrekkelijk weinig ruimte. Anders dan in veel wijken met hoogbouw uit de tweede helft van de vorige eeuw, waar het tussen de flats vaak lommerrijk is.

Dicht op elkaar wonen zal voor een aanzienlijk deel van de 17 miljoen Nederlanders de komende decennia de praktijk zijn. De algemene verwachting van demografen en planeconomen is dat de druk op de Randstad, vooral Amsterdam, voorlopig doorzet. Als knooppunt in de wereldwijde kenniseconomie is daar werk te vinden, voor hoogopgeleide ondernemers en de pakkenelite op de Zuidas. En in het kielzog ook voor alle horeca en dienstverleners waar yuppen hun geld uitgeven.

Wie zijn wij?

Bijna vier op de vijf inwoners van Nederland heeft twee ouders die in Nederland zijn geboren en wordt dus bestempeld als ‘autochtoon’. Van de allochtonen in Nederland heeft iets minder dan de helft een Westerse afkomst of ouder(s). Meer weten over de inwoners van Nederland? Bekijk hier de special over bevolkingsgroei.

Huizen nodig

Het Economisch Instituut voor de Bouw publiceerde vorig jaar een rapport over de vraag hoeveel huizen er de komende jaren nog nodig zijn in Nederland, welk type en waar precies. Het EIB becijferde dat er in de regio Amsterdam-Utrecht-Haarlem tot 2040 tussen de 300 duizend inwoners bijkomen (bij een langdurig stagnerende economie) en ruim een miljoen als Nederland de wind in de zeilen houdt, volop voortplant en immigranten ontvangt. Hoe dan ook zal het grootste gedeelte van alle nieuw te bouwen woningen de komende decennia dus in die regio gebouwd moeten worden, verwacht het EIB.

'Daarbij hadden we nog geen rekening gehouden met de toestroom van vluchtelingen, zoals we die afgelopen jaar hebben gezien', zegt directeur Taco van Hoek van het EIB. Hij verwacht dat er voor die groep de komende drie tot vier jaar nog eens ongeveer 50 duizend woningen meer nodig zijn dan we hadden beraamd.

Asielzoekers die een verblijfstatus krijgen, worden eerst gelijkmatig over het land verdeeld. Gemeenten krijgen een 'taakstelling', een aantal op te nemen nieuwkomers dat wordt berekend op basis van het aantal inwoners. 'Een deel van die statushouders krijgt nu dus een huis in krimpregio's als Limburg en Groningen; daar wordt de leegloop de komende jaren vermoedelijk iets minder dan eerder gedacht', voorspelt CBS-hoofddemograaf Jan Latten. 'Maar die mensen zijn daarna vrij om weer verder te verhuizen, de verwachting is dat een deel dat zeker zal doen. Waarschijnlijk ook weer naar de Randstad of naar plekken waar al anderen van dezelfde herkomst wonen.'

Nederland heeft gemiddeld 502 inwoners per vierkante kilometer. Den Haag is met een gemiddelde van 6.289 bewoners per vierkante kilometer de dichtst bevolkte gemeente. In de top-10 van drukst bevolkte wijken staan in totaal negen Amsterdamse buurten:

Van Lennepbuurt 28.599*

Staatsliedenbuurt 27.736

Indische Buurt West 26.786

Hoofdweg en omgeving 26.636

Overtoomse Sluis 25.488

Transvaalbuurt 24.688

Kinkerbuurt 24.564

De Krommert 24.496

Voorhof-Hoogbouw (Delft) 24.207

Nieuwe Pijp 23.870

*Inwoners per km2

Toch domweg gelukkig in druk Nederland

Het is zover: Nederland heeft 17 miljoen inwoners. Is dat iets om je zorgen over te maken? Sommigen vinden dat de leefbaarheid in de knel komt, anderen wijzen erop dat eerdere doemscenario's niet zijn uitgekomen. (+)

Waar moeten we bouwen?

Vorige maand verscheen het boekje Groei & Krimp, Waar moeten we bouwen - en waar vooral niet? Econoom Coen Teulings, oud-directeur van het Centraal Planbureau, en drie collega-onderzoekers kijken naar de huizenprijzen, en dan vooral hoe die zich verhouden tot de bouwkosten van een huis. Volgens de economen is er alleen een echte markt op plekken waar de prijzen voor bestaande woningen hoger zijn dan de kosten van nieuwbouw, zo'n 1.200 euro per vierkante meter.

Teulings: 'We hebben een kaart gemaakt met de gemeenten waar dat het geval is, daarop zie je een soort banaan: van Utrecht naar Amsterdam, Haarlem, Leiden, Den Haag en Delft. Dicht in de buurt van die steden, daar willen de mensen wonen. Daar kan het ook uit om te bouwen.' Op de kaart lichten verder nog enkele gewilde universiteitssteden op, zoals Eindhoven en Groningen.

Als je op plekken bouwt waar geen markt is, moet de overheid toeleggen op het bouwrijp maken van de grond. Dat is in het verleden vaak gebeurd, concludeert Teulings. 'Je ziet dat bijvoorbeeld in Almere. Beleidsmakers dachten dat de mensen wel zouden zwichten voor een huis met een tuintje voor en een tuintje achter. Maar in Almere willen ze toch liever niet wonen, dat vinden ze te ver van Amsterdam.'

Bevolkingsdichtheid en de gemeentebalie in Den Haag

Dicht op elkaar wonen, in relatief kleine huizen, is de toekomst voor veel steden. De Van Lennepbuurt in Amsterdam is de drukste van het land. Lees hier hoe Amsterdam alle nieuwkomers gaat onderbrengen. En wie zijn de nieuwe inwoners van Den Haag die zich komen melden aan de balie in het gemeentehuis? Dat leest u hier.

Het Amsterdamse gemeentebestuur werkt voorlopig in elk geval hard volgens de lijn van Teulings. Bouwwethouder Laurens Ivens (SP) is van plan de komende tien jaar zeker 50 duizend woningen bij te bouwen, vooral binnen de huidige stadsgrenzen. Bij IJburg wordt nog wel een nieuw stuk land opgespoten, maar verder veroveren woonwijken onder meer terrein op de haven en oude industriegebieden rondom de voormalige Bijlmerbajes.

Een belangrijke vraag blijft aan welk soort huizen dan precies behoefte is. Op basis van de huishoudensprognose van het CBS zou je verwachten dat er vooral huizen voor ouderen bij moeten komen. 'Dat is eigenlijk de enige groep huishoudens die komende jaren hard groeit, zij gaan tegenwoordig later naar verzorgingstehuizen en zullen ook daardoor vaker behoefte hebben aan drempel- en traploze woningen met zorg in de buurt', zegt hoofddemograaf Latten.

Wonen en recreëren in Amsterdam: het strand van IJburg in de zomer van 2013.Beeld anp

Alleenstaanden

Toch blijven de meeste ouderen tot nu toe zo lang mogelijk in hun oude huis wonen. Waardoor er in Nederland erg veel gezinswoningen worden bewoond door alleenstaande 75-plussers. Als dat zo blijft, zal er de komende jaren juist een groeiende behoefte zijn aan grotere woningen voor gezinnen. Het advies van EIB-baas Taco van Hoek is dan ook om vooral heel gemengd te bouwen. 'Koop-, huur- en sociale huur, groot en klein. Als er veel keuze is, krijg je meer doorstroming zodat meer mensen hun woonwens kunnen vervullen.'

'Voor het succes van de stad is het in elk geval belangrijk dat er in nieuwe buurten redelijk dicht op elkaar wordt gebouwd', zegt econoom Teulings. 'Uit onderzoek blijkt dat hoge dichtheden een stad succesvoller maken. Hoe meer mensen bij elkaar zitten, hoe meer ze van elkaars kennis en kunde kunnen profiteren. Dat is goed voor de productiekant van een stad, maar ook voor de consumptiekant. Winkeliers hebben voldoende klanten in de buurt nodig om een winkelgebied levendig te houden. Kroegen floreren alleen met voldoende bezoekers.'

Wat dat betreft gaat het in Oud-West nog steeds de goede kant op. Naast de Van Lennepbuurt, aan de andere kant van de Kinkerstraat wordt flink 'verdicht'. Er wordt volop gebouwd naast De Hallen - een voormalige tramremise die hip en happening is met onder meer een bioscoop, een hotel, een bibliotheek, winkels en vele kleine afhaalrestaurantjes in één grote hal.

Een appartementencomplex torent boven de wijk uit. Wat Anneke betreft zijn alle nieuwe buurtbewoners van harte welkom: 'Ja hoor, laat maar komen. De wijk wordt er alleen maar gezelliger van.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden