Overzicht

Zo hopen Europese landen hun onderwijsachterstanden weg te werken

Hoe zit het in Frankrijk, Portugal, Engeland, Italië en Duitsland met de onderwijsachterstanden? En gooien ze er daar ook miljarden tegenaan om ze aan te pakken?

Portugese basisschoolleerlingen mochten in maart weer terug naar hun klaslokalen. Beeld EPA
Portugese basisschoolleerlingen mochten in maart weer terug naar hun klaslokalen.Beeld EPA

Portugal

‘Veel wijnstokken maar weinig druiven’, of in goed Nederlands: veel geschreeuw maar weinig wol. Zo omschreef de Portugese lerarenvakbond dinsdag het plan van Portugal om 900 miljoen euro extra te investeren in het onderwijs. Het is een poging om de opgelopen achterstanden tijdens de coronacrisis enigszins goed te maken.

Verreweg het grootste gedeelte, 670 miljoen euro, bestemt de linkse Portugese regering voor de modernisering van werkmateriaal en schoolgebouwen. Met 140 miljoen euro kunnen de scholen de contracten verlengen van 3.300 leraren, die zij eerder in de coronacrisis aantrokken om kinderen fatsoenlijk onderwijs te blijven bieden.

Kleinere bedragen gaan naar het bijscholen van de leraren en de digitalisering van het onderwijs. Ook wil Portugal vijftig locaties voor voorschoolse opvang opzetten in gebieden waar ouders nu nog nergens terechtkunnen.

Het zijn mooie woorden, vindt lerarenbond Fenprof, maar uitgewerkt zijn de plannen nog niet. De bond bekritiseert het tijdelijke karakter van de investering, die Portugal slechts voor de komende twee jaar belooft.

Onbegrip is er ook over het betrekkelijk kleine deel dat naar de versterking van het lerarenkorps gaat. Zo wordt het nooit wat met het verlagen van het aantal kinderen per klas en de hoge werkdruk, moppert Fenprof. Problemen die ‘niet zijn gecreëerd door de pandemie’, maar enkel zichtbaarder zijn geworden.

Dion Mebius

Het begin van het nieuwe middelbare schooljaar in Italië, september 2020. Beeld Getty Images
Het begin van het nieuwe middelbare schooljaar in Italië, september 2020.Beeld Getty Images

Italië

‘We moeten uit onze 19de-eeuwse kooi breken’, zei de Italiaanse onderwijsminister Patrizio Bianchi in een pleidooi om de gelden uit het Europese Herstelfonds te gebruiken voor het moderniseren van het curriculum. Schoolvakken moeten meer met elkaar samenhangen, vindt Bianchi. De buzzwords zijn multidisciplinariteit en flexibiliteit. Ook stuurt de regering van Mario Draghi aan op extra aandacht voor technologie en milieu.

Italië hoopt op bijna 20 miljard euro uit Europa voor scholen. Naast het opfrissen van het curriculum is een belangrijk speerpunt de strijd tegen vroegtijdig schoolverlaten. Vooral in het zuiden van Italië is uitval een probleem: 18 procent van de leerlingen verlaat school zonder diploma, bijna twee keer zoveel als het Europese (en Noord-Italiaanse) gemiddelde van 10 procent. Er is in het Italiaanse voorstel 1,5 miljard euro gereserveerd om de uitval aan te pakken, maar hoe dat geld concreet besteed gaat worden is nog niet duidelijk.

In afwachting van de Europese gelden investeert Italië zelf ook alvast voor komend schooljaar. In een nationaal steunpakket voor onderwijs trekt de regering-Draghi 470 miljoen euro uit om het nieuwe jaar goed te laten beginnen. Met dat geld moeten onder meer drieduizend nieuwe leraren in de bètavakken worden aangetrokken.

Rosa van Gool

Leerlingen krijgen muziekles in Groot-Brittannië. Beeld Reuters
Leerlingen krijgen muziekles in Groot-Brittannië.Beeld Reuters

Groot-Brittannië

Plannen om Britse scholieren te helpen die door de lockdowns een onderwijsachterstand hebben opgelopen, zijn uitgedraaid op een politieke crisis. Woensdagavond stapte Sir Kevan Collins op, de ‘onderwijstsaar’ die door Boris Johnson was aangewezen om te adviseren over het inlopen van de achterstanden. Collins’ taak was onmogelijk geworden, omdat de minister van Financiën Rishi Sunak niet meer dan 1,4 miljard pond (1,63 miljard euro) wilde uittrekken. Dat zou neerkomen op 50 pond per leerling.

Volgens Collins was zeker het tienvoudige nodig voor zijn voorstel om schooldagen komend jaar met een half uur te verlengen. Ook had hij het plan om de middelbareschooltijd, waar nodig, met een jaar te verlengen. Door de lockdowns en de matige kwaliteit van onderwijs op afstand in Groot-Brittannië zijn er vooral op de staatsscholen grote onderwijsachterstanden ontstaan.

De 1,4 miljard pond die nu is gereserveerd gaat de komende drie jaar naar bijlessen voor de meest achtergestelde kinderen. Begin dit jaar opperde de regering de mogelijkheid van zomerscholen, maar van dat initiatief is sindsdien weinig meer vernomen. Volgens Collins zal de huidige zuinigheid van de regering in de toekomst tot een hoge rekening leiden.

Patrick van IJzendoorn

Franse leerlingen hebben in vergelijking met scholieren in andere Europese landen weinig onderwijsdagen gemist. Beeld AFP
Franse leerlingen hebben in vergelijking met scholieren in andere Europese landen weinig onderwijsdagen gemist.Beeld AFP

Frankrijk

‘Het onderwijs is geen variabele die we zomaar kunnen aanpassen’, herhaalde de Franse minister van Onderwijs Jean-Michel Blanquer het afgelopen jaar voortdurend. Frankrijk zou er alles aan doen om de sluiting van scholen te voorkomen. Om zo leerachterstanden te voorkomen en ongelijkheid tussen leerlingen terug te dringen.

Met ongeveer tien weken schoolsluiting hebben Franse leerlingen weinig onderwijsdagen gemist, in vergelijking met andere Europese landen. ‘De Franse uitzondering’, noemen minister Blanquer en president Macron dat, en daar zou Frankrijk trots op moeten zijn.

Na de eerste lockdown vorig jaar bleken de schoolprestaties verslechterd, maar bij de jongste kinderen was die achterstand in de loop van het nieuwe jaar behoorlijk ingelopen. Blanquer ziet dat als bewijs dat zijn beleid, ondanks felle kritiek over de gezondheidsrisico’s, heeft gewerkt.

Toch speelt op de achtergrond nog iets anders: de Franse onderwijsprestaties zijn al jaren ondermaats. De organisatie Timms, die wereldwijd schoolprestaties in exacte vakken meet, constateerde eind vorig jaar dat Franse scholieren opnieuw onder aan de Europese ranglijst bungelen. Weinig verrassend, oordeelden Franse media; al twintig jaar dalen de prestaties, terwijl de schooluitval toeneemt. En dat ondanks vele onderwijshervormingen.

Eind mei presenteerde Blanquer de jongste hervorming, vooral gericht op leraren. Hij verhoogt het onderwijsbudget met 700 miljoen euro, waarvan 400 miljoen voor salarisverhogingen. De vakbonden reageerden teleurgesteld; de plannen betekenen volgens hen maar weinig voor de beloofde modernisering van het onderwijs.

Eline Huisman

De Duitse regering trekt 2 miljard euro uit voor de onderwijsinloop op de ontstane corona-achterstanden. Beeld REUTERS
De Duitse regering trekt 2 miljard euro uit voor de onderwijsinloop op de ontstane corona-achterstanden.Beeld REUTERS

Duitsland

‘Een verloren generatie’, zo wordt in Duitsland over de huidige lichting scholieren geschreven. Sommigen leerlingen zouden corona-achterstanden hebben opgelopen die ze nooit meer inhalen, vermoeden sommige onderwijsexperts.

Een belangrijke factor daarin is het falende digitale onderwijs. Veel Duitse scholen ontbrak het aan de middelen en kennis om online les te kunnen geven. Lees: slechte internetverbinding, geen online leerplatformen en -methodes, geen laptops voor leraren, te weinig tablets voor leerlingen.

Het tegenoffensief van de regering? Twee miljard euro, waarvan de helft zal worden besteed aan bijspijkerinitiatieven in de belangrijkste vakken: Duits, wiskunde en Engels. Het zou dan onder andere gaan om extra les in de zomervakantie. De andere helft gaat naar sport, muziek en het psychologische welzijn van kinderen.

Maar 2 miljard klinkt karig, voor een land met elf miljoen scholieren. Belangrijke kanttekening: onderwijs is in het federale Duitsland een taak van de deelstaten. Die worden dus geacht er geld bij te leggen. Bovendien had de federale regering vorig jaar al vijf miljard euro extra vrijgemaakt voor een digitale inhaalslag.

Op een fundamenteel punt confronteert corona Duitsland met de nadelen van onderwijs als bevoegdheid van de deelstaten: zestien verschillende systemen leiden tot extra bureaucratie als er regels moeten worden gemaakt of geld wordt verdeeld. Ook het in sommige deelstaten extreem vroege selectiemoment voor de middelbare school, op 10-jarige leeftijd, staat steeds meer onder druk.

Sterre Lindhout

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden