Zo gezond is superfruit nou ook niet

Fabrikanten komen woorden te kort om hun gezonde fruitsappen aan te prijzen. Maar een granaatappel heeft ook een keerzijde. Door Broer Scholtens..

Sappen met granaatappels zijn niet uit de reclameblokken weg te slaan: Superfruit van Appelsientje, PowerFruit van CoolBest, Granaatappel SuperFruit van Healthy People en sappakken van Pomegreat. De nieuwe frisdranken zijn ‘extra gezond en lekker’ vanwege de grote hoeveelheid antioxidanten die er ‘van nature’ in zitten, claimen fabrikanten. ‘Meer dan in welk ander fruit.’

Niet-alledaagse vruchten als mango, kiwi, framboos en vlierbes zijn de afgelopen jaren gemeengoed geworden. Vruchten uit exotische oorden met even exotische namen druppelen het sappak in. Zoals de açaï-bes (spreek uit: ‘assa-ie’), een donkerblauwe bes van een palmboom uit het Amazonegebied, en de duindoornbes (sea buckthorn). Deze oranjekleurige bes komt uit Azië, onder meer uit China en Tibet.

De absolute topper is de granaatappel. Deze rode, moeilijk pelbare vrucht heeft een wat zure smaak, die fabrikanten vaak maskeren met kiwi- en frambozensap. Sapfabrikanten halen hun sapconcentraat uit India, Iran, Californië en, aan het eind van de zomer, ook uit Spanje.

‘Granaatappel staat al vanaf de vroegste geschiedenis symbool voor gezondheid’, is de encyclopedische standaardzin die sapbedrijven als Healthy People en Appelsientje in persberichten gebruiken. Reclamemensen hebben voor deze categorie vruchten de aanprijzing ‘superfruit’ bedacht. Appelsap en sinaasappelsap zijn gewoon geworden. Huismerken van supermarktketens als Albert Heijn hebben de afgelopen jaren de prijs ervan flink onder druk gezet. De winstmarges zijn klein. A-merken als CoolBest en Riedel met z’n Appelsientje-lijn proberen zich opnieuw in het sapschap te onderscheiden met exotische vruchten met een supergezond-imago, en met grotere marges.

Het aandeel van deze supersappen in het segment ‘houdbaar’ is 2 procent, in het segment ‘gekoelde sappen’ (CoolBest) is het aandeel in twee jaar gestegen naar 5 procent. Hierin zit een snelle stijging, zegt Friesland Foods. In het kielzog van deze sappen is ook de verkoop van verse granaatappels geëxplodeerd, aldus twee belangrijke importeurs, Levarth in Aalsmeer en Special Fruit in Meer, net over de Belgische grens. Zij spreken van een verdubbeling tot verviervoudiging van de versverkoop in de afgelopen twee, drie jaar.

Afweersysteem

Afweersysteem
‘Met antioxidanten’, staat er als cryptische aanprijzing in vette letters op sappakken met superfruit. ‘De granaatappel, een superfruit, bevat extra krachtige antioxidanten en vitamines, bioactieve stoffen die helpen je gezond te houden’, weet Healthy People, nieuwkomer op de sapmarkt. ‘Wetenschappelijke studies wijzen uit dat antioxidanten een beschermend effect kunnen hebben op je lichaamscellen en je natuurlijke afweersysteem.’

Afweersysteem
Uit Amerikaans/Israëlisch onderzoek van twee maanden geleden blijkt dat granaatappelsap, een beetje afhankelijk van de definitie, tweemaal zoveel antioxidanten bevat als druivensap en açaï-sap, driemaal zoveel als veenbessap en viermaal zoveel als appel- en sinaasappelsap. Antioxidanten, doceert voedingshoogleraar Frans Kok van Wageningen Universiteit, vangen vrije zuurstofradicalen weg die zich bij stofwisselingsprocessen in het lichaam vormen. Veroudering, roken en uv-straling van de zon stimuleren biochemische reacties waarbij zuurstofradicalen vrijkomen. Deze agressieve, reactieve stoffen werken tumorvorming en hart- en vaatziekten in de hand.

Afweersysteem
Antioxidanten als vitamine C, E en bètacaroteen, een voorloper van vitamine A, uit fruit en groentes vangen de zuurstofradicalen weg. Deze theorie dateert van eind jaren zeventig en is sindsdien voldoende onderbouwd, zegt Kok. Maar te veel wegvangen is ook niet goed, waarschuwt hij. Dezelfde zuurstofradicalen, blijkt uit recenter onderzoek, spelen ook een rol bij fundamentele stofwisselingsreacties, zoals het vouwen van katalyserende eiwitten. Ze zijn belangrijk bij het bestrijden van infecties en vervullen als signaalstof een regelrol bij veel celprocessen.

Afweersysteem
Een tweezijdig snijdend zwaard, zegt Kok. ‘Te veel antioxidanten slikken is niet goed, te weinig fruit en groente eten en dus te weinig antioxidanten binnenkrijgen, ook niet. Vitamine E bijvoorbeeld voorkomt vorming van fout LDL-cholesterol, maar boven een bepaalde concentratie veroorzaakt vitamine E het loslaten van vetplaques in de aderen. Er is een subtiel evenwicht. Baat het niet, schaden doet het ook niet – dat gaat niet op. En ingewikkeld genoeg: elke antioxidant heeft zijn eigen kantelpunt. Vitamine C kent daarbij ruime grenzen, voor vitamine A en E luistert dit veel nauwer.’

Toets der kritiek

Toets der kritiek
Illustratief voor dit wankele evenwicht zijn de resultaten van een vorige week verschenen megastudie van de Cochrane Library. In opdracht van dit Britse instituut bekeken Deense specialisten de antioxidantenliteratuur. Op basis van strenge criteria hielden ze 748 studies van over de hele wereld tegen het licht. Zonodig werden additionele vragen aan de uitvoerende onderzoekers gesteld. Uiteindelijk konden 67 studies waarbij in totaal 232 duizend slikkers betrokken waren geweest, de Deense toets der kritiek doorstaan.

Toets der kritiek
De conclusies van de medewerkers van het universiteitsziekenhuis in Kopenhagen, deels vorig jaar al gepubliceerd in de Journal of the American Medical Association (JAMA), zijn opmerkelijk: ‘Inname, het slikken van antioxidanten als bètacaroteen, vitamine A en vitamine E werkt contraproductief: het sterfterisico neemt juist toe, met 16 procent. Extra inname van vitamine C en selenium heeft geen gezondheidsnadelen, maar ook geen voordelen.’

Toets der kritiek
Vanuit de vitaminewereld is kritiek op de studie gekomen, omdat de Denen hun conclusies baseren op een selectie van 67 studies, uit de duizenden die er de afgelopen twintig jaar zijn uitgevoerd, aldus het Vitamine Informatie Bureau (VIB) en Wyeth, producent van de supplementenlijn Centraal, marktleider in Nederland.

Toets der kritiek
‘De Denen gaan bij hun conclusies vooral uit van studies waarin sprake is van de inname van een hoge dosis vitamines en mineralen, waardoor hun conclusies niet betrokken kunnen worden op de Nederlandse situatie. Het Deense Cochrane-onderzoek plaatst vitamines en mineralen onterecht in een negatief daglicht’, aldus het VIB, dat onder meer wordt gefinancierd door vitamineproducenten Bayer, Wyeth en Chefaro.

Toets der kritiek
De Britse Cochrane-studie is het beste wat er nu voorhanden is, pareert voedingshoogleraar Kok de kritiek. Wanneer er gevarieerd wordt gegeten, is extra inname, het slikken van vitamines, volgens hem overbodig. ‘Een terecht einde van de supplementenindustrie.’

Toets der kritiek
Sapfabrikanten als Healhy People en Friesland Foods (Appelsientje, CoolBest) hebben vergelijkbare kritiek. ‘In onze sappen zitten erg lage concentraties vitamines E en C, en bètacaroteen’, zegt Friesland Foods. ‘Wij adviseren mensen verschillende soorten fruit, groenten, vruchtensappen, noten en granen te eten. En vruchtensappen te drinken’, zegt Healthy People. Sapfabrikanten voegen overigens vitamine C en E kunstmatig toe om de grote oogstvariatie te compenseren.

Toets der kritiek
Maar, waarschuwt Kok, met bijvoorbeeld een glas SuperFruit-sap of PowerFruit-sap krijg je bijna alle vitamine C en E die je op een dag nodig hebt, in één keer binnen. ‘Als je dan meer drinkt of extra groenten en fruit eet, kun je ook tegen grenzen aan lopen. Voor gewone antioxidanten is het bestaan van subtiele inname-evenwichten inmiddels bekend. Maar dat is niet het geval voor recenter ontdekte antioxidanten, zoals polyfenolen. Daar zijn er duizenden verschillende van. Ze zitten in granaatappels, maar ook in wijn en groene thee. Daar is bitter weinig van bekend.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden