Zo gaat Siciliaans stadje om met 'een invasie' aan migranten

Het begon met enkelen, maar nu vangt het Siciliaanse stadje Siculiana elke dag vijf- tot zeshonderd Afrikaanse migranten op. Passanten, maar toch. Wat tijdelijk leek, is 'een invasie' geworden.

Jarl van der Ploeg
Zicht op het Siciliaanse stadje Siculiana. Beeld Nicola Zolin.
Zicht op het Siciliaanse stadje Siculiana.Beeld Nicola Zolin.

De eerste groep migranten die in 2014 het Zuid-Siciliaanse Siculiana aankwam, maakte een diepe indruk op de bewoners. Die besloten het kort daarvoor gesloten hotel halverwege de kronkelende Via della Libertá - de weg van de vrijheid - om te bouwen tot een noodopvang om zo de vluchtelingen te helpen. Toen de tweede groep kwam en daarna de derde, wisten de bewoners van het vervallen kustplaatsje dat ze de juiste keuze hadden gemaakt.

(Tekst gaat verder onder foto).

Burgemeester Leonardo Lauricella had het over 'een invasie'. Beeld Nicola Zolin.
Burgemeester Leonardo Lauricella had het over 'een invasie'.Beeld Nicola Zolin.

Maar samen met de vierde, de vijfde, en later de tiende en de twintigste groep, sloop er een zekere irritatie de stad binnen. Het medelijden met de migranten sloeg gestaag om in ergernis over de wegblijvende toeristen, de linkse burgemeester maakte plaats voor een centrumrechtse en het Italiaanse werkwoord 'welkom heten' veranderde langzaam van betekenis. 'Doe je deur op slot, want we heten hier welkom', gebiedt hotelhoudster Giovanna bijvoorbeeld. 'Pas je op je auto vanwege het welkom?', vraagt kok Gerlando.

Vorige week veranderde er weer iets in Siculiana. Sindsdien noemt burgemeester Leonardo Lauricella de touringcars vol vluchtelingen die bijna dagelijks zijn stad binnenrijden 'een invasie'. 'En ja, ik gebruik het woord invasie met opzet', legt hij uit. 'Er wonen hier vierduizend Italianen, maar de laatste weken komt het voor dat er vijf- tot zeshonderd migranten per keer overnachten. Dat is echt te veel. Daarom zeg ik vanaf nu nee tegen nog meer nieuwe asielzoekerscentra.'

(Tekst gaat verder onder foto).

Kinderen van migranten spelen op een pleintje in Siculiana. Beeld Nicola Zolin
Kinderen van migranten spelen op een pleintje in Siculiana.Beeld Nicola Zolin

In een brief aan zijn stadsgenoten beloofde Lauricella niet langer toe te staan dat de staat nog meer opvangcentra in de stad opent, al stijgt het aantal migranten met een factor tien. Daarnaast is het voor zijn inwoners vanaf nu verboden zelf migranten te huisvesten en voor de migranten verboden om alcohol te kopen, 'om problemen te voorkomen'.

In zijn kamer laat de burgemeester zijn stem bassen: 'Schrijf niet op dat we racisten zijn, want dat zijn we niet. Wij zijn slechts een groep burgers die een stad proberen te runnen. En dat is lastig wanneer er elke week honderden migranten komen en gaan. Let wel, het zijn geen jongens en meisjes die lid worden van ons voetbalteam, of in onze olijfboomgaard willen werken. Het zijn passanten die hier slechts overnachten terwijl ze dromen van Duitsland.'

Het voormalige hotel in Siculiana, de Villa Sikania, staat officieel te boek als hotspot. Dat zijn relatief grote opvangcentra waar pas aangekomen migranten worden geregistreerd en voor maximaal 72 uur worden vastgehouden. De meeste migranten die in Siculiana aankomen, blijven daarom niet langer dan een paar dagen in de stad. 'Onze stad is verworden tot een terminal', zegt de burgemeester, 'inclusief de agenten en militairen die daarbij horen.'

Hotspots

Migranten die Italië bereiken, moeten volgens de regels eerst naar een van de zes hotspots worden gebracht, waarvan vijf in de regio Sicilië. In zo'n hotspot worden onder meer vingerafdrukken afgenomen waarna wordt besloten of migranten recht hebben op asiel. Zo ja, dan worden ze naar andere centra in Italië of Europa gestuurd, de zogenoemde relocatie. Zo nee: dan zijn ze verplicht binnen zeven dagen terug te keren naar hun land van herkomst. In de praktijk gebeurt dat nauwelijks. Bijna alle geweigerde migranten trekken via grensplaatsen als Como en Ventimiglia illegaal door naar het noorden.

Wat ook nauwelijks gebeurt, is de beloofde 'relocatie' vanuit de hot-spots naar andere EU-landen. Vorige zomer werd tegelijk met de introductie van het hotspot-programma besloten dat de lidstaten Griekenland en Italië zouden ontlasten door 160 duizend asielzoekers over te nemen. Onlangs berekende Amnesty International dat de relocatie in dit tempo nog achttien jaar zou gaan duren.

In de eerste tien maanden van dit jaar zijn er 140 duizend migranten met boten aangekomen in Zuid-Italië, tegenover 154 duizend in heel 2015. Vooral de laatste paar weken melden migranten zich in groten getale op Sicilië. Zo kwamen er vorige week binnen 48 uur elfduizend vluchtelingen aan. Een record.

Ook steeds meer hulporganisaties als Save the Children stellen dat de Italiaanse opvang tegen zijn grenzen aanloopt. Buiten de tienduizenden illegale migranten die door het land trekken, doorlopen 170 duizend mannen en vrouwen een officiële asielprocedure. Dat is te veel om nog verantwoorde opvang aan te bieden, stelt bijvoorbeeld de koepelorganisatie Confcooperative. Niet in de laatste plaats omdat er fikse financiële problemen ontstaan. Centra zouden 25 tot 35 euro per migrant per dag moeten krijgen vanuit Rome, maar de betalingsachterstanden op Sicilië zijn opgelopen tot tien maanden.

Hoe nijpend die combinatie van factoren precies begint te worden, is goed te zien in het voormalige hotel in Siculiana, dat bijna uit zijn voegen barst. Toen het hotel drie jaar geleden nog een hotel was, konden er maximaal tachtig badgasten slapen. Nu worden de vele stapelbedden, eenpersoonsmatrassen en veldbedden bevolkt door honderden migranten, dag en nacht in de gaten gehouden door rondcirkelende politie- en legerwagens.

(Tekst gaat verder onder foto).

null Beeld Nicola Zolin.
Beeld Nicola Zolin.

Het maakt van de ooit luxe Villa Sikania een surrealistische plek. Het zwembad staat leeg, de witte verf bladdert af en de palmbomen zijn geel. Vroeger werden in deze tuinen weelderige bruiloften gehouden, nu staan ze vol met enorme rijen voor de telefooncellen en de computers met internet.

De migranten hoor je daar zelf overigens niet over klagen. Ze zijn hier immers maar voor even.'Over een paar dagen begint het betere leven', zegt de Gambiaanse Lamin bijvoorbeeld. 'Ik denk dat ik morgen hoor in welk land ik straks mag wonen. Ik hoop Duitsland. Ik heb er zin in.'

Burgemeester Lauricella zegt begrip te hebben voor vluchtelingen als Lamin, die er snel achter zal komen dat zijn tocht naar Duitsland veel moeilijker zal worden dan hij denkt. 'Wij Sicilianen weten wat het is om je land te moeten ontvluchten vanwege armoede. Ik heb zelf nota bene familie in Duitsland. Maar je moet ook begrijpen dat wat hier twee jaar geleden begon als noodhulp, allang geen nood meer is. Het is een structureel probleem geworden. En daarom zeg ik nee. Wij hebben ons steentje bijgedragen. Nu is het de beurt aan anderen.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden