interviewadrien stanziani

Zo gaat een rechtbanktekenaar te werk. ‘Soms zegt een verdachte: zet je me er wel goed op?’

Maandag gaat het Marengo-proces verder. In de rechtszaal is Adrien Stanziani aanwezig, de nieuwe rechtbanktekenaar van de Volkskrant. Hoe doe je dat, verdachten portretteren in de rechtszaal? En reageren ze weleens?

Een portret van Ridouan T., hoofdverdachte in het Marengo-proces, dat Adrien Stanziani tekende voor de Volkskrant. Beeld Adrien Stanziani
Een portret van Ridouan T., hoofdverdachte in het Marengo-proces, dat Adrien Stanziani tekende voor de Volkskrant.Beeld Adrien Stanziani

Om even bij het begin te beginnen: waarom eigenlijk een rechtbanktekenaar sturen, en niet een fotograaf?

‘Omdat fotograferen in de rechtszaal verboden is, om de privacy van verdachten te beschermen. Bovendien werden er al rechtbanktekeningen gemaakt voor de fotografie was uitgevonden. Het is een beeldcultuur, met een geschiedenis, een bepaalde vibe. Al eeuwen.’

Waar let je op in de rechtszaal?

‘De details zijn heel belangrijk, die kunnen heel veel zeggen over hoe het met iemand gaat. Ik let altijd op de haardracht van de verdachten. Ga je, nu je in voorarrest zit, nog naar de kapper? Vind je het belangrijk hoe je overkomt?

‘Dat geldt ook voor kleding, die geeft veel prijs over hoe je jezelf wil presenteren. Sommige verdachten houden hun capuchon op en hun mondkapje voor. Anderen doen een nette blouse aan, die willen goed voor de dag komen. Vanwege de coronamaatregelen zitten de tekenaars nu op grote afstand en gebruiken we een toneelkijker.

‘Ik vond Ridouan T. er wel fris uit zien, al had hij wel een beetje baardgroei en was zijn kortgeknipte haar weer aan het aangroeien. Hij draagt vaak dezelfde kleding, vrij casual. Hij is een weinig bijzondere persoon om te zien, hij ziet er niet uit als een superschurk. En dat klopt ook wel: hij mag dan als een van de grootste schurken uit Nederland worden gezien, zijn criminele vrienden noemden hem ‘Kleine’.’

Hoe bepaal je op welke manier je de verdachten, en de mensen eromheen, uiteindelijk neerzet?

‘Daarbij is het ook belangrijk om goed te luisteren naar wat er gebeurt in de rechtszaal. Stel, de hoofdverdachte komt niet aan het woord die dag, dan kan het logisch zijn om voor de tekening een gesloten houding te kiezen. Als iemand steeds in het gesprek inbreekt, en veel handgebaren maakt, dan kun je dat benadrukken.

Deze gebaren waren representatief voor de houding van de verdachte. Beeld Adrien Stanziani
Deze gebaren waren representatief voor de houding van de verdachte.Beeld Adrien Stanziani

‘Een tekening kan meer vertellen en meer gevoel meebrengen dan een foto, denk ik. Je hebt veel meer vrijheid om het oog van de kijker te sturen. Wat ik bijvoorbeeld vaak doe is de verdachte in kleur uitlichten en de advocaat ernaast alleen schetsen. Dan zie je precies om wie het gaat die dag.

Een voorbeeld waarbij de verdachte is uitgelicht door de advocaat naast hem enkel te schetsen. Beeld Adrien Stanziani
Een voorbeeld waarbij de verdachte is uitgelicht door de advocaat naast hem enkel te schetsen.Beeld Adrien Stanziani

‘Of neem de tramschutter, Gökmen T. Die heb ik getekend terwijl hij spuugde naar de rechter. Daarbij focuste ik heel erg op de textuur van zijn huid, want ik vond dat hij er bleek uitzag en een slechte huid had. Zijn kleding en de achtergrond deden er minder toe, dus die liet ik vrij egaal.’

Gökmen T. in de rechtszaal, spugend naar de rechter. Beeld Adrien Stanziani
Gökmen T. in de rechtszaal, spugend naar de rechter.Beeld Adrien Stanziani

Hoe kom je tot een tekening?

‘Ik begin meestal pas in de zaal. Dan zit ik voor de verdachten binnenkomen klaar met mijn iPad, waarop ik teken met een speciale pen. Bijna alle rechtbanktekenaars gebruiken tegenwoordig een tablet. Ik ken er maar één, Felix Guerain, die echt nog met papier werkt.

‘Zodra de verdachten binnenkomen kijk ik goed, en zet ik ze en profil neer, van de zijkant. Als ze niet vaak omkijken, begin ik vast met details, zoals het achterhoofd of de kleding.

‘Op een gegeven moment maak ik een keuze op basis van schetsen, en zeg ik: oké, deze houding wordt het. Dan is het een race tegen de klok, de tekening moet dezelfde dag af. Die spanning van het moment vind ik charmant. Het levert een bepaalde ruwheid op, al probeer ik dat nog wel een beetje te polijsten. De mens is nou eenmaal een zacht figuur.’

Komen er weleens reacties van de criminelen die je portretteert?

‘Ja, dat gebeurt weleens. In Den Bosch stond onlangs een drugsfamilie terecht, waarbij vader en zoon betrokken waren. De zoon vond het leuk en interessant dat hij werd getekend, die wilde de tekening zelfs kopen. Maar de vader was er niet van gediend. Die begon dominant en intimiderend te doen. Zo intimiderend, dat ik met mijn opdrachtgever afsprak: we zetten een balkje voor hun ogen.

‘Dat gebeurde tijdens een onderbreking van de rechtszaak. Ze waren niet in voorarrest, dus dan zie je elkaar gewoon op de gang, met een bakje koffie. In die situatie zegt een verdachte vaker: zet je me er wel goed op? Soms schaffen advocaten ook tekeningen van me aan. Die vinden dat misschien leuk voor op kantoor.’

Tot slot: maandag bevraagt een van de verdachten, Mohamed R., de kroongetuige Nabil B., zijn voormalige boezemvriend door wie hij zich verraden voelt. Waar ga je op letten?

‘Op hun gezichtsuitdrukkingen en onderlinge dynamiek. Ik vermoed dat ze allebei een heel actieve zithouding aannemen. Misschien wordt iemand boos, dat zou een goed onderwerp kunnen zijn. Van tevoren spar ik ook even met de rechtbankjournalist van die dag. We werken samen aan zo’n reportage, tekst en tekening moeten samen een goed beeld geven van de situatie in de rechtszaal.’

Zelfportret van tekenaar Adrien Stanziani, in de stijl van een rechtbanktekening. Beeld Adrien Stanziani
Zelfportret van tekenaar Adrien Stanziani, in de stijl van een rechtbanktekening.Beeld Adrien Stanziani
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden