'Zo erg wordt het bij Lobith niet'

Nederland moet zich wapenen tegen overstromende rivieren en een stijgende zeespiegel. Kosten 20 miljard. De Kamer gaat er vandaag over praten. Maar zijn de risico's wel zo groot?

Beeld Raymond Rutting

De Tweede Kamer moet beslissingen nemen over de waterveiligheid in het rivierengebied op basis van meer dan tien jaar oude, achterhaalde berekeningen. Het is zeer onwaarschijnlijk, zeggen waterdeskundigen, dat er aan het eind van deze eeuw een golf van 18 duizend kubieke meter water per seconde bij Lobith ons land binnenkomt. Lang voor die tijd klotst in Duitsland het water over de dijken, waardoor de vloed bij ons wordt gedempt. Ter vergelijking: toen begin 1995 de Betuwe evacueerde, kwam er ruim 12 duizend kuub water per seconde Nederland binnen, net onder het record van 1926.

Vandaag begint de Tweede Kamer met de behandeling van de plannen die Deltacommissaris Wim Kuijken samen met minister Melanie Schultz van Haegen op Prinsjesdag presenteerde. Hij doet daarin uit de doeken hoe Nederland zich in de loop van deze eeuw moet gaan wapenen tegen een hogere zeespiegel, grotere schommelingen in de rivierafvoer en opdringende verzilting langs de kust. De komende decennia vergt dat hele pakket ongeveer 20 miljard euro.

In het Deltaplan en de Deltabeslissingen wordt uitgegaan van een maximale aanvoer via de Rijn van 18 duizend kuub water per seconde in 2100. Sinds Rijkswaterstaat ruim tien jaar geleden het miljardenproject Ruimte voor de Rivier begon, wordt dit getal door de dienst bijna als mantra uitgedragen. Aline te Linde vindt het 'een gemiste kans' dat de Deltacommissaris daar niet eens kritisch naar heeft gekeken. In 2011 promoveerde Te Linde in Amsterdam op hoogwaterrisico's in het Rijnstroomgebied. Momenteel werkt ze voor Twynstra Gudde. 'Het getal is gebaseerd op maar een paar sommen die meer dan tien jaar geleden zijn gemaakt met een verouderd model. Dat kunnen we nu echt veel beter.'

'Niet realistisch'

Bovendien wordt er volgens haar geen rekening gehouden met de situatie in Duitsland. '18 Duizend kuub per seconde is alleen mogelijk als de dijken daar enorm worden verhoogd waardoor het water doorstroomt. Dat is niet realistisch.' Traditioneel hanteren de Duitsers een andere aanpak dan wij om overtollig rivierwater de baas te blijven: overloopgebieden in plaats van hogere dijken. Die overloop dempt de vloed in ons land. Komt er minder water bij Lobith binnen dan scheelt dat aanzienlijk in de kosten voor dijkversterking en voor rivierverruiming.

Matthijs Kok, hoogleraar Overstromingsrisico in Delft, is eveneens kritisch. 'Er is een fysisch maximum aan de hoeveelheid water die Nederland bereikt. Dat ligt waarschijnlijk op dit moment onder de 16 duizend kuub/s, mogelijk zelfs in de buurt van 15 duizend.' Wel kan bij langdurige regen in het stroomgebied van de Rijn, als alle opslaggebieden in Duitsland zijn volgelopen, onder zeer extreme condities het water ook in Nederland weer hoger komen te staan. 'We ontwerpen voor iets wat we nog nooit gezien hebben. Dus moet je rekening houden met een onzekerheidsmarge in de afvoeren. Ik neem aan dat het in de toekomst geen 18 duizend kuub/s kan worden, maar laten we dat eens goed uitzoeken. Dat heb ik jaren geleden al voorgesteld, maar dat was aan dovemansoren gericht.'

Een man speelt met zijn hond bij Lobith, afgelopen juni. Door hevige regen in Duitsland stond het water in de Nederlandse rivieren zeer hoog.Beeld anp

'Er is geen sprake van het negeren van signalen', stelt de woordvoerster van de Deltacommissaris. Zijn er nieuwe inzichten dan wordt het Deltaplan aangepast. 'Een wetenschappelijke review door onderzoeksinstituut Deltares heeft in 2012 de uitspraak onderbouwd dat 18 duizend kuub/s de bovengrens is van wat bij Lobith binnen kan komen.'

Dat beaamt wetenschappelijk directeur Jaap Kwadijk van Deltares. 'Onafhankelijk van het ministerie en de Deltacommissaris hebben we ons twee jaar geleden met een groep internationale experts gebogen over die 18 duizend kuub/s.' Inschatting van zo'n enorme watervloed is meer dan louter wiskunde, vertelt hij. Ook wat de Duitsers gaan doen, wordt meegewogen. 'De dijken gaan er vermoedelijk niet omhoog, maar als er bij hoog water wel op grote schaal zandzakken worden neergelegd dan is dat hier direct merkbaar; dat kan 500 tot 1.000 kuub/s schelen', aldus Kwadijk. '18 Duizend is misschien een hoog getal, een high-end scenario, maar het is wel plausibel. De groep experts deed daarnaast de aanbeveling om meer onderzoek te doen om tot een betere onderbouwing van de rivierafvoer te komen.'

Onderbouwing

De resultaten van dat onderzoek komen pas over een paar maanden. Dan heeft de Tweede Kamer zich al over het Deltaplan en de Deltabeslissingen uitgesproken.

'Waarom die haast?' vraagt Roel During van Alterra Wageningen UR zich af. 'Het lijkt wel of het hele pakket door de Kamer gejast moet worden.' Samen met een econometrist en een bestuurskundige heeft During zich vastgebeten in de onderbouwing van de 18 duizend kuub. Het trio doet dat op verzoek van inwoners van Varik, waar plannen bestaan om een Waalbocht af te snijden.

Alternatief plan Rotterdam

Zes waterstaatkundig ingenieurs die zich in het verleden hebben bewezen bij de bouw van de Oosterschelde- en de Maeslantkering hebben kritiek op de plannen van de Deltacommissaris. De afgelopen maanden propageren ze een alternatief plan om Rotterdam en Rijnmond te beschermen tegen de stijging van de zeespiegel. Volgens hen moet er een sluis komen in de Nieuwe Waterweg. Dat zou de veiligheid ten goede komen, waardoor ingrijpende dijkverzwaring achterwege kan blijven. Bovendien biedt dat extra mogelijkheden om zoet water vast te houden. Al eerder is voorgesteld om in de Nieuwe Waterweg een extra beveiliging te bouwen, voor het geval de Maeslantkering het laat afweten. Daar is altijd van afgezien omdat dat een te grote belemmering zou zijn voor het scheepvaartverkeer naar en van de Rotterdamse haven. Die heeft nu nog een open verbinding naar zee.

'Er is niet één samenhangende studie met een duidelijke verantwoording', constateert During. 'We hebben zo'n vijftig rapporten verzameld die allemaal uitkomen op die 18 duizend kuub. De eerste al uit 1977, van de Commissie Rivierdijken.' Op veel van die rapporten is kritiek mogelijk, vindt het onderzoekstrio. Bijvoorbeeld op de aannames die zijn gedaan, de modelkeuze of de gehanteerde statistische analyses. 'De wetenschappelijk onderbouwing is niet erg overtuigend.' Bovendien noopt de koppeling met klimaatscenario's tot constante aanpassing. 'Er is lang gedacht dat we door klimaatverandering langdurige regenperiodes krijgen in het gehele stroomgebied van de Rijn; wat we nu zien is een toename van korte buien met heel veel regen.

'Dit is onderkend in de KNMI klimaatscenario's 2014, en dit inzicht zou moeten doorwerken in het huidige Deltaprogramma. De nieuwe inzichten stapelen zich op. Waarom nu al die beslissingen nemen voor over 85 jaar, met zoveel financiële consequenties? Terwijl overstromingen in dorpen en steden door heftige wolkbreuken momenteel de grootste bedreiging vormen?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden