Vijf vragen over Uitkeringsfraude

Zo beduvelden Poolse arbeidsmigranten het UWV

Poolse arbeidsmigranten frauderen massaal met WW-uitkeringen, blijkt uit onderzoek van Nieuwsuur. Vijf vragen over de zwendel, de omvang en de reactie van minister Koolmees (Sociale Zaken). 

Beeld ANP

Om wat voor fraude gaat het?

Met valse handtekeningen, nepsollicitaties en spookadressen, bij elkaar geritseld door malafide tussenpersonen, weten de Polen het UWV een rad voor ogen te draaien. Arbeidsmigranten hebben net als iedereen in Nederland recht op een werkloosheidsuitkering zodra ze minstens een half jaar aan de slag zijn geweest. Maar om de WW ook daadwerkelijk te krijgen, stelt het UWV wel bepaalde eisen: werklozen moeten bijvoorbeeld in Nederland verblijven, beschikbaar zijn voor werk en minstens vier keer per vier weken solliciteren.

Uit onderzoek van Nieuwsuur blijkt dat duizenden Polen het op een akkoordje gooien met administratiekantoortjes of andere tussenpersonen en terugkeren naar hun moederland. Daar vangen ze minstens drie maanden WW – de eerste twee maanden 75 procent van hun laatste loon, daarna 70 procent – terwijl ze ondertussen in Polen vakantie vieren of zwartwerken.

Welke trucs gebruiken de tussenpersonen?

Bijvoorbeeld door de uitkeringsinstantie van Nederlandse aankoopbonnen te voorzien, als ‘bewijs’ dat hun cliënt in Nederland woont. Of door klandizie op het hart te drukken nooit met een Nederlandse bankpas te pinnen in Polen, omdat het UWV de Nederlandse bankgegevens van WW’ers kan inzien. 

Een van de tussenpersonen heeft voor 75 euro in de maand een vals Nederlands adres in de aanbieding, is in verborgen camerabeelden van Nieuwsuur te zien. Ook is ze bereid nepsollicitaties te versturen ‘naar bedrijven die u gegarandeerd niet aannemen’. ‘Maar wat gebeurt er als u toch werk voor me vindt?’, vraagt een Pool op een van de camerabeelden. ‘Ik zoek zodanig dat ik het niet vind’, luidt het antwoord. ‘Ik kan niet alles met u door de telefoon bespreken. Bent u zo naïef?’

Hoe komen ze ermee weg?

Die vraag brandt ook Tweede Kamerleden op de lippen. Zeker na de voorbeelden van adresfraude in de Nieuwsuur-uitzending: op één adres in een Tilburgse portiekflat stonden 58 Polen ingeschreven. Een simpel rijtjeshuis even verderop telde 61 Poolse bewoners. Hoewel de Tilburgse tussenpersonen in deze casus uiteindelijk tegen de lamp liepen en begin dit jaar tot taakstraffen werden veroordeeld, zijn de meeste fraudeurs het UWV te slim af, volgens Nieuwsuur.

In een reactie schrijft het UWV dat het de mankracht ontbeert om alle sollicitaties te controleren. Om fraude te bewijzen moeten er concrete aanwijzingen zijn, bijvoorbeeld: een klant laat zijn Nederlandse bankpas achter bij zijn tussenpersoon, die er vervolgens aankopen mee doet om te kunnen veinzen dat de klant in Nederland woont. Dat tientallen Polen op één adres ingeschreven staan is niet per se een grond om WW-uitkeringen in te trekken. ‘Meerdere klanten kunnen hetzelfde adres hebben, bijvoorbeeld omdat werkgevers soms huisvesting regelen voor medewerkers, waardoor verschillende werklozen op hetzelfde adres verblijven.’

Hoe omvangrijk is de fraude?

In de Tilburgse casus bleken 218 Poolse WW’ers te hebben gefraudeerd, voor in totaal 1,6 miljoen euro. Het is niet bekend hoe groot de totale schade is van de kongsi tussen Poolse werklozen en malafide tussenpersonen. Het UWV maakte eerder dit jaar bekend in vier jaar tijd voor 310 miljoen euro aan onterecht betaalde uitkeringen te hebben opgespoord, maar daarbij gaat het om alle fraude in totaal, niet alleen om die door Poolse arbeidsmigranten. 

Uit onderzoek van het UWV blijkt dat er zeker 150 Poolse tussenpersonen actief zijn, die samen 9.400 uitkeringsontvangers helpen. Drie op de tien Poolse WW’ers blijken niet in Nederland te wonen, oftewel te frauderen, toonde een steekproef van het UWV.

Wat gaat minister Koolmees (Sociale Zaken) eraan doen?

Koolmees laat diepgaand onderzoek doen, zei hij dinsdagmiddag tijdens het vragenuurtje. De Tweede Kamer eist opheldering naar aanleiding van de Nieuwsuur-uitzending. Komende maand zal Koolmees de Tweede Kamer informeren over welke maatregelen en bevoegdheden er nodig zijn om de fraude te voorkomen. 

De minister gaf toe dat zijn ministerie (hijzelf is minister sinds 2017) in 2016 al op de hoogte is gesteld van de malversaties, waarvan het UWV in 2012 de eerste signalen had gekregen. Koolmees verklaarde dat de Tweede Kamer destijds bewust alleen op hoofdlijnen is geïnformeerd. Te specifieke details zouden fraudeurs op ideeën kunnen brengen. Koolmees toonde zich bereid om in een vertrouwelijk debat met de Kamer wel in detail te treden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.