Analyse

Zitten ouders wel op de Middenschool te wachten?

De Middenschool was de droom van Jos van Kemenade, die deze als PvdA-minister van Onderwijs in 1975 op de agenda zette. Alle leerlingen, van mavo tot gymnasium, zouden tussen hun 12e en 16e naar dezelfde, brede school gaan. Vooral voor kinderen uit lagere sociale klassen zou het goed zijn als meer tijd kregen voor hun algemene ontwikkeling en zich op konden trekken aan leerlingen met een hoger niveau. Enkele tientallen scholen experimenteerden ermee.

VMBO-leerlingen van de Charles de Foucauld Mavo.Beeld ANP

In gewijzigde vorm pleit de MBO Raad 40 jaar later voor de invoering van een soortgelijke school waar havo en vmbo-leerlingen tussen 12 en 17 naartoe gaan. Dat voorkomt dat zij al op jonge leeftijd een ingrijpende schoolkeuze moeten maken en het versoepelt de doorstroming naar mbo en hbo, is de gedachte. Het is een van de voorstellen voor een 'toekomstbestendig MBO', dat woensdag ook werd ondertekend door het particuliere trainings- en opleidingsbureau NRTO en de jongerenorganisatie JOB.

Dat is geen pleidooi voor een klassieke Middenschool, maar voor een 'Middenschool light', benadrukt Jan van Zijl, voorzitter van de MBO Raad. In de tijd van Jos van Kemenade was sociale verheffing het doel. Leerlingen van vmbo tot gymnasium zouden bij elkaar in de klas komen. Het nieuwe voorstel gaat niet over zo'n brede groep, zegt Van Zijl. Het moet vooral voorkomen dat leerlingen al op hun twaalfde een ingrijpende schoolkeuze moeten maken.

In de Middenschool zouden de hogere niveaus van vmbo en havo samen moeten gaan in het 'voorbereidend beroepsonderwijs'. Leerlingen studeren daarna door aan het MBO of HBO. Wie onder het niveau van het voorbereidend beroepsonderwijs zit, gaat naar het voorbereidend basis beroepsonderwijs. Het VWO en gymnasium zouden opgaan in het voorbereidend hoger onderwijs.

Jan van Zijl, voorzitter MBO Raad:'Heel de wereld vindt de vroege keuze die Nederlandse leerlingen moeten maken merkwaardig. Dit vraagstuk gaat niet alleen het mbo aan. Wij doen daarom een voorstel om jongeren meer tijd te geven om zelf te ontdekken wie zij zijn en wat ze kunnen.'Beeld ANP

Flexibeler

Paul Rosenmüller, voorzitter van de VO-raad, noemt het voorstel 'een interessante gedachte'. In de plannen wordt namelijk expliciet verwezen naar het maatwerkdiploma voor middelbare scholieren, een plan dat de VO-raad vorige maand lanceerde. De belangenvereniging voor het voortgezet onderwijs vindt dat leerlingen hun diploma niet langer moeten halen op het niveau van hun slechtste vak.

Neem een leerling met dyslexie. Als zijn of haar Nederlands op vmbo-niveau is, en wiskunde op havo-niveau, waarom zou die leerling dan een vmbo-diploma moeten krijgen? Rosenmüller: 'We moeten het onderwijssysteem flexibeler maken. Voor leerlingen is het van belang dat ze zo soepel mogelijk kunnen doorstromen.'

Destijds haalde de Middenschool het niet. CDA en VVD verzetten zich tegen de plannen, uit angst dat deze de keuzevrijheid zouden beperken. Begin jaren negentig werd de basisvorming in het onderwijs ingevoerd. Voortaan kregen alle middelbare scholieren van VMBO tot gymnasium dezelfde basisvakken, maar de Middenschool waar iedereen bij elkaar zat, was van de baan.

De discussie over vroege schoolkeuze was daarmee niet van de baan. 'Heel de wereld vindt de vroege keuze die Nederlandse leerlingen moeten maken merkwaardig', zegt Van Zijl. Ook het MBO ondervindt problemen van jongeren die verkeerde studiekeuzes maken of niet op het juiste niveau instromen. 'Wij doen een voorstel om die jongeren meer tijd te geven om zelf te ontdekken wie zij zijn en wat ze kunnen.'

Paul Rosenmüller, voorzitter VO-raad:'We moeten de schotten wegnemen waarmee we kinderen nu op al 12-jarige leeftijd in een hokje stoppen. Een geïntegreerde leerroute kan een oplossing zijn voor dat probleem. Leerlingen is moeten zo soepel mogelijk kunnen doorstromen. Het is positief dat de MBO Raad mee kijkt naar manieren om het onderwijssysteem flexibeler te maken.'Beeld ANP

Te vroege selectie

En zo komt de Middenschool af en toe weer bovendrijven. Zo schreef de Onderwijsraad in 2010 dat leerlingen van verschillende etnische en sociaaleconomische achtergronden elkaar door hun vroege schoolkeuze al snel uit het zicht verliezen. De Middenschool was een van de pogingen geweest daar iets aan te doen.

Eind 2008 suggereerde ook toenmalig onderwijsminister Ronald Plasterk dat de Middenschool een oplossing kon zijn voor de te vroege selectie van leerlingen. Afgelopen maart deed D66-coryfee Alexander Rinnooy Kan hetzelfde.

Of dit op korte termijn tot een stelselherziening zal leiden, valt nog te bezien. De parlementaire onderzoekscommissie Dijsselbloem concludeerde in 2008 nog dat de overheid terughoudend moet zijn bij het eenzijdig opleggen van onderwijsvernieuwingen om zo het vertrouwen in de overheid op scholen te herwinnen.

Ook is het de vraag of ouders eigenlijk wel op een Middenschool zitten te wachten. Zij willen juist dat hun kinderen zich kunnen onderscheiden.

Jet Bussemaker, minister van onderwijs, cultuur en wetenschap:'De discussie over flexibelere doorstroommogelijkheden naar mbo- en hbo- opleidingen is interessant om de komende tijd verder de verkennen. Het is goed dat de mbo-scholen de urgentie delen dat we ons beroepsonderwijs verder moeten vernieuwen om het toekomstproof te maken.'Beeld ANP

Toch is het goed om op zijn minst na te denken over een bredere scholingsvorm, vindt Elly de Bruijn, hoogleraar pedagogisch-didactische vormgeving van beroepsonderwijs aan de Universiteit Utrecht. Zij wijst erop dat driekwart van de 15-jarigen in Nederland algemeen voortgezet onderwijs volgt, doelend op havo en de hogere niveaus van het vmbo.

Het aantal leerlingen dat bewust voor een beroepsgerichte leerweg in het vmbo kiest, zal naar verwachting alleen maar afnemen. Daarentegen kiest 70 procent van de 18-jarigen voor een beroepsopleiding. Blijkbaar bereidt algemeen voortgezet onderwijs leerlingen goed voor op op een beroepsopleiding. De Bruijn: 'Niet investeren in goed, funderend onderwijs is daarom een gemiste kans.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden