Zit IS achter neerstorten Russisch vliegtuig?

Amper vijf dagen nadat betrokkenheid van Islamitische Staat (IS) bij de vliegramp in de Sinaï van de hand werd gewezen, is de IS-optie terug. De ene na de andere Westerse inlichtingenfunctionaris verkondigt sinds woensdag dat een bom hoogstwaarschijnlijk de Russische Airbus heeft vernietigd. De VS wijzen de vinger naar de jihadisten van IS. Drie vragen over de theorie dat IS de grootste terreuraanslag in de lucht heeft veroorzaakt sinds 9/11.

De Egyptische premier Sheriff Ismail bezoekt de rampplek in de Sinaï. Beeld EPA
De Egyptische premier Sheriff Ismail bezoekt de rampplek in de Sinaï.Beeld EPA

Wat is het bewijs dat een bom de vliegramp heeft veroorzaakt?

Hard bewijs hebben de Amerikaanse inlichtingendiensten nog niet naar buiten gebracht. Kort nadat de regering-Cameron woensdagavond voor het eerst richting een bomaanslag wees, kreeg Londen direct steun van de Amerikaanse spionagediensten. 'Men gaat er nu vanuit dat een explosief in de bagage of ergens anders is geplaatst', aldus een Amerikaanse functionaris tegen CNN.

De Britse minister van Buitenlandse Zaken Hammond deed er donderdag nog een schepje bovenop door te verklaren dat er een 'aanzienlijke kans' is dat IS achter de bomaanslag zit. Maar ook hij gaf geen concreet bewijs voor de Britse analyse. De inschatting van de Amerikaanse inlichtingendiensten, die zeker nog niet definitief is, zou gebaseerd zijn op afgeluisterde communicatie van IS-functionarissen in de regio. Dit melden diverse Amerikaanse media.

Dus niet op informatie van het Egyptische onderzoek naar de ramp. Wat er in de opgepikte berichten werd gezegd, is niet naar buiten gebracht. Of dat ooit zal gebeuren is nog maar de vraag. Washington en ook Londen willen de vijand geen aanwijzingen geven waartoe ze allemaal in staat zijn. Op dezelfde wijze, onder andere met satellieten, houden de VS ook Al Qaida in de gaten.

De 'bomtheorie' won sterk aan kracht nadat via CNN en NBC News dinsdag naar buiten kwam dat een Amerikaanse militaire satelliet een lichtflits of explosie had waargenomen, vlak voordat de Airbus verdween. Dit duidde op twee oorzaken: een bom of een ontploffing als gevolg van een technisch mankement, bijvoorbeeld in de motor.

Omdat de militaire satelliet geen spoor had waargenomen van een luchtdoelraket, kon de optie worden uitgesloten dat het toestel was neergehaald. IS riep dit zaterdag meteen. Maar omdat IS of Al Qaida niet beschikt over luchtdoelraketten die tot 10 kilometer reiken, de hoogte van de Airbus, werd nauwelijks geloof hieraan gehecht.

De begrafenis van een van de 224 slachtoffers van de vliegramp, een medewerkster van een school. Beeld ap
De begrafenis van een van de 224 slachtoffers van de vliegramp, een medewerkster van een school.Beeld ap

Als IS inderdaad de boosdoener is, waarom hebben ze het dan gedaan?

Om Poetins Rusland te straffen voor de Russische bombardementen op IS in Syrië, is al dagen te horen. Maar zijn de Russen op dit moment wel de grootste vijand van IS-leider Abu Bakr al-Baghdadi en zijn strijders? Niet bepaald. Hoewel Rusland al sinds september roept dat de luchtmacht voooral IS-doelwitten bombardeert, zoals in Raqqa, wordt hieraan flink getwijfeld. Zo zeiden de VS woensdag dat hoogstens 10 procent van de Russische bombardementen was gericht tegen IS.

Vooral gematigde Syrische rebellengroepen zouden nu het doelwit zijn van de Russen. Groepen waarmee IS ook vaak strijd voert. IS heeft, militair gezien, nu het meest te vrezen van de Amerikaanse luchtmacht. Al ruim een jaar wordt IS in Syrië en Irak gebombardeerd door de VS. Amerikaanse commando's maken ook, gesteund door de CIA, onafgebroken jacht op Al-Baghdadi en zijn commandanten.

Waarom dan plotseling het vizier richten op de Russen terwijl in Sharm al-Sheikh ook genoeg Westerse toestellen konden worden getroffen? IS weet heel goed dat het zaterdag een grotere propaganda-overwinning zou hebben behaald op het Westen als een vliegtuig met 224 Britse vakantiegangers uit elkaar was gespat.

Egyptische militairen bij een van de brokstukken van de Russische Airbus. Beeld EPA
Egyptische militairen bij een van de brokstukken van de Russische Airbus.Beeld EPA

Wat zijn de gevolgen als blijkt dat IS achter de ramp zit?

Dan heeft de terreurgroep gedaan wat Al Qaida na 9/11 niet meer is gelukt: een passagiersvliegtuig in de lucht vernietigen. Al Qaida probeerde het wel, zoals in 2009 met een 'onderbroekbom' op een Northwest-vlucht naar Detroit. De tak van Al Qaida die hiervoor verantwoordelijk was, Al Qaida op het Arabisch Schiereiland, wordt door de VS gezien als de gevaarlijkste. Alle andere Al Qaida-pogingen faalden ook jammerlijk. Treinen (Madrid) en bussen (Londen) werden wel opgeblazen.

Mocht IS inderdaad achter de aanslag zitten, dan betekent dit een koerswijziging van Al-Baghdadi. En heeft de wereld er een fors probleem bij. Want tot nu toe vocht IS de strijd vooral uit in Syrië en Irak. De terreurgroepen in diverse landen die aan IS zijn gelieerd, zoals 'Provincie Sinaï' in Egypte, richten hun vizier ook op het bewind in die landen. Als IS de Airbus heeft vernietigd, verlegt Al-Baghdadi nu zijn werkterrein naar het wereldwijde terrorisme. Waarmee de beweging nog gevaarlijk is dan ooit.

Een andere optie is ook mogelijk: de aanslag op het Russische vliegtuig was slechts een geïsoleerde actie. De Egyptische IS-tak zag een kans in Sharm al-Sheikh en maakte er gebruik van, zonder dat Al-Baghdadi cum suïs dit wisten. Op deze manier zou 'Provincie Sinaï' vooral het Egytische bewind hebben willen treffen, niet zozeer Moskou. In veel Westerse hoofdsteden wordt nu stilletjes gehoopt dat sprake is van deze optie.

Familieleden van de slachtoffers wachten in een hotel in St. Petersburg op nieuws. Beeld EPA
Familieleden van de slachtoffers wachten in een hotel in St. Petersburg op nieuws.Beeld EPA
Poster in Egypte van de Russische president met zijn Egyptische ambtgenoot Al-Sisi. Beeld photo_news
Poster in Egypte van de Russische president met zijn Egyptische ambtgenoot Al-Sisi.Beeld photo_news
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden