Zit het in de schaats of toch gewoon in het hoofd?

De machtsgreep van Chad Hedrick en Shani Davis heeft Nederlandse schaatsers onzeker gemaakt. Is hun materiaal soms beter? De tests deze zomer bleven niet zonder resultaat....

Kom niet aan de schaatsen van een topschaatser. De schaats is geen gereedschap, geschikt voor algemeen gebruik. De schaats is een instrument, afgestemd op de noden van de eigenaar.

De topschaatser koestert zijn materiaal. De schoenen blijft hij zo lang mogelijk dragen, soms tot ze letterlijk uit elkaar vallen. Ook aan een vast paar ijzers hecht hij zeer, op het obsessieve af.

Wie nieuw materiaal nodig heeft, blijft trouw aan zijn merk. Rintje Ritsma, Gianni Romme, Erben Wennemars en Mark Tuitert hebben al hun titels gewonnen op Viking. Op Ritsma na, die bekend staat als een materiaalfreak, overwogen ze nooit serieus over te stappen naar een andere fabrikant.

Tot deze zomer.

Maple, het merk van de wereldkampioenen Chad Hedrick (allround en 5000 m) en Shani Davis (1500 m), oefende grote aantrekkingskracht uit op de Nederlandse vedetten. Ze togen alle vier naar Groningen, waar Maple is gevestigd, en lieten zich nieuwe schaatsen aanmeten.

Tuitert: 'Die Amerikanen hebben laten zien dat je op Maple heel hard kunt schaatsen. Dan word je toch nieuwsgierig.'

Romme: 'Vorig jaar deden er twee gasten mee, die hebben bewezen dat je er allemachtig goed op kunt rijden. Toen dacht ik: laat ik dat ook maar eens proberen. Stel dat het tijd scheelt?'

De tests bleven niet zonder resultaat. Wennemars en Tuitert bleven Viking trouw, maar Romme en Ritsma verlieten het bedrijf dat ze jarenlang gratis materiaal had verstrekt. Die breuk leidde tot verhitte discussies over de verschillen tussen schaatsen.

Is het ene merk sneller dan het andere? Valt dat wetenschappelijk aan te tonen? Of is het een kwestie van psychologie?

Psychologische factoren spelen een rol, daarover zijn de schaatsers en fabrikanten het eens. Zonder de successen van Hedrick en Davis had Viking niet hoeven vrezen voor Maple, dat voorheen gespecialiseerd was voor shorttrack.

Jaap Havekotte in schaatsen van Viking: 'Omdat er twee hard gaan, gelooft men erin.' Johan Benning van Maple, die de schaatsers net zomin betaalt voor het dragen van zijn materiaal als Viking: 'Chad Hedrick en Shani Davis hebben schaatsers het vertrouwen gegeven dat je op Maple wereldkampioen kunt worden.'

Dat Ritsma en Romme zijn overgestapt is evenmin toeval, vindt menigeen. Hun prestaties vielen vorig jaar tegen, terwijl Wennemars en Tuitert titels wonnen. Tuitert: 'Als je een minder jaar hebt, durf je zoiets eerder. Dan kan het alleen beter gaan. Ik wilde vastigheid. Dat heb ik bij Viking gezocht.'

Een wondermiddel zijn de nieuwe schaatsen voor Romme en Ritsma niet gebleken. Bij de NK afstanden presteerde Ritsma (nieuwe schoenen en ijzers) slecht. Romme (alleen nieuwe ijzers) reed minder overtuigend dan in zijn beste jaren op Viking.

Havekotte zag het ploeteren van Ritsma met gemengde gevoelens aan: 'Als mens huilde ik om zijn prestatie. Als zakenman zeg ik: dat was hartstikke goede reclame voor mij. Vorig jaar heeft hij mij een paar keer de schuld gegeven van zijn slechte prestaties. Maar het lag dus niet aan Viking.'

Benning had liever een zegevierende Ritsma of Romme gezien, al is er volgens hem niets verloren. 'Ik heb graag iemand als Romme. Gaat het minder dan ligt het niet aan de schaatsen, want vorig jaar was ook niet geweldig. Als Wennemars was overgestapt en slecht had gereden, dan zouden mijn spullen de schuld krijgen.'

De keuzes van de schaatsers zijn niet alleen terug te voeren op mentale factoren. Het ijzer van Maple gedraagt zich anders dan dat van Viking, zeggen de schaatsers. Wat het verschil is, kunnen ze nauwelijks onder woorden brengen. In de bochten hebben ze met Maple meer 'gevoel', zegt menigeen, terwijl op de rechte stukken juist Viking aangenamer aandoet.

Of ze op Maple daadwerkelijk sneller zijn dan op Viking, of juist omgekeerd, kunnen ze nauwelijks vaststellen. Het is zinloos om bijvoorbeeld kort na elkaar twee wedstrijdjes op verschillend materiaal te rijden. Elk ijzer glijdt anders, waardoor de schaatser zijn beweging moet aanpassen. Het kan dagen, zo niet weken of maanden, duren voordat hij zich vertrouwd voelt met nieuw materiaal.

Uit wetenschappelijke tests blijkt dat er wel meetbare verschillen zijn. Onderzoek van de Vrije Universiteit toonde aan dat zogeheten pm-staal 30 procent beter glijdt dan het staal dat gewoonlijk wordt gebruikt. Bij de tests werd een gewicht op verschillende ijzers bevestigd, waarna werd gekeken hoe ver ze gleden.

Hoewel Jochem Uytdehaage en Johann Olav Koss hun olympische medailles wonnen op pmstaal van Viking, rijden lang niet alle schaatsers erop. Volgens Havekotte kan slechts een minderheid ermee overweg.

Benning van Maple zegt dat zijn materiaal is gemaakt van een hoogwaardige staalsoort die nog beter glijdt dan die van Viking. Dat zou zijn gebleken uit vergelijkende tests op het ijs van Calgary. Tegelijkertijd erkent ook hij dat een rijder die niet overweg kan met de schaats, geen baat zal hebben bij een overstap.

'Wie goed is, kan overal op winnen', meent Benning. Gianni Romme zegt het hem na. 'Het zit toch vooral in het hoofd, denk ik zo.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden