Zit delinquentie tussen de oortelefoontjes?

Bewering:

'Muziekvoorkeur voorspelt latere criminaliteit'


'Weten of een jongere met 16 jaar aan winkeldiefstal doet? Kijk dan naar muziekvoorkeur op 12 jaar!', twitterde wetenschappelijk onderzoekster Loes Keijsers afgelopen dinsdag enthousiast. Dat enthousiasme was op zich begrijpelijk, want het vakblad Pediatrics had net een artikel gepubliceerd dat zij met haar hoogleraar Tom ter Bogt had geschreven. Of wij enthousiast moeten zijn over het onderzoek - laat staan over haar samenvatting - staat echter nog te bezien.


Keijsers had, zelfs als het onderzoek goed zou zijn, nog wel andere genuanceerde tweets de wereld in kunnen sturen. 'Muziekvoorkeur voorspelt winkeldiefstal niet', bijvoorbeeld. Of: 'Brugklassers die van Bach houden, verzwijgen in de vierde winkeldiefstallen.' Of zelfs: 'Buikhuisen is terug en heet nu Tom ter Bogt.' Maar het onderzoek was niet goed, dus zelfs die tweets zouden te hoog van de toren piepen (niet dat zo'n detail ertoe doet: de media barstten bijkans uit hun voegen van enthousiasme - deze krant incluis).


In 2001 vroegen Keijsers en Ter Bogt 12-jarigen (309 stuks) allerlei muziek rapportcijfers te geven, van pop en hiphop tot trance en klassiek. Vier jaar later nog eens, en toen vroegen ze ook hoe vaak de kinderen zich ooit schuldig hadden gemaakt aan zaken als zwartrijden, prijskaartjes verwisselen, stelen en slaan. Ze noteerden ook geslacht, schoolprestaties en persoonlijkheidstype, maar niet zoiets toch ook belangwekkends als gezinsinkomen. Hoeveel ijverige, 12-jarige dochters van gegoede ouders zouden er onder die 309 kinderen zijn die naar 'hardhouse' luisteren - of weten wat het is? Dat krijgen we niet te horen: alle absolute aantallen in het artikel ontbreken, we moeten het doen met correlaties en intercepts en slopes. Over welke risico's het precies gaat, kunnen we dus niet weten, al ziet het ernaar uit dat we het niet over een omvangrijk probleem hebben: op een schaal van 1 (nooit) tot 4 (vier keer of vaker) zat het gemiddelde over alle kinderen op 1,12.


Maar ook die correlaties zijn verre van indrukwekkend. Allereerst blijkt dat eigenlijk elke muziekvoorkeur op 12-jarige leeftijd iets zegt over 'delinquentie' later. Er waren 11 muziekstijlen, daarvan gaven er maar liefst 7 een significante correlatie - alleen een voorkeur voor topveertigpop, r&b, klassiek en jazz voorspelt geen delinquentie. Veel verklaren doen de verbanden evenmin: het cijfers dat een brugklasser voor bijvoorbeeld gothic gaf, voorspelt niet meer dan 9 procent van alle verschillen in de (al dan niet stoer) gemelde vergrijpen. Terwijl gothic de sterkste is van wat Ter Bogt in het persbericht 'een ijzersterke voorspeller' durft te noemen.


En nog blijft de hamvraag onbeantwoord: is het verband tussen bijvoorbeeld gothic en delinquentie nu hoger dan dat tussen jazz en delinquentie? Er moet wel enig onderscheid zijn, anders hebben we er nog niet veel aan. We moeten het allemaal zelf uitrekenen, maar ook al is het eerste verband significant en het tweede niet, het verschil tussen de twee blijkt niet significant. In feite zeggen verschillen in muziekvoorkeuren dus vrijwel niets over delinquentie. En dan blijven alle andere bezwaren, plus een paar, nog staan.


Is het, ten slotte, goed te 'weten of een jongere met 16 jaar aan winkeldiefstal doet'? In 1978 kreeg criminoloog Wouter Buikhuisen half weldenkend Nederland over zich heen omdat hij wilde onderzoeken of hij criminaliteit kon voorspellen - niet met muziekvoorkeur, maar met huidgeleiding en zweetproductie en andere biologische kenmerken. Stel dat een brugpieper niet van klassiek of jazz houdt, moet zij dan begeleiding krijgen om haar op het rechte pad te houden? Gaan winkeliers jonge gothics nu extra in de gaten houden - want een 'ijzersterke voorspeller'? Willen we mogelijke zwartrijders al oppakken voordat ze hebben zwartgereden?


Met Buikhuisen is het goed afgelopen - hij heeft nog tien jaar enthousiast in Leiden lesgegeven voor hij zijn toga aan de wilgen hing - maar de vraag blijft niet minder actueel. Is dit goede wetenschap?


Oordeel:

Toen de Stones nog jong waren misschien


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden