Zintuig helpt vogels schelpdieren opsporen

Nederlandse onderzoekers hebben een nieuw zintuig ontdekt bij kanoetstrandlopers. Deze vogels, zo groot als een merel, kunnen in nat zand schelpdieren opsporen zonder ze aan te raken....

Van onze verslaggever

AMSTERDAM

Een onderzoeksteam van het Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) en van de universiteiten van Leiden en Groningen heeft in een experiment de vogels gefopt door stenen in plaats van schelpdieren in nat zand te verstoppen. Maar ook die werden door de vogels op afstand waargenomen.

Dat is bijzonder, aldus coördinator dr. Th. Piersma, omdat stenen geen signalen afgeven. Ze bewegen niet, verschillen in temperatuur niet van het zand en hebben geen elektromagnetisch veld of geur. Dit sluit alle bekende mechanismen uit die vogels en zoogdieren gebruiken om voedsel op te sporen: gehoor, zicht, reuk, smaak en het waarnemen van trillingen, temperatuurverschillen of elektromagnetische velden.

Stenen in het zand houden wel het zogenoemde interstitieel water tegen. Dat is het water tussen zandkorrels en voorwerpen als stenen en schelpdieren. De kanoetstrandlopers steken hun snavel in het natte zand en voelen dan aan het groter worden van de tegendruk dat er iets anders in het zand zit.

'Vergelijk het maar met vijf centimeter zand in een emmer', zegt Piersma. 'Als je daar je vinger in steekt, voel je de druk ook toenemen als je nog maar twee centimeter van de bodem af bent.'

Om de schelpdieren op te sporen, gebruiken de vogels de zogenoemde Herbst-lichaampjes. Dat zijn orgaantjes die in groepen van tien of twintig in de snaveltop van de vogel zitten. Zodra kanoeten merken dat de tegendruk minder wordt, bewegen ze hun snavel snel op en neer. De zandkorrels worden daardoor losgewrikt en komen dichter op elkaar te zitten omdat het interstiteel water wordt weggedrukt. De tegendruk van het schelpdier of de steen wordt daardoor nog duidelijker.

Volgens Piersma kunnen nu een aantal onopgehelderde gedragingen van deze vogel verklaard worden. Familieleden als bonte strandloper en drieteenstrandloper sporen met hun Herbst-lichaampjes wormen in het zand op door de trillingen op te vangen. Kanoeten eten geen wormen, naar nu blijkt omdat ze die trillingen niet kunnen voelen.

Ook is nu duidelijk dat kanoetstrandlopers alleen in nat zand kunnen eten en dus van droogvallend wad doorvliegen naar lager gelegen wadplaten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden