Zimbabwe zit diep in de put, maar is nog niet verloren

Het gaat slecht met Zimbabwe, maar er zijn steeds meer aanwijzingen dat brede lagen van de bevolking president Mugabe zat zijn....

Zimbabwe is sinds kort een van de meest hoopvolle landen van zuidelijk Afrika. Het lijkt een boude bewering, gelet op de onheilspellende berichten die uit het land van Robert Mugabe komen. Landbezettingen, politieke terreur en oorlogstaal: het klinkt alsof de natie twintig jaar na de onafhankelijkheid bezig is af te glijden naar de categorie ramplanden als Angola en Congo, waaronder de regio nu al zo zwaar gebukt gaat.

Indien Zimbabwe zich bij dit treurige gezelschap zou voegen, ziet het er inderdaad uiterst somber uit voor de onderkant van het continent. Zwakke buren als Zambia, Malawi en Mozambique zullen een douw krijgen, en ook regionale grootmacht Zuid-Afrika, de grootste handelspartner van Zimbabwe, krijgt een lelijke knauw.

Dat is het pessimistische scenario. Het gaat ervan uit dat Mugabe er met zijn knokploegen in slaagt de verkiezingen - die overigens op technische gronden pas in juli mogelijk lijken te worden - zodanig te beïnvloeden dat zijn ZANU-partij de meerderheid weet te behouden. Dat betekent verlies van veel internationale financiële steun, verdere corruptie en economische neergang, geen snelle terugtrekking van het Zimbabwaanse leger uit Congo, en meer raciale spanningen tussen blanke boeren en zwarte landbezetters.

Maar het kan ook heel anders lopen. Beter. De signalen dat brede lagen van de bevolking de ZANU-regering beu zijn, nemen toe. Neem alleen de landbezettingen: ondanks het rumoer worden die slechts actief gesteund door niet meer dan een paar duizend Zimbabwanen, die worden aangevoerd door een fractie van de ruim dertigduizend oorlogsveteranen.

Veteranenleider Hunzwi, de man die van Mugabe een zak geld heeft gekregen voor de ZANU-verkiezingscampagne, weet ook dat hij alleen kan doorgaan met zijn intimidatie-acties, doordat Mugabe de politie heeft verboden op te treden. Dat daarmee de wetten van het land met voeten worden getreden, lijkt comrade president niet te deren. Het enige dat hem nog interesseert, is vasthouden aan de macht.

Hoe diep de 76-jarige ex-vrijheidsstrijder is gezonken, werd vorige week duidelijk gemaakt door Zuid-Afrika's aartsbisschop Desmond Tutu. Hij noemde Robert Mugabe een karikatuur van alles wat je je maar bij slecht Afrikaans leiderschap kunt voorstellen. Een dodelijker kwalificatie is moeilijk denkbaar.

Nu kijkt de buitenwereld met toenemende zorg en verbijstering toe hoe de man die altijd van een eenpartijstaat droomde, probeert een jonge, steeds sterker wordende oppositie de kop in te drukken. De Beweging voor Democratische Verandering (MDC) van Morgan Tsvangirai is echter de afgelopen weken steeds zelfverzekerder geworden.

Mugabe weet dat hij zijn greep op het land kwijt is, luidt de verklaring van Tsvangirai voor zijn optimistische stelling dat de MDC op een historische verkiezings overwinning afkoerst. Hij baseert zich daarbij op de stilzwijgende steun die de oppositie zou hebben verworven op het platteland, dat traditioneel altijd het Zanu-bolwerk was, en op contacten bij het leger en de politie.

De top daar mag uit Mugabe-getrouwen bestaan, de ondergeschikten denken er volgens de MDC heel anders over. Opvallend is in ieder geval dat het leger begin deze week zijn politieke onpartijdigheid heeft onderstreept. 'Militaire coups zijn voor ons taboe', luidde de persverklaring in reactie op geruchten dat de strijdkrachten Mugabe wel te hulp zouden schieten als zijn bewind in de verkiezingen het loodje legt.

Tsvangirai, van huis uit vakbondsvoorman, heeft zich tot dusverre laten kennen als iemand die een pragmatisch leiderschap voorstaat. Geen al te bevlogen vergezichten, en dat lijkt precies wat dit gekneusde land nodig heeft. Het leger terugtrekken uit Congo, een ordelijke, wettige landverdeling met financiële steun van de internationale gemeenschap, integer bestuur en een open, democratische cultuur, luiden zijn plannen.

Dinsdag pleitte de MDC-leider in Johannesburg voor een verhoging van de Zuid-Afrikaanse druk op Mugabe. De oude president moet aan het verstand worden gebracht dat het spel uit is. De ANC-regering gaf onlangs al een openlijk signaal af, met de verklaring dat Pretoria erop rekent dat het gezond verstand bij de leiding in Harare zal zegevieren.

Als dat gebeurt, krijgt Zimbabwe de kans op een nieuwe start. En dan kan het zuiden van Afrika er opeens een stuk vrolijker gaan uitzien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.