Zimbabwe trekt alles uit de kast om protestleider achter tralies te krijgen

Zimbabwe trekt alles uit de kast om het broeiende protest tegen het regime van Robert Mugabe in de kiem te smoren. Protestleider en dominee Evan Mawarire is woensdag beschuldigd van het omverwerpen van het regime. Vorige week wist hij de bevolking massaal op de been te brengen via sociale media. Nu hangt hem een celstraf van twintig jaar boven het hoofd.

Evan Mawarire.Beeld Reuters

Bij de rechtbank in Harare hadden zich woensdag duizenden sympathisanten verzameld met de Zimbabwaanse vlag, symbool van de oproeractie #ThisFlag, om de dominee te steunen en met hem te bidden. De oproeppolitie stond klaar met waterkanonnen om demonstraties de kop in te drukken.

Mawarire was dinsdag opgepakt in een poging de hevigste onlusten in tien jaar de kop in te drukken. Hij verscheen op het politiebureau met een bijbel en de Zimbabwaanse vlag in de hand om nog eens te benadrukken dat hij een geweldloze campagne voert. Aan zijn oproep om woensdag opnieuw te demonstreren is nauwelijks gehoor gegeven na waarschuwingen van de regering.

De onrusten in Zimbabwe begonnen vorige week toen ambtenaren, artsen en onderwijzers via sociale media werden opgeroepen van hun werk weg te blijven uit protest dat hun salarissen in juni niet zijn betaald. De onvrede waaierde via de hashtag #ZimShutdown2016 over het land uit met kreten als #ThisFlag en #Tajamuka ('we pikken het niet' in de lokale Shona-taal).

Protesten met harde hand neergeslagen

De protesten zijn op sommige plekken met harde hand neergeslagen. Vrijdag is al een andere belangrijke activist, Prosper Mkwananzi, opgepakt wegens openbare geweldpleging. Mkwnananzi leidde ondermeer een protest bij een hotel in hoofdstad Harare waar vice-president Mphoko al sinds december woont - volgens de demonstranten een voorbeeld van verspilling in tijden dat de regering beweert geen geld te hebben. Maandag is hij na betaling van een borgsom van 300 dollar weer vrijgelaten.

Het ongekend hevige protest roept de vraag op of het Zimabwbe van Mugabe nog een lang leven is beschoren. Na 36 jaar lijken burgers echt genoeg te hebben van Mugabe, zijn door en door corrupte partij Zanu-PF en het economische wanbeleid. Bovendien gonst het van de geruchten over diens slechte gezondheid, mogelijke dementie en onvermogen om het nog uit te zingen tot de volgende verkiezingen in 2018.

Binnen zijn partij vechten de potentiële opvolgers elkaar alvast de tent uit met voorop vice-president Emmerson Manangagwa en Mugabe's veertig jaar jongere echtgenote Grace. Zij treedt steeds vaker in het openbaar op in de plaats van haar echtgenoot en geniet de reputatie over lijken te gaan. In 2013 beschuldigde ze toenmalig vice-president Joice Mujuru, die als gedoodverfde opvolger van Mugabe gold, ervan haar man van de troon te willen stoten en zelfs te willen vermoorden.

Beeld AP

Gevaarlijk

De ontslagen Mujuru is inmiddels een eigen partij (ZPF) begonnen en zou in gesprek zijn met Morgan Tsvangirai, de leider van de belangrijkste oppositiepartij MDC. Mogelijk speculeren de twee op vervroegde verkiezingen. Maar volgens Hugo Knoppert, coördinator van Zimbabwe Watch, een netwerk voor maatschappelijke organisaties, zijn de huidige protesten nog niet gekaapt door politieke partijen. 'Dat maakt deze nieuwe golf van onrust mogelijk echt gevaarlijk voor Zanu PF', zegt Knoppert. 'Als het protest vanuit individuele onvrede komt en niet is georganiseerd, is het moeilijker onder de duim te krijgen.'

Mawarire riep zijn volgers dinsdag na zijn arrestatie in een vooraf opgenomen videoboodschap op de komende dagen toch de straat op te gaan en het werk neer te leggen. Tegen persbureau AP zei hij eerder dat burgers net zo lang moeten doorgaan 'totdat de regering corrupte ambtenaren ontslaat, salarissen heeft betaald en wegblokkades zijn opgeheven die worden gebruikt door agenten om burgers af te persen'. Andere activisten gaan verder en roepen op door te gaan met demonstreren totdat Mugabe is opgestapt.

Mugabe reageerde dit weekeind op de protesten met de mededeling dat de salarissen echt uitbetaald worden. Er zou alleen sprake zijn van vertraging. De regering ontkent dat de acute geldcrisis het gevolg is van een vastgelopen economie - de groeiprognose is naar beneden bijgesteld tot onder de 1,5 procent - maar wijt die aan de Westerse economische boycot. Een van de prominente partijleden beschuldigde de Westerse ambassades in Harare en de oppositie ervan verdeeldheid en anarchie te zaaien, zo meldt Reuters.

Beeld AFP

Pinlimiet

Het geldgebrek in Zimbabwe is wel zo acuut dat er een pinlimiet geldt van 50 dollar. Import uit buurland Zuid-Afrika is tijdelijk verboden om de eigen noodlijdende industrie te beschermen en te voorkomen dat nog meer dollars het land uitvloeien. De angst voor een nieuwe financiële crisis neemt toe. De hyperinflatie van 2008 ligt nog vers in het geheugen. Toen zagen burgers de Zimbabwaanse dollar met duizenden procenten per week in waarde daalde en al hun spaargeld en de waarde van hun bezittingen in rook opgaan.

Sinds die tijd hebben internationale geldschieters zoals het IMF, de Afrikaanse Ontwikkelingsbank en de Wereldbank de geldkraan voor Zimbabwe vrijwel dicht gedraaid en is het land in een vicieuze cirkel beland van teruglopende investeringen en slinkende kapitaalstromen. De regering was vorige week nog in Londen om opnieuw afspraken te maken over circa 1,5 miljard dollar aan achterstallige betalingen en nieuwe leningen.

Eerder richtte Mugabe, die de Westerse geldschieters nog steeds graag afschildert als de koloniale vijand, zijn blik vooral op het Oosten. China was jarenlang de grootste investeerder in Zimbabwe, maar de liefde is aanzienlijk bekoeld nadat Zimbabwe zijn mijnen heeft genationaliseerd na een groot schandaal over diamantsmokkel. Niet alleen is Zimbabwe hierdoor 13 miljard dollar aan inkomsten misgelopen, een groot deel van de opbrengst zou in de zakken van hooggeplaatste Zanu PF- politici zijn beland.

President Robert Mugabe met zijn vrouw Grace.Beeld Reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden