Zimbabwe staat voor schisma Afrika en het Westen

De presidentsverkiezing in Zimbabwe markeert een pijnlijke verslechtering in de relatie tussen Afrika en zijn belangrijkste donoren in het Westen....

Wat mankeert de Afrikaanse leiders die het verkiezingsproces in Zimbabwe hardnekkig als 'vrij en eerlijk' blijven beschouwen? Dat lijkt, afgezien van de voortdurende binnenlandse crisis in Zimbabwe, de belangrijkste kwestie na de omstreden verkiezing, die Robert Mugabe woensdag een nieuwe termijn als president heeft opgeleverd - tot 2008, dan wordt hij 84.

'Wie deze verkiezing als eerlijk beschouwt, heeft een gaatje in zijn hoofd', zei oppositieleider Morgan Tsvangirai dinsdag, toen hij zijn nederlaag dinsdag zag aankomen. Hij krijgt steun uit onafhankelijke hoek: de Noorse waarnemersmissie, de enige Europese delegatie na de verbanning van de 'partijdige' Europese Unie, heeft de aanpak van de verkiezingen van het regime in Harare veroordeeld.

Zo niet de Afrikaanse landen, die met de meeste waarnemers in het veld waren. Zij houden Mugabe de hand boven het hoofd, ondanks alle geweld en intimidatie, het onverholen racisme, de brutale manipulatie en uitsluiting die de ZANU-leider de afgelopen twee jaar losliet op de mensen die zijn macht bedreigen.

Vooral de opstelling van Zuid-Afrika is discutabel. Het economisch en politiek toonaangevende land van Afrika lijkt een lijn te trekken met de zwakke broeders van het continent. Is dit dan het geloofwaardige begin van de Afrikaanse renaissance, dat ambitieuze troetelkind van ANC-leider Thabo Mbeki, waarvoor hij binnenkort miljarden dollars bij westerse donoren hoopt op te halen?

De ANC-regering zit natuurlijk in een lastig parket. Mbeki wil voorkomen dat buurland Zimbabwe nog verder destabiliseert. Maar waar is hij bang voor? Dat de oppositie zijn veroordeling van Mugabes herverkiezing als het startsein zal zien om massaal barricades op te werpen in de straten van Harare? Dat lijkt toch een schromelijke overschatting van de macht van het ANC. De Zimbabwanen zijn er eenvoudig te apathisch, te netjes, te bang voor.

Zuid-Afrika's afwijzing zou een duidelijk signaal zijn aan leiders als Mugabe dat hun spel uit moet zijn. Dat is immers waar Mbeki's wedergeboorte om draait: een Afrika dat haar eigen schurken aanpakt, in ruil voor nieuwe hulp.

De tragiek van Mbeki is dat hij dit Afrikaanse voorbeeld nog steeds niet wil geven. Zou het komen doordat het ANC zelf ook bepaald geen liefhebber is van serieuze oppositie? Als de Zuid-Afrikaanse president op zijn speciale verantwoordelijkheid - die hij zelf op zich heeft genomen - wordt aangesproken, ventileert hij steeds vaker armetierige retoriek van het niveau 'Jullie daar in het Westen moeten je niet met onze Afrikaanse zaken bemoeien'. In het geval van Zimbabwe spreekt hij nu zelfs van 'blanke supremacisten' die maar moeten oprotten als het hen niet bevalt.

De Zimbabwaanse presidentsverkiezing markeert zo een pijnlijke verslechtering van de relatie tussen Afrika en zijn voornaamste donoren. Het is moeilijk te begrijpen dat juist Zuid-Afrika, dat zich zo graag tot een serieuze politieke en economische wereldspeler wil ontwikkelen, er voor kiest een democratische kneus van het kaliber Robert Mugabe te accommoderen. Mbeki geeft zo vrij spel aan al die Afro-pessimisten die voorspellen dat Zuid-Afrika over een paar jaar dezelfde weg zal opgaan als Zimbabwe: richting afgrond, incompetent bestuurd door een zichzelf verrijkende zwarte elite.

Over enkele maanden moet Thabo Mbeki bij zijn verfoeide geldschieters in het Westen langs om geld los te krijgen voor de wederopbouw van zijn continent. En Robert Mugabe zal binnenkort ook weer met de bedelnap rond moeten, om zijn land van de afgrond weg te trekken.

Het lijkt een goed moment om het Afrikaanse leiderschap voor de keuze te stellen: doen wat je belooft qua goed bestuur, of je kunt fluiten naar je geld.

In het concrete geval van Zimbabwe betekent het dat de nieuwe regering van Mugabe allerlei ondemocratische wetten en decraten ongedaan moet maken. Een goed voorbeeld is het praktische staatsmonopolie op radio en televisie.

Weigert Harare, dan zouden landen als Nederland hun ontwikkelingshulp sterk kunnen verschuiven naar de opbouw van dit soort onafhankelijke, democratische instituties. Zorgvuldig gekozen buitenlandse bijstand, daar vraagt de Afrikaanse renaissance toch om?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden