'Zimbabwe lijkt door diepste dal heen'

Sinds Mugabe met de oppositie regeert, vindt er verandering plaats in Zimbabwe. Maar om het woord ‘vooruitgang’ wordt nog hard gelachen....

Van onze correspondent Kees Broere

HARARE Die dertig cent houden we tegoed: het wordt op de betaalbon bijgeschreven. We kunnen voor het bedrag ook de snoepjes nemen die bij de kassa staan. Maar het echte afrekenen kan bij de Spar in de Zimbabwaanse hoofdstad Harare slechts met twee munteenheden: de Amerikaanse dollar of de Zuid-Afrikaanse rand.

Daarom ook zijn de schappen in deze supermarkt aan Fife Avenue weer goed gevuld. Een jaar geleden was dat wel anders. De betaling ging toen in Zimbabwaanse dollars, de munt waarvan de waarde op zeker moment maar liefst twee keer per dag met de helft in waarde verminderde. En te kopen viel er vrijwel niets.

De zogeheten dollarisering van de economie heeft een einde gemaakt aan de hyperinflatie in Zimbabwe. Minister Tendai Biti van Financiën spreekt van stabilisering van de economie en verwacht dit jaar zelfs een paar procent groei. Daarmee is het zuidelijk Afrikaanse land door het diepste dal heen, menen sommige deskundigen.

Zoals Luxon Zembe, een business consultant en de vroegere voorzitter van de Zimbabwaanse Kamers van Koophandel. Vanuit zijn kantoor op de tiende verdieping heeft hij een fraai uitzicht op de stad die ooit, tot pakweg 2000, tot de modernste in Afrika behoorde. Een stad waar het economische leven langzaam weer op gang lijkt te komen, al zit 94 procent van de werkende bevolking zonder echte baan en overleven de meesten dankzij het geld dat de circa 3,5 miljoen Zimbabwanen in de diaspora overmaken.

‘De verandering die is ingezet met het aantreden van de regering van nationale eenheid is onomkeerbaar’, meent Zembe. Hij doelt op de samenwerking die de partij van president Robert Mugabe, de Zanu-PF, is aangegaan met de oppositiepartij MDC, en die ruimte bood aan MDC-leider Morgan Tsvangirai om premier te worden.

‘We hebben het ergste achter ons’, zegt de onafhankelijke consultant. ‘De inflatie is tot staan gebracht, kinderen gaan weer naar school, sommige ziekenhuizen functioneren redelijk normaal, de industriële output is van 5 tot 15 procent gestegen. Mensen kunnen weer plannen maken; voor hun levens en voor hun zaken.’

Tegelijkertijd geeft Zembe toe dat nog ‘een heleboel’ moet worden gedaan. Voor een volledig herstel van Zimbabwe zijn de komende tien jaar vele miljarden nodig. En politieke wil. ‘Maar deze golf van veranderingen kan hooguit vertraagd, maar niet meer gestopt worden. Wie dat laatste probeert, zal merken dat hij alle steun van de bevolking verloren heeft.’

Het is een opmerkelijk optimistisch geluid in een land waar tot voor kort alleen de top van Zanu-PF nog beweerde dat alles normaal functioneerde. Waar activisten en westerse diplomaten somber zijn over de politieke ontwikkelingen. En waar Tsvangirai terugkwam van een reis van drie weken naar westerse donoren, die hem slechts zo’n 200 miljoen dollar aan humanitaire hulp opleverde.

Want waar de premier ook kwam, in Den Haag of bij Barack Obama in Washington, steeds kreeg hij te horen dat Zimbabwe pas op het grote geld kan rekenen als het land ernst maakt met de democratische hervormingen die even belangrijk worden geacht als de economische stabilisatie. Anders gezegd: als de macht van Mugabe en zijn kliek is gebroken.

En daarvan is vooralsnog geen sprake. ‘De Zanu-PF kent een parallelle machtsstructuur naast de coalitieregering’, zegt een politiek activiste die anoniem wil blijven. Ze wijst op de illegale plundering van diamantmijnen, op ambtelijke benoemingen op MDC-ministeries, die de bewindspersonen daar van hun macht beroven, op de doorgaande gewelddadige overnames van blanke boerderijen en op de bedreigingen die activisten aan den lijve ondervinden.

Dat laatste is iets waarmee ook Zimbabwaanse journalisten te maken hebben. Takura Zhanghaza werkt voor het onafhankelijke media-instituut Misa. Achter zijn bureau hangt een poster met de namen van collega’s die de afgelopen tijd zijn opgepakt en vaak ook zijn gemarteld.

‘Ondanks de beloftes zijn onafhankelijke media nog steeds niet toegestaan’, zegt hij. ‘De wet is repressief, dat merken we dagelijks.’ Maar waarom spreekt Tsvangirai dan steeds over vooruitgang? Zhanghaza barst in lachen uit. ‘Ik weet het niet. Hij is bij Mugabe in de boot gestapt, dus hij moet dat soort dingen wel zeggen. Maar de praktijk is een andere.’

Ook Henry Chimbiri weet dat. Hij had een volledige baan als leraar, maar werd enkele jaren geleden voor het oog van zijn leerlingen opgepakt, in de cel gesmeten op verdenking van MDC-sympathieën en gemarteld. Eenmaal vrij, en nog slechts gedeeltelijk tot lesgeven in staat, besloot hij zelfstandig de journalistiek in te gaan.

Met verborgen camera’s en andere heimelijke methoden brengt Chimbiri de voortgaande wantoestanden in zijn land in de openbaarheid. Dat hij daarmee ook groot persoonlijk risico loopt, kan hem niet langer deren. ‘Dit land zal pas vrij zijn en zich kunnen ontwikkelen als alle Zimbabwanen weten wie de macht misbruiken.’

Het zijn de vrijheden en rechten die gewaarborgd dienen te worden in een nieuwe grondwet. Het proces daarvoor is begonnen. Maar voor die tijd, zo vrezen kenners, kan de 85-jarige Mugabe proberen de parlementaire meerderheid te heroveren, of vervroegde verkiezingen uitschrijven. Dan is Zimbabwe terug bij af; terug bij de afgrond.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden