Zimbabwaanse elite profiteert van malaise

Een volle tank voor honderdduizend zimdollar, terwijl de benzine officieel de goedkoopste ter wereld is? Welkom in Zimbabwe, het land met de meest kreunende en krimpende economie....

Ooit, bij de onafhankelijkheid van 1980, presenteerde president Robert Mugabe zijn nieuwe munt, de zimdollar, als een gelijke van de Amerikaanse dollar. Nu nadert de zimdollar de prijs van wc-papier, en is Zimbabwe een economisch wrak. Op de zwarte markt kwam de munt deze week na de zoveelste duikeling op een historisch dieptepunt: 1800 voor een dollar. De officiële koers is 55 op 1. Het zijn getallen waarachter de ontluisterende verpaupering schuilgaat van een land dat nog niet zo lang geleden gold als een van de meest succesvolle jonge naties van Afrika.

De vraag is hoe de dertien miljoen Zimbabwanen overleven in de ongekende crisis, die het gevolg is van de gewelddadige onteigening van het land van 4500 grote blanke boeren, de ruggengraat van de lokale economie. Het antwoord is simpel, zegt een inwoner van Bulawayo, de tweede stad van het land: 'Er is een kleine groep die over buitenlandse valuta beschikt. Zij kunnen, als ze het handig spelen, via de zwarte markt goedkoop leven en zelfs rijk worden. Maar voor de overgrote meerderheid betekent het interen en inschikken en steeds vaker honger lijden.'

Het gros van de Zimbabwanen verdient door de hyperinflatie inmiddels omgerekend minder dan een euro per dag - en dat zijn dan degenen die werk hebben. De werkloosheid ligt boven de 60 procent. De meeste Zimbabwanen, zo leerde een opiniepeiling, hopen dan ook dat de 78-jarige president Mugabe snel met pensioen gaat, en dat zijn 'agrarische revolutie' weer voorbij gaat.

Voorlopig is er echter geen licht aan het einde van de tunnel. Het diepste dal moet nog komen, vrezen economen, omdat de regering vastbesloten lijkt haar rampzalige beleid vol te houden. De inflatie, nu al 140 procent, zal over een jaar tot boven de 500 procent stijgen, voorspelt het IMF. De formele economie - landbouw en verwante industrie en diensten, toerisme - krimpt dit jaar 10 procent.

Zimbabwe verpaupert in hoog tempo omdat de regering de meeste bronnen van buitenlandse deviezen kapot maakt. De tabaksoogst is bijvoorbeeld met ruim 40 procent gedaald door de chaos van de onteigeningen. Zelfs de inkomsten uit goudmijnen, de tweede bron van harde valuta, krimpen. Zimbabwe is in korte tijd van een voedselexporterende natie een bedelaar geworden: internationale voedselhulp ter waarde van meer dan honderd miljoen euro moet het komende jaar voorkomen dat de helft van de bevolking verhongert. Het regime ontbeert valutareserves om zelf mais in het buitenland te kopen, zoals vroeger gebeurde als er droogte was.

Ook harde dollars om olie te kopen ontbreken. Volgens Tony Hawkins, econoom van de Universiteit van Zimbabwe, is dat nu de grootste bedreiging voor wat er resteert van de bedrijvigheid. Het afgelopen jaar redde de Libische leider Kadhafi Mugabe nog uit de brand, door olie te leveren in ruil voor Zimbabwaanse bezittingen. Zelfs de Zimbabwaanse ambassade in Londen werd verpand. Maar de uitverkoop houdt een keer op: sinds kort willen de Libiërs harde valuta zien.

President Mugabe verklaarde onlangs dat hij er 'hoofd- en buikpijn' van krijgt. De grote oliemaatschappijen mogen nu zelf weer benzine en diesel importeren, buiten het staatsagentschap Noczim om. Het zal echter weinig soelaas bieden, omdat een prijsmaatregel van de regering de prijs aan de pomp ver onder de kostprijs dwingt. Zimbabwe heeft zo formeel de goedkoopste benzine ter wereld: omgerekend tegen de zwarte koers van de zimdollar nog geen vijf eurocent per liter. De kans is daarom groot dat er snel een zwarte markt voor benzine markt groeit, waarbij iemand die een volle tank wil minstens honderdduizend zimdollar betaalt. Dat was vorig jaar nog voor de modale Zimbabwaan een half jaarsalaris.

Er is één sector die gedijt bij alle malaise: het onroerend goed. Zimbabwe kent de snelst stijgende huizenprijzen ter wereld, omdat vastgoed als een van de laatste veilige beleggingen geldt. De vraag naar woningen in de steden is sterk toegenomen door boeren die van hun boerderij worden gejaagd.

De aanstichter van alle ellende heeft zich onlangs overigens een loonsverhoging toebedacht. Twintig procent erbij, dit keer. Robert Mugabe en entourage trekken zich sowieso weinig aan van de crisis: eerder dit jaar gebruikten ze de schaarse buitenlandse deviezen nog om een vloot nieuwe Mercedessen aan te schaffen.

De top van het regime profiteert vooral van de enorme kloof tussen de officiële koers van de zimdollar en de zwarte koers. Getrouwen van de president mogen Amerikaanse dollars kopen tegen de officiële koers van 55 op 1, om die vervolgens weer te verkopen tegen de zwarte koers van 1800 op 1. Dat levert woekerwinsten op, al wordt het wel steeds lastiger door het tekort aan harde valuta.

De enige besparing is noodgedwongen: door Westerse sancties kunnen er minder buitenlandse reisjes worden gemaakt. Zo moet Mugabes jonge tweede echtgenote Grace - zijn voormalige secretaresse - het nu zonder haar favoriete winkels in Londen stellen.

Zimbabwe hoopt nog op een lichtpunt . Op vier december is er een totale zonsverduistering te zien in zuidelijk Afrika. Maar buurland Zuid-Afrika heeft zich al gemeld als alternatieve kijkplek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden