Analyse

Zijn we dan nu eindelijk uitgepraat over corona?

Strenger optreden en versoepelen: dat zijn de polen waartussen het publieke debat over corona heen en weer pendelt. Ook al is het beleid niet feilloos, misschien is het beter om nu even niet alles tot in den treure te bediscussiëren.

Aan tafel bij Eva Jinek. Talkshows fungeren vaak als onderhandelingsplaatsen over het coronabeleid.	 Beeld HH /  ANP
Aan tafel bij Eva Jinek. Talkshows fungeren vaak als onderhandelingsplaatsen over het coronabeleid.Beeld HH / ANP

In de eerste twee vragen aan Mark Rutte, dinsdag na de persconferentie, botsten twee denkbeelden. En die vragen werden gesteld door dezelfde persoon, de verslaggever van de NOS. Er is veel on­zekerheid, zei hij tegen de premier, de Britse mutant is in opmars en toch opent u de basisscholen. ‘Hoe groot is dat risico?’

Na een relativerend antwoord van Rutte begon de verslaggever over de maatregelen die zo’n grote tol eisen. Moesten we niet meer rekening houden met de maatschappelijke gevolgen van de lockdown? ‘Waarom doet het kabinet dat eigenlijk niet?’

Zo slingert het publieke debat over corona als een pendel heen en weer ­tussen twee polen: strenger optreden om de zwakkeren te ­beschermen versus versoepelen want de nevenschade is te groot. Na weken van verhalen over hoe slecht de schoolsluiting is voor kinderen en hoe zwaar ouders het hebben, is de eerste reactie na een versoepeling: maar spelen we niet met vuur?

Met het zicht op een mogelijk einde van de coronabeperkingen, ontstaat ook een race naar de finish. In de media is al tijden een gevecht om voorrang gaande. Voorrang voor meer vrijheid, bij vergoedingen, op de ic, bij vaccinaties. Nederlanders staan er in het buitenland al bekend om goed te kunnen voordringen, maar overtreffen zichzelf nu. Na de leraren, zorgpersoneel en huisartsen vroegen deze week ook ­rijscholen om een versnelde prik.

Coronakramp

Om moedeloos van te worden, zeker voor wie uit een soort coronakramp grip op de wereld probeert te krijgen door al het nieuws te volgen. Het roept de vraag op: nee, we hebben bepaald geen feilloos beleid, maar is het misschien beter om er voor nu achter te staan en niet elk punt tot in den treure te bediscussiëren?

Dat was ook deels de redenatie van het Red Team, een zelfbenoemd alternatief voor het Outbreak Management Team dat steeds invloedrijker werd en waarvan de adviezen op het Binnenhof werden gelezen. Waar het ­kabinet koerst op mitigatie – het gecontroleerd laten rondgaan van het virus, in zover de ic-bezetting dat toelaat – pleit het Red Team voor volledig indammen, containment.

‘De besmettingen maximaal laag houden’, noemt Red Teamlid en oud-ziekenhuisbestuurder Wim Schellekens dat. En dan, zodra de besmettingen een stijgende lijn inzetten, ‘snel, krachtig en dus kort’ toeslaan met strenge maatregelen. Toen het kabinet in het najaar ­afwachtend reageerde op de tweede golf en de adviezen van het Red Team dus negeerde, trok het gezelschap zich uiteindelijk terug.

‘Als je niet gehoord wordt, ben je ­alleen maar aan het drammen’, zegt Schellekens. ‘Dan word je activistisch. Bovendien ondermijn je het vertrouwen in het kabinet als je telkens blijft roepen dat alles verkeerd gaat. De maatschappij accepteert al steeds minder dat vrijheden worden beknot. Er is behoefte aan heldere communicatie nu.’

In een donderdag gepubliceerde ­verklaring hekelt het Red Team ‘het ­patroon’ van het debat: ‘Wanneer kunnen we weer versoepelen? Wie krijgt er als eerste z’n vrijheid terug? In die onderhandeling ­– vaak aan talkshowtafels en in kranten ­– over het uitruilen van de vrijheid van de een met de gezondheid van de ander horen wij niet thuis.’

Onduidelijk beleid

De maatschappelijke onrust wordt aangewakkerd door steeds meer discussie, zegt Ginny Mooy, als gedragskundige en antropoloog betrokken bij het Red Team. ‘In principe moet je de politiek altijd kritisch kunnen bevragen, maar het debat helpt de samenleving nu niet verder. Dan maar één koers, ook al is het niet de beste.’

Het probleem is ook dat de politiek de polarisatie in de hand werkt, zegt Mooy. ‘Door onduidelijk beleid krijg je discussie en onbegrip. Bovendien zie je dat het kabinet toegeeft aan lobby’s, zoals nu met het openen van de scholen, duidelijk vanwege de maatschappelijke druk. Zo houd je in stand dat elke groep het ­eigen belang bepleit.’

In de media ziet Mooy de laatste tijd vooral de maatschappelijke en economische crisis. Bijna elke avond zitten er gedupeerde ondernemers, gefrustreerde jongeren of bezorgde psychiaters bij Op1 aan tafel. ‘Het is goed dat alle groepen gehoord worden, maar waar zijn de mensen die rouwen om hun overleden dierbaren gebleven? De ­gezondheidscrisis is uit beeld geraakt.’

Tandeloos gesputter

Ook de Tweede Kamer ging deze week van grote verontwaardiging naar berusting. Door het kwakkelende vaccinatiebeleid en het datalek bij de GGD leek het of de positie van minister Hugo de Jonge serieus ter discussie zou wor­den gesteld. Maar na wat tandeloos gesputter van de oppositie concludeerde Rutte: niemand gaat dus tegen het kabinet in.

Elk alternatief heeft ook weer even­tuele (onvoorziene) nadelige gevolgen en vermoedelijk wil geen partij daar verantwoordelijk voor zijn. Ook mogelijk: niemand in de politiek weet simpelweg hoe het wél moet.

‘Je ziet voortdurend golfbewegingen: van ‘rally round the flag’ (met z’n allen achter de leiders staan, red.) naar ‘er deugt niets van het beleid’’, zegt Henri Beunders, hoogleraar ontwikkelingen van de publieke opinie. ‘Allebei de kanten tonen een angst voor het onzekere aan. Politici zijn erg wispelturig in zo’n crisis. Veel mensen weten zelf ook niet meer wat ze moeten denken en schipperen van uiterste naar uiterste.’

Na de eerste golf deed Beunders mee aan de ‘lessons learned’-evaluatie van het coronabeleid. ‘Toen stelde ik voor om naast het kabinet en het OMT een adviesraad van burgers samen te stellen, een aselecte steekproef uit de bevolking die zonder belangen opereert. Dan wordt het volk beter vertegenwoordigd en voorkom je geroeptoeter van alle kanten. In gepolariseerde tijden kan zo’n burgerraad een rustgevend oordeel geven.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden