REPORTAGE

Zijn Schotten wél blij met Europa?

Is de Brexit een obsessie van de Conservatieven in Engeland? Schotten zijn in grote meerderheid voor in de EU blijven; Brussel is altijd nog beter dan Londen. Maar toch: 'Waarom sturen we geld naar die bemoeials?

Beeld van de Schotse dichter des vaderlands, Robert Burns, in Dumfries. Beeld Ron Waller

'Gezond verstand, dat hebben we net iets meer dan de zuiderburen.' Wanneer hem gevraagd wordt naar de pro-Europese houding van de Schotten kan Jack Welsh het niet laten om de medebewoners op het Britse eilanden een plaagstootje te geven.

'Brexit is toch vooral een obsessie van de Conservatieven in het zuiden,' vervolgt de taxateur, terwijl hij kleine teckel Max aandacht krijgt van passanten op het marktplein van het provinciestadje Dumfries. 'Ze doen net alsof alle regels uit Brussel slecht zijn terwijl ze vaak bedoeld zijn om werknemers te beschermen.'

Minder eurosceptisch

Welsh zegt tevreden te zijn met de status quo, reden dat hij twee jaar geleden ook al stemde voor het behoud van Groot-Brittannië tijdens het Schotse referendum. Maar waar dat onafhankelijkheidsreferendum zorgde voor verhitte debatten, daar kan de volksraadpleging over het EU-lidmaatschap de Schotten amper in vervoering brengen.

Driekwart van de Schotten wil lid blijven, waarmee ze een stuk minder eurosceptisch zijn dan de auld enemy, de Engelsen. Dat weerspiegelt zich in de politiek. Op de hier relatief kleine UKIP na zijn alle partijleiders in Schotland tegen een Brexit.

De belangrijkste vraag is welke gevolgen een Brexit zal hebben voor de eenheid van het Verenigd Koninkrijk. Eerste minister Nicola Sturgeon en haar voorganger Alex Salmond hebben al zo vaak gedreigd met een tweede onafhankelijkheidsreferendum dat het vermoeden is gerezen dat ze stiekem voor een Brexit zijn. Het lijkt vooral bedoeld als een manier om de achterban blij te houden, want er zijn geen aanwijzingen dat de Schotten nu wel voor een eigen land kiezen, eerder niet nu de olieprijs minder dan de helft is dan in 2014. Bij de recente verkiezingen daalde de steun voor de SNP.

'Het debat wordt hier op een rustige manier gevoerd,' zegt Michael Keating, als politicoloog verbonden aan de universiteit van Aberdeen en lid van de groep UK in a Changing Europe. 'Schotten hebben weinig op met het idee van soevereiniteit van Westminster en omdat het aantal inwoners krimpt, staat men minder vijandig tegenover immigratie. De Europese Unie wordt gezien als een bron van sociaal-democratie en sociale rechtvaardigheid. Een onafhankelijk Schotland binnen de EU, dat is de droom van de hedendaagse nationalisten. In de jaren zeventig stond de SNP wel vijandig tegenover Europa, zeker de hooglanders.'

Eerste minister Nicola Sturgeon en haar voorganger Alex Salmond. Beeld anp

Te braaf

Maar lang niet elke SNP-stemmer volgt de partijlijn. Bij de pub Queen of the South - de bijnaam van Dumfries - zegt de 43-jarige verhuizer Kevin Dudgeon dat hij voor een Brexit is. 'Het is toch niet consequent om voor Schotse onafhankelijkheid te stemmen en er dan mee akkoord te gaan dat een deel van de macht in Brussel ligt.'

Hij neemt een slok van zijn Iron Maiden-bier en legt uit om welke macht het zoal gaat. 'Ze bepalen precies welke vorm onze worsten en bananen moeten hebben. Ik begrijp niet dat we miljoenen naar die bemoeials sturen, geld waarmee we ziekenhuizen zouden kunnen bouwen.'

De kroeg lijkt een bolwerk van euroscepsis te zijn, want ook de 63-jarige Gordon McPhee, een bouwvakker, is niet onder de indruk van de Europese samenwerking. 'Dankzij de Europese rechters met hun mensenrechten duurt het jaren en handen vol geld om terroristen het land uit te zetten. En dan nog wat. Enkele jaren geleden heb ik de banden van mijn auto moeten vervangen, omdat de EU nieuwe veiligheidseisen had gesteld. Vervolgens ga ik naar Spanje op vakantie en ontdek ik dat de huurauto daar gewoon nog de oude banden heeft. Toen ik daar iets over zei, reageerde men: 'oh, Europese regels. Wij Britten zijn te braaf.'

Dumfries, Schotland Beeld Stephen Candler

'Auld Alliance'

Dat zulke geluiden minder wijdverbreid zijn dan ten zuiden van de Muur van Hadrianus heeft ook een historische tintje.

In het plaatselijke museum, gevestigd in een molen, staat de theepot, het mes en de vork die de door de Fransen gesteunde opstandeling Bonnie Prince Charlie gebruikte toen hij halverwege de 18de eeuw, met zijn leger in Dumfries logeerde, op weg naar Engeland. Het is een aandenken aan de 'Auld Alliance'.

'De Schotten hebben altijd een goede band met de Fransen gehad,' legt museummedewerkster Carolyn Traill uit, 'en dat historisch besef is nog wel aanwezig, mede door het goede onderwijs in dit deel van het land. Dat zorgt tevens voor een groter politiek bewustzijn.'

Wandelaars op de Muur van Hadrianus Beeld anp

Een rijke geschiedenis heeft Dumfries zeker. Door zijn rivaal John Baliol te doden veroverde Robert the Bruce, telg van een Normandisch geslacht, in het begin van de 14de eeuw de troon en hij verjoeg later de Engelse koning uit het land 'om nog eens goed na te denken'.

Het stadje staat nu vooral bekend als plek waar die andere beroemde Robert, de Schotse dichter des vaderlands Burns, zijn laatste jaren doorbracht en in 1796 zou sterven. De dichter dronk, zat achter vrouwen aan en werkte op het land, maar de reden dat hij zich in deze uithoek vestigde was zijn werk bij de rijksoverheid, op de afdeling Douane en Heffingen.

Heffingen

Heffingen, de angst daarvoor vooral, spelen tevens een belangrijke rol in het referendumdebat. Zowel in Engeland als in Schotland wijzen de tegenstanders op de voordelen van de gemeenschappelijke markt en het handelen zonder heffingen. Een Brexit kan daarom het belangrijkste exportproduct van de Schotten raken: whisky.

Net zoals bij het Schotse referendum heeft de whiskeywereld zich uitgesproken tegen onafhankelijkheid. 'Scotch zorgt voor 40 duizend banen in het Verenigd Koninkrijk, voegt 5 miljard toe aan de economie en is cruciaal voor de Britse handel,' waarschuwde Ivan Menezes van drankgigant Diageo.

Maar wat bij de Schotten centraal staat, is het sociaal-democratische karakter van hun land, dat hun een band geeft met de continentale landen. Om die reden zou volgens de Schotse minister voor Europa en Internationale Ontwikkeling, Humza Yousaf, ook de Schotse bard Burns voor lidmaatschap van de Europese Unie hebben gestemd. 'Burns was een humanist en een internationalist. Ik ben er zeker van dat, als hij nu zou leven, hij Schotlands streven om een naar buiten gekeerde natie te zijn zou steunen.'

In dat licht krijgt Burns' dichtregel 'Mijn liefde is als een rode, rode roos, die vers in juni is ontloken' een heel nieuwe betekenis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden