Column

Zijn nutsbedrijven geen taboe meer?

Als in Nederland een jaar moet worden gekozen dat de gemengde economie (of het staatskapitalisme) werd ingewisseld voor vrijemarkteconomie (of het neoliberalisme), zou het 1986 moeten zijn.

Deze week kregen PvdA en SP een Kamermeerderheid achter zich voor het voorstel de SNS als staatsbank te behouden. Beeld anp

In 1986 werd door het kabinet-Lubbers besloten de Postbank te privatiseren - het begin van een enorme privatiseringsgolf, die zijn hoogtepunt bereikte onder het paarse kabinet van Wim Kok en Gerrit Zalm. Met het verkopen van het tafelzilver kon Paars mooie sier maken. Het begrotingstekort werd teruggebracht en het poldermodel op de wereldkaart gezet als oplossing voor alle noden.

In 2002 volgde met de moord op Pim Fortuyn het failliet van het politieke poldermodel en zes jaar later sneuvelde met de kredietcrisis de economische versie. Sindsdien is getracht de crisis te verhelpen door de ergste uitwassen in te dammen. Banken moesten hogere buffers krijgen, bonussen werden beperkt, regels voor private equity en hedgefondsen werden opgesteld en toezichthouders kregen meer bevoegdheden om financiële partijen op het matje te roepen en te straffen. Maar acht jaar later loopt de patiënt nog steeds met een rollator. Deskundigen slaan elkaar met opinies om de oren over meer of minder renteverlagingen en meer of minder bezuinigingen, maar een werkend recept is niet gevonden.

Mogelijk zou een stap terug kunnen worden gezet naar de gemengde economie, die minder keuzevrijheid bood maar wel meer zekerheid. Voormalige publieke taken die nu in privéhanden verkeren, zouden weer een nutsfunctie moeten krijgen, zoals de energielevering, het vervoer, de ziektekostenverzekeringen en de bancaire diensten.

Als het algemene nut centraal staat en partijen elkaar niet meer van de markt hoeven te verdringen, voelen consumenten zich minder snel bedrogen.

Het klopt dat de oude nutsbedrijven vaak bureaucratisch waren, te veel personeel hadden en lui achteroverleunden omdat ze geen concurrentie hadden. Maar de prijzen waren eenduidig, de salarissen gematigd, bestuurlijke chaos zoals nu bij Delta was zeldzaam en de publieke taken stonden voorop. Nu moeten ze bonussen uitkeren, aandeelhouders behagen en honderden miljoenen besteden aan marketing om klanten binnen te halen die bij het kleinste prijsverschil naar de concurrentie lopen.

Deze week kregen PvdA en SP een Kamermeerderheid achter zich voor het voorstel de SNS als staatsbank te behouden. Het moet een bank worden 'zonder gekke fratsen' maar met simpele producten, zoiets als giroblauw ooit was. Uit een enquête bleek dat 86 procent van de Nederlanders ook voor is. Het probleem is dat Dijsselbloem niet iets in Nederland wil creëren wat de Grieken van hem moeten afzweren.

Nederland kan echter best een luis in de pels van het private bankwezen gebruiken, zoals de Postbank die ooit was. Die kan met gemene steken de banken beter in toom houden dan met meer regels zal lukken.

Reageren? p.dewaard@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.