Column

Zijn Nederlanders slechte stakers?

Beeld Marcel van den Bergh/de Volkskrant

De kortste staking in Nederland vond op 24 december 1926 plaats bij de Rotterdamsche Bankvereeniging. Twee minuten nadat de werknemers hun pen hadden neergelegd, ging de directie overstag en zegde toe alsnog een dertiende maand te betalen. De langste begon in 1924 bij houtzagerij gebroeders Loos in Blokzijl voor een nieuwe CAO. Na tweeënhalf jaar werd de staking zonder resultaat beëindigd. Alle stakers waren toen al ontslagen.

Toen werd er nog echt gestaakt. Soms leidde het zelfs tot grof geweld waarbij de politie gummiknuppels stuksloeg op de stakers die op hun beurt stakingsbrekers of voormannen te lijf gingen.

In 1920 vonden 481 stakingen in Nederland plaats met 2,3 miljoen gestaakte dagen. In 1946 gingen in 270 stakingen 682 duizend arbeidsdagen verloren. In 1970 was het aantal stakingen gedaald tot 99, met 263 duizend geregistreerde stakingsdagen. En in 2013 waren er slechts 24 stakingen waarbij 19 duizend arbeidsdagen verloren gingen.

De Nederlandse loonslaaf is inmiddels het staken bijna verleerd. De vakbond voor bovenmodaal Nederland - De Unie - wil er helemaal mee stoppen. Nu staken de leden van De Unie al nauwelijks, zodat het veel lijkt op de belofte van de paus van Rome niet naar de prostituees te gaan.

Nederland is nooit een echt stakingsland geweest. In de 19de eeuw werd het wapen zo spaarzaam ingezet dat in plaats van stakingen werd gesproken van het Engelse strike of het Franse en grève. Stakingen werden beschreven als een manier 'om de baas een poets te bakken'.

Serieuze stakingen begonnen pas toen in Nederland de eerste vakverenigingen werden opgericht, te beginnen met de Algemeene Nederlandsche Diamantbewerkers Bond in 1894. Op 29 januari 1903 legden de spoorwegmedewerkers het werk neer. Twee dagen later gaven de werkgevers al toe. Dat leidde tot een grote schok in Nederland. SDAP-voorman Troelstra schreef: 'Gansch het raderwerk staat stil, als uw machtige arm het wil.' Werkgevers vreesden een sociale omwenteling, wat de regering van toenmalig premier Abraham Kuiper deed besluiten stakingen van overheidspersoneel strafbaar te stellen. Tegelijkertijd gingen werkgevers zich ook verenigen om tegenwicht te bieden aan de bonden. Maar dat kon nieuwe stakingen niet beletten. Flink gestaakt werd er bijvoorbeeld tijdens de crisisjaren. De laatste grote stakingsgolf was begin jaren tachtig, totdat Wim Kok en Chris van Veen met het akkoord van Wassenaar de grondslagen legden voor 'het polderen'.

Staken gebeurt alleen nog in uitzonderlijke gevallen, bijvoorbeeld in de schoonmaaksector of zoals nu bij geldtransporteur Brink's. Maar dat is geen reden om het enige wapen van de werknemers meteen maar op te geven.

Of de werkgevers moeten beloven dat zij dan nooit meer iemand zullen ontslaan.

Reageren?
p.dewaard@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden