Zijn lokpubers het juiste middel tegen drinkende tieners?

In Utrecht is ophef ontstaan omdat de gemeente minderjarige lokpubers inzet om te controleren of de nieuwe regels rond alcoholverkoop worden nageleefd. Sinds 1 januari geldt ook voor bier en wijn de minimumleeftijd van 18 jaar.

AMSTERDAM - In opdracht van de gemeente Utrecht bestellen de 'jonge mystery guests' drank. Al twee cafés en twee winkels kregen zo een boete.


Een van de beboete cafés is het rockcafé Stairway to Heaven van zanger Henk Westbroek. Vrijdag rond middernacht stapten twee 17-jarige meisjes het stampvolle café binnen. Meteen nadat zij hun bestelde wijn kregen, trokken twee buitengewoon opsporingsambtenaren hun pasjes. 'U heeft alcohol geschonken aan een minderjarige', berispten ze het aanwezige personeel, en schreven een boete van 1.300 euro uit.


De gemeente Utrecht is verbaasd over de commotie rond de lokpubers, zegt een woordvoerder. 'Wij zetten vorig jaar ook al volop testjongeren in.' Een aantal andere gemeenten doet hetzelfde. Zo laat een gemeentewoordvoerder weten dat ook Eindhoven 'werkt met meerdere proefpersonen van wie voor de verkoper niet direct duidelijk is of ze oud genoeg zijn.' In Utrecht zijn de lokpubers in werkelijkheid stagiairs van de mbo-opleiding Handhaver Toezicht en Veiligheid.


De leeftijd van de meisjes die vrijdag bij de 'Stairway' langskwamen, was volgens bedrijfsleider Chrissie Westbroek moeilijk te beoordelen. 'Minderjarige jongens pik je er zo uit, die hebben een tienergezicht. Maar meisjes beginnen tegenwoordig al in groep 7 make-up te dragen. De meisjes die vrijdag langskwamen waren zwaar opgemaakt, ze hadden wel 30 kunnen zijn.' Hun bestelling verraadde hun leeftijd evenmin. 'Ze bestelden droge witte wijn, dat drinken jongeren zelden. Als ze om een Bacardi met Fanta hadden gevraagd, hadden ze waarschijnlijk meteen hun legitimatiebewijs moeten laten zien.'


De twee mysterieuze meisjes doken diezelfde vrijdagavond in meer cafés op. Daaronder café Le Journal aan het Neude, waar zij eveneens witte wijn bestelden. Eigenaar Daphne van Hintum: 'De barman vroeg een van hen om legitimatie, maar in de drukte maakte hij een rekenfout: hij gaf het meisje haar wijn, terwijl zij nog net geen 18 was.' Voor Van Hintum bleef hij bij een officiële waarschuwing, omdat de barman wel om legitimatie had gevraagd had.


Handhaving van de alcoholwet is sinds een jaar de verantwoordelijkheid van gemeenten. Voorheen controleerde de Voedsel en Warenautoriteit (VWA) de naleving. Loktieners waren toen echter uit den boze, zegt een woordvoerder. 'Dat werd gezien als uitlokking. We hadden wel een groep jongeren van 18 tot 23 in dienst, maar die observeerden en rapporteerden alleen. Ze mochten zelf geen drank kopen.'


Kamerleden maakten zich in 2008 hard voor de inzet van loktieners door politie en VWA. Wettelijk was dat toen nog niet mogelijk. 'Dat komt heel snel in de sfeer van uitlokking', zei toenmalig minister Rouvoet van Jeugd en Gezin afkeurend.


Hoewel gemeenten nu wel loktieners inzetten, is er aan de wet weinig veranderd, zegt advocaat Sidney Smeets. Hij noemt hun inzet daarom 'dubieus'. Smeets: 'Gemeenten moeten zich afvragen of zij kinderen willen inzetten als opsporingsbeambten. En als het echt zo is dat ze zijn geschminkt om het barpersoneel te misleiden, dan is er nauwelijks nog sprake van wetshandhaving, maar eerder van het creëren van wetsovertredingen.'


Om die reden onderzoekt branchevereniging Koninklijke Horeca Nederland (KHN) of in Utrecht sprake is van uitlokking, en of dit wettelijk in orde is.


Utrecht maakt zich daarover geen zorgen. 'Wij denken dat het juridisch gezien kan', zegt een woordvoerder. 'Mensen kunnen het altijd aanvechten, en dan is het aan de rechter om te beslissen of het wel of niet mag.'


Lokale horeca-ondernemers ergeren zich nog het meest aan de opstelling van de gemeente in haar handhavingsbeleid, zegt Erik Derksen, horeca-eigenaar en vicevoorzitter van KHN-Utrecht. 'De gemeente is er met gestrekt been ingegaan. De wet is nog geen twee weken van kracht, maar nu al deelt de gemeente disproportionele boetes uit.'


Leeftijd controleren 2.0

Of het nou om een paar blikjes bier gaat of om sterkedrank, slijterijen zijn verplicht de leeftijd van de jongere koper te controleren.


Dat kan op de ouderwetse manier, zoals dat bijvoorbeeld gebeurt bij Dirk III in Amsterdam-Zuid. Daar wordt elke dag een nieuw briefje opgehangen met de uiterste geboortedatum van een 18-jarige. Dinsdag 14-1-1996, vandaag 15-1-1996, enzovoorts. Nadeel is dat de kassamedewerker kan vergeten op de leeftijd te letten of een oogje kan dichtknijpen.


Dat risico gaat niet op bij de Ageviewer. Daarbij wordt de klant opgenomen met een camera die in verbinding staat met de Hollandse Exploitatie Maatschapppij (HEM). Die moet binnen drie seconden vaststellen of de klant er oud genoeg uitziet. De medewerker van de HEM kan de kassa met één druk op de knop toestemming geven voor de transactie of deze juist blokkeren. Bij twijfel wordt de klant gevraagd zijn legitimatiebewijs voor de camera te houden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden