Zijn levensverhaal zit in zijn muziek

Na de in 1980 vermoordde John Lennon is George Harrison de tweede van de 'Fab Four' die dood is. Vrijdag stierf hij Los Angeles aan kanker....

HIJ WAS de Quiet Beatle, de bescheiden Beatle, die in de schaduw stond van John Lennon en Paul McCarthney. Maar als ik een oude film zie of een Polygoonjournaalfragment van een optreden of een aankomst op een vliegveld uit die dagen, dan zie ik de meisjes - George, George! - toch het meest om George Harrison gillen. Hij was het stuk van de vier.

Wij zagen ze niet staan. Vier jongens met dezelfde pakjes - kraagloze colbertjes, overhemd met stropdas, manchetknopen - en dan dat voorover gekamde haar! Mods, en geen rockers, met covers (Roll Over Beethoven, Rock 'n' Roll Music) die we liever van Chuck Berry, Carl Perkins en Little Richard zelf hoorden. Meisjesmuziek maakten ze, Beatlemania was een meisjesziekte. De waardering kwam pas later - met hun groei.

Hij was de Third Man, omdat dat hij grote invloed op het spel van de groep had en zelf songs schreef. Een vierde man is er nooit geweest. Ringo Starr was gewoon de drummer, een leuke knul wel, maar in muzikaal opzicht van geen betekenis. En George Harrison werd de Eccentric Beatle, de eerste die de magie van de sitar, van India en het boeddhisme ontdekte, en de I Ching liet uitmaken waar een volgend lied over zou gaan. (Hij liet een willekeurig boek, zomaar van een plank gepakt, openvallen op een willekeurige bladzijde, prikte met gesloten ogen in de tekst, en daar was het: gently weeps).

Van de vier jongens uit Liverpool was Harrison de jongste; veertien toen hij tot de groep toetrad die nog niet eens een naam had, een anoniem skifflebandje uit Liverpool. De Beatles hebben maar kort bestaan, een jaar of twaalf; maar er is geen groep geweest, op de Byrds na misschien, die toen zo'n greep op een generatie heeft gehad.

Opeens waren ze er, tussen al die andere bandjes op de radio door. Met die covers, en even later ook met hun eigen songs. En precies op tijd. Er is in de geschiedenis van de popmuziek (een typering van later) en in de geschiedenis van de jeugdcultuur (dat begrip bestond toen ook nog niet) geen groep geweest waarin die beide ontwikkelingen zo samenvielen. De Beatles kwamen uit Europa, waren jongens als wij, zongen over wat ons bezighield.

Andere tijden waren aangebroken. De jaren ervoor was het uit de oorlog opkrabbelende Europa nog getekend door distributie. Veel was er nog op de bon. Televisie was er nog niet en de radio werd gedomineerd door klassieke muziek, de populaire muziek van onze ouders en hoorspelen.

De nieuwe muziek kwam uit Amerika, van Elvis Presley, Fats Domino, Chuck Berry, Little Richard en Buddy Holly, maar dat was ook een andere wereld. Ik zag in die jaren een film over de geschiedenis van de rock 'n' roll, live-optredens doorspekt met documentaire filmfragmenten uit het gewone leven van de teeners uit die tijd. Er was niets om je mee te vereenzelvigen, met die muziek wel, maar niet met die beelden. Ze waren te Amerikaans, te suburbia, vertelden van een wereld, die wij niet kenden, met kids in cadillacs, keukens met frigs, koffie in een diner, voor ons onbereikbaar.

De Beatles, en de hele Britse pop (Kinks, The Who, Rolling Stones) stonden middenin de wereld die wij kenden, en werden er het symbool van - van de protestgeneratie, de generatiekloof, van ons leven. Ze deden hetzelfde als wij, zagen dezelfde films (Clock work Orange, A Space Odysee), lazen dezelfde boeken in dezelfde tijd (The Lord of the Rings). Hun vriendinnen leken op die van ons, met hun kokette hoge laarsjes, korte rokken en zware Mary

Quant-make up. Er was geen afstand. Zo'n wederzijds reflectie was er nog nooit geweest.

De wereld brak open. En hun muziek groeide mee. De Beatles waren de eerste groep, die ongelimiteerd in een studio konden experimenteren, met een producer die van wanten wist; geen singles meer maakte, voor de jukebox en de Hitparade, maar albums.

In The Beatles Anthology schrijft Harrison zijn biografie, hij kwam uit net zo'n nest als wij. Een volksbuurt in Liverpool. Hij hoefde de straat niet op, maar kon via de tuin, poortjes en gangetjes, van het ouderlijk huis naar dat van zijn grootmoeder lopen. Aan de keukenmuur hing een zinken teil, zaterdags ging die naar binnen en werd met ketels en pannen heet water gevuld voor het wekelijkse bad. Thuis was er de radio, en een grammofoon met een paar platen, Engelse muziek, uit de Music Hall. In hun hele oeuvre komt dat muziekpalet, buiten alle vernieuwingen, steeds weer boven. Ik kon de Singing Detective niet zien, zonder ook, in die al forties-ballads hun muziek te horen.

Ze groeiden samen op met hun generatie, zonder afstand. Eerst was er dat voorovergekamde haar, toen brak het los, als overal om hen heen, en werd dat haar lang. Zij volgden de golf en gaven door, en bleven dat altijd doen. George Harrison ontdekte India, de hippietrail was er al langer. Ik denk dat dat ook van betekenis is geweest: ze waren een voorhoede, maar volgden tegelijk hun generatie. Wie wat ontdekte deed er niet toe. Iedereen was bezig de wereld te ontdekken, en zichzelf.

Harrison was de eerste van de Beatles die solo ging. De laatste jaren leidde hij een teruggetrokken leven, tuinierend op zijn landgoed, maar bestuurde tegelijk wel een filmbedrijf (Hit: Monty Python's The Life of Brian, flop: Sean Penn en Madonna's Shanghai Surprise).

In zijn muziek, die zijn levensverhaal meer vertelt dan die anthology doet, is de hele geschiedenis van die generatie, en van een tijdperk, terug te vinden. Van de eerste liedjes, die hij op de grammofoon van zijn vader hoorde, Hougy Carmichael, Jimmie Rodgers, The Singing Brakeman, skifflevoorbeel Lonnie Donegan, tot de laatste die hij zelf schreef.

Waaruit een mooie mersey-metafysica spreekt: 'Je bent wat je eet, je bent wat je ziet en wat je aanraakt, wat je ruikt en wat je hoort.' En het is ook zo. Toen ik onlangs The Lord of the Rings herlas om te proeven of je dat wel kunt verfilmen, hoorde ik tussen de regels door Here Comes the Sun, als de vanzelfsprekende filmmuziek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.