Zijn kranten dan toch gewoon schoenfabrieken?

In 1988 strandde een fusiepoging tussen de Perscombinatie en de Dagbladunie op verzet van de betrokken redacties. Nu vrezen sommigen opnieuw voor zo'n persfusie, maar volgens Rob Soetenhorst is daarvoor geen reden....

JAN van Capel heeft zich in de Volkskrant van 15 augustus in welgekozen woorden afgezet tegen een fusie tussen Perscombinatie (de Volkskrant-Het Parool-Trouw) en Dagbladunie, uitgever van onder meer Algemeen Dagblad en NRC Handelsblad, ter verkoop aangeboden door Reed Elsevier. In welgekozen bewoordingen en met veel gevoel. Het gevoel van een journalist die zich betrokken weet bij elke nieuwe beweging in krantenland. En dat houdt ook in dat het gevoel met Van Capel op de loop gaat.

Zijn liefde voor de structuur van Perscombinatie gaat zover dat hij eigenlijk vindt dat geen enkel bedrijf zaken zou moeten willen doen met een onderneming als Reed Elsevier, dat clean en zonder emoties afscheid neemt van zijn dagbladen. Het gevoel van Van Capel lijkt ook ingegeven door heimwee. Heimwee naar die strijdbare dagen uit de late jaren tachtig toen de meeste redacties zich verzetten tegen een fusie tussen Dagbladunie en Perscombinatie en daarmee een succes op korte termijn boekten. Tenminste als je een termijn van zes, zeven jaar kort vindt.

De concentratiebeweging in de Nederlandse dagbladwereld stamt niet van vandaag of gisteren. Maar het is een feit dat er 25 jaar geleden nog zo'n veertig zelfstandige dagbladuitgevers waren, vaak familiebedrijven, tegen vijf of zes grote uitgevers nu, die voor de helft ook kranten in hun mediapakket hebben. En het uitgangspunt van continuïteit van de onderneming is in veel gevallen vervangen door een streven naar winst die met twee cijfers wordt geschreven, met het oog op tevreden aandeelhouders en om reserves op te bouwen voor nieuwe aankopen in medialand, als die voorbij komen. Ik denk dan ook niet dat Van Capels eventuele vrees bewaarheid wordt. Het is voor mij de vraag of Perscombinatie de kapitaalkrachtigste aspirant-koper is.

Overigens heeft Elseviers vorige president, dr P. Vinken, er nooit een geheim van gemaakt dat hij kranten, hoe interessant ook vaak, maar moeizame instrumenten vond om voldoende winst te genereren om mee te draaien in een concern dat zich steeds internationaler beweegt in de wereld van het steeds ruimere begrip media. Wat dat betreft kan van een pijnlijke verrassing geen sprake zijn, hoogstens van verwarring over het moment waarop.

Ik heb verder weinig emoties en klachten gehoord, toen Elsevier, ook al weer zo'n kleine vijftien jaar geleden, zijn literaire boekenfondsen afstootte. Ook daar waren tradities in het geding. Want ga maar na: in 1587 vestigde zich in Leiden als boekhandelaar Louis Elsevier, die als boekbinder had gewerkt bij Plantin in Antwerpen. Het valt te lezen in de Grote Winkler Prins Encyclopedie, een uitgave van Elsevier van 1980.

Van Capel pleit, om De Telegraaf of een slecht gekende buitenlandse mediamogul maar niet te hoeven noemen, voor de Dagbladunie als een zelfstandige eenheid, bijvoorbeeld via enkele grote financiers die niets van doen hebben met de bestaande dagbladuitgevers. Op het oog een aantrekkelijke gedachte. En als NRC Handelsblad dan nog een eigen groep financiers zou weten te vinden, zou het helemaal lijken op een overwinning voor 'small is beautiful'.

Maar het is de vraag of die geldschieters niet in de eerste plaats geïnteresseerd zouden zijn in liefst nog wat hogere winstcijfers dan Reed Elsevier met de Dagbladunie wist te behalen. Eerder moet men nog vrezen dat zich aan de kop van zo'n peloton financiers iemand zou bevinden die wel degelijk geïnteresseerd is in het inhoudelijke van het produkt krant en die via aankoop van landelijke dagbladen hoopt zijn eigen ideeën gestalte te geven.

Dat brengt onvermijdelijk de naam van De Telegraaf op tafel. Jan Blokker, eens adjunct-hoofdredacteur van de Volkskrant, heeft al vastgesteld dat De Telegraaf van nu als een zakelijk fatsoenlijk bedrijf mag gelden. Hij stelde ooit een daad die hem met enige ironie als held karakteriseert door het Algemeen Handelsblad te verlaten, toen de Nederlandse Dagbladunie ging samenwerken met De Telegraaf in Unitel.

De Telegraaf is de beste partner voor de Dagbladunie, vindt de legendarische oprichter van die unie, W. Pluygers, 81 inmiddels en indertijd de Napoleon van de Rotterdamse Witte de Withstraat, ook wel 'Woeste Willem' genaamd. Enig selectief geheugenverlies speelt hem parten als hij in een interview in het Algemeen Dagblad zegt, niet te hebben verwacht dat Reed Elsevier de dagbladen, zijn dagbladen, zou afstoten. 'Het gaat niet om een schoenfabriek', stelt hij ongetwijfeld een beetje boos vast.

Dezelfde Pluygers richtte in het midden van de jaren zestig samen met De Telegraaf Unitel op, om zoals hij eerder wel heeft verklaard bijvoorbeeld gezamenlijk papier in te kopen enzovoort. Over de houding van Blokker indertijd zal hij zijn schouders hebben opgetrokken. Weggaan was nergens voor nodig, want de redacties waren immers zelfstandig? Wat dat betreft koester ik toch een zweem van achterdocht, of is het hetzelfde sentiment dat ik bij Van Capel heb gehekeld?

In 1971 werd ik gevraagd om bij NRC Handelsblad te komen werken. Ik was toen hoofdredacteur van het Leidsch Dagblad. Ik deelde het mijn directie mee en daarmee was het afgelopen. De directie besprak een en ander met eigenaar A.D. de Koster, tevens aandeelhouder van De Telegraaf. Die benaderde via Unitel Pluygers en mijn transfer ging niet door. Dat gebeurde wel een jaar later; inmiddels was Unitel ontbonden.

Het zal De Telegraaf wel worden, eventueel in combinatie met Wegener voor de regionale delen. Misschien gaat het toch om een schoenfabriek.

Rob Soetenhorst was hoofdredacteur van Leidsch Dagblad (1968-1972) en Haagsche Courant (1985-1994). Bovendien was hij van 1972 tot 1985 lid van de hoofdredactie van NRC Handelsblad.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden