Interview hallucinerend plantenbrouwsel Ayahuasca

Zijn kerk mag geen ayahuasca meer gebruiken: ‘Dit treft de vrijheid van religie’

Ayahuasca, een hallucinerend plantenbrouwsel, mocht in Nederland alleen worden gebruikt door de Santo Daimekerk. Daar maakte de rechter een einde aan. Volgens kerklid Jan Willem Houthoff is de vrijheid van religie in het geding.

Jan Willem Houthoff, kerklid van de Santo Daime, kwam door ayahuasca tot nieuwe inzichten. Beeld Marcel van den Bergh

Bloednerveus was hij, de eerste keer dat Jan Willem Houthoff in de Amsterdamse Santo Daimekerk een glas ayahuascathee dronk. Hij nam plaats in een kring en wachtte tot het bittere goedje begon te werken. Na drie kwartier hoorde hij de klanken van de gitaren dieper, zag de kleuren intenser. Op het ritme van het orkest verrezen torens, paleizen en landschappen.

In de jaren die volgden bracht de ‘daime’, zoals de ayahuasca in de uit Brazilië overgewaaide religie wordt genoemd, Houthoff (70) tot inzichten waar hij als boeddhist eindeloos voor moest mediteren. Het werd een vast ritueel: bijna wekelijks reed hij vanuit zijn woonplaats Zutphen anderhalf uur naar Amsterdam. Telkens keerde hij iets lichter terug naar huis. 

Zeventien jaar lang had de Santo Daimekerk het alleenrecht op het gebruik van ayahuasca in Nederland. Op 1 oktober deed de Hoge Raad, de hoogste rechtsprekende instantie, de deur op slot. ‘Dit arrest treft de kerk in het hart’, zegt Houthoff, die dertig jaar lang als rechter werkte. ‘Het treft ook de vrijheid van religie.’ Het gesprek vindt plaats aan de keukentafel van zijn woning. Op de achtergrond branden kaarsen, heiligenbeelden staan roerloos tegen de muur.

De Santo Daimekerk telt in Nederland zo’n 140 leden. Het is een gevarieerd gezelschap van christenen, hindoes, boeddhisten, joden en moslims, maar ook mensen die niet religieus zijn. De vier diensten die maandelijks plaatsvinden in hun kerken in Amsterdam en Den Haag bestaan uit twee concentratierituelen in stilte, een genezingsritueel (‘cura’), gericht op het doorbreken van blokkades, en de Santa Missa, een heilige mis die wordt opgedragen aan de doden. Twee keer per jaar zijn er festivals, waar wordt gezongen en gedanst. Tijdens al deze gelegenheden wordt aya­huascathee gedronken. De daime, hun sacrament, stelt kerkleden in staat om in een hoger spiritueel bewustzijn te komen.

Kerkleden van de Santo Daime reisden geregeld af naar Brazilië, om de volgens een speciaal ritueel gebrouwen thee in afgesloten zakken naar Nederland te vervoeren. Meerdere keren werd het brouwsel op Schiphol in beslag genomen, wat leidde tot rechtszaken om het sacrament weer terug te krijgen. Met succes: rechters stelden de vrijheid van religie boven overtreding van de Opiumwet – waar DMT, de werkzame stof van aya­huasca, onder valt. 

Tienduizend
Naar schatting nemen wekelijks tienduizend mensen in Nederland deel aan een ayahuasca-ceremonie, vaak in therapeutische setting, om een burn-out, depressie of verslaving te overwinnen. Of om na een levensbepalende gebeurtenis als een scheiding tot nieuwe inzichten te komen. 

Een van de planten die de basis vormt voor ayahuasca.

Balans

Het gebruik in de gecontroleerde omgeving van de kerk leverde volgens rechters ook geen gevaar op voor de gezondheid. Maar het Openbaar Ministerie, dat in beroep ging, stelde dat naar de volksgezondheid in het algemeen moest worden gekeken. Het Amsterdamse hof gaf het OM in 2018 deels gelijk, waarna de Hoge Raad vorige maand een verbod afkondigde. 

De balans is volledig zoek, stelt Houthoff. ‘De vrijheid van religie moet wijken voor maatschappelijke ontwikkelingen, zoals de war on drugs van minister Fred Grapperhaus (Veiligheid) en de wildgroei aan aanbieders van ayahuascaceremonies. Daar zitten, naast uitstekende therapeuten, ook veel mensen tussen die met minimale kennis en ervaring thuis sjamanistische sessies aanbieden.’ Neo-sjamanen, noemt Houthoff ze. In ruil voor geld bieden ze de meest wonderlijke psychogene cocktails aan waarvan niemand de uitwerking kent. Legaal is dit niet, maar omdat de politie niet actief handhaaft, kunnen ze ongestoord hun gang gaan.

Dit jaar ging het twee keer mis: in april stierf een Hongaar vlak na deelname aan een sjamanistische sessie in een woonhuis in Eersel. Eind september kwam tijdens een ‘Warrior ­Retreat’ op een boerderij in Zeeland een Nederlander om het leven. Hij had ayahuasca in combinatie met zes andere hallucinogene middelen en kruidenmengsels toegediend gekregen, ter ‘bevordering van zijn persoonlijke ontwikkeling’. De onderzoeken naar beide doodsoorzaken lopen nog. 

Deze trend heeft zich tegen de kerk gekeerd, zegt Houthoff. ‘Wij houden ons aan strikte protocollen. Met nieuwe deelnemers wordt vooraf een intakegesprek gevoerd waarin de geestelijke en fysieke gesteldheid wordt besproken, evenals de reden dat iemand ayahuasca wil gebruiken. Tijdens de diensten houden zogeheten ‘fiscals’ toezicht en verlenen steun als mensen zich beroerd voelen. Bij de deur wordt standaard gewaakt, zodat mensen niet in trance over straat gaan zwerven.’

Toezicht

Het Amsterdamse hof stelde vorig jaar dat aan het toezicht wel het een en ander te verbeteren viel. Er zou een medicus aanwezig moeten zijn bij de intake en ook de nazorg moest beter. Wat bij het hof vooral vragen opriep, was dat de diensten ook toegankelijk waren voor gasten. Zij zouden niet worden aangetrokken door het geloof, maar door het nuttigen van ayahuascathee als zodanig.

‘Er zal vast weleens iemand tussen hebben gezeten die de ayahuasca puur uit nieuwsgierigheid wilde proberen’, zegt Houthoff, ‘maar dat was meer uitzondering dan regel. En wat heeft een rechter daarmee te maken? Het is toch niet aan de rechter om te oordelen of iemand om de juiste ­redenen deelneemt?’

Het kerkbestuur is in beraad over de toekomst. Mocht worden besloten om de ayahuascaceremonies voort te zetten, dan worden de protocollen verder aangescherpt. Mogelijk volgt nog een gang naar het Europese mensenrechtenhof in Straatsburg. Onvermijdelijk zal de voorraad ayahuasca op een dag moeten worden aangevuld. Het script laat zich uittekenen: inbeslagname, een rechtszaak. Maar de afloop is dit keer spannend. Houthoff: ‘Rechters zijn verdeeld over deze kwestie. Zal een rechter tegen de Hoge Raad durven ingaan?’

Wat is ayahuasca?
De drank, gebrouwen uit twee krachtige jungleplanten, wordt al duizenden jaren door inheemse indianenstammen in de Amazone gebruikt. De hallucinaties leiden doorgaans tot diepgaande inzichten, maar kunnen ook oude trauma’s en emoties bovenhalen. Vaak treedt hevige misselijkheid op, die zich uit in braken en diarree - volgens de traditionele interpretatie onderdeel van de geestelijke en lichamelijke reiniging. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden