Opinie

'Zijn jongeren met psychische stoornis daders, of dader en slachtoffer tegelijk?'

Als daders van delicten verstandelijk gehandicapt zijn of psychisch gestoord, kunnen ze óók slachtoffer zijn, zegt Malou van Hintum. Zulke daders straffen is niet alleen zinloos, maar ook wreed.

De Doggershoek, Rijksinrichting voor Jongeren in Den Helder.Beeld ANP

Met mensen die misdrijven plegen, hoeven we geen enkel mededogen te hebben. Die verdienen straf, en als ze recidiveren, nog zwaardere straf. Onze premier zegt het zelf: 'We vinden het belangrijk dat mensen die ernstige misdrijven begaan, zich realiseren dat dit land zich dan tegen hen keert, en dat je een zware straf opgelegd krijgt. Dit is een land waarin we kiezen voor het slachtoffer, en niet voor de dader,' aldus Rutte op 20 januari dit jaar tegen een NOS-verslaggever.

Er zijn in het model-Rutte slechts twee, elkaar uitsluitende, keuzemogelijkheden: je bent dader, óf je bent slachtoffer. In het eerste geval verdien je straf, in het tweede ondersteuning.

Verstandelijk beperkt
Socioloog Marigo Teeuwen (UvA) heeft onderzoek gedaan onder criminele jongeren. Ze vond uit dat maar liefst de helft van hen licht verstandelijk gehandicapt is. Uit haar boek 'Verraderlijk Gewoon' dat gisteren is verschenen en waarover NRC publiceerde, blijkt dat deze jongeren niet alleen een beperkte intelligentie hebben. Ze zijn bovendien slecht in staat zich sociaal aan te passen, hebben geen controle over hun agressie en geen inzicht in hun eigen situatie. Ook zijn ze gemakkelijk te beïnvloeden.

Dat ze in aanraking komen met het strafrecht, komt volgens Teeuwen omdat ze uit multiprobleemgezinnen komen. Bovendien heeft de helft van de door haar onderzochte groep jongeren verstandelijk gehandicapte ouders.

Zijn deze jongeren daders, of dader en slachtoffer tegelijk? Brengen strenge straffen hen weer op het juiste spoor, of is daar toch iets anders voor nodig?

FAS
Iedereen kent tegenwoordig de FAS-kinderen, kinderen met foetaal alcohol syndroom. Dat syndroom hebben ze opgelopen omdat hun moeder tijdens haar zwangerschap stevig bleef doordrinken. Deze kinderen hebben behalve een licht afwijkend uiterlijk ook allerhande psychische problemen.

Ze zijn impulsief, ongeremd, kunnen zich moeilijk concentreren en hebben een slecht werkend geheugen. Ook zijn ze naïef en beïnvloedbaar. Allemaal ingrediënten die de kans op verslaving en criminaliteit verhogen, en dus de kans dat ze delicten plegen en voor de rechter belanden.

Maar is dat hun schuld? En zal een strenge straf deze jongeren tot inkeer brengen, en ervoor zorgen dat hun gedrag verandert? Natuurlijk niet.

Invalide
Jongeren met een verstandelijke handicap of psychische stoornis niet behandelen voor hun psychische invaliditeit maar daarvoor straffen, is wreed. Bij een lichamelijke invalide zouden we dat niet in ons hoofd halen.

Straffen van zulke jongeren verbetert bovendien hun gedrag niet, en kost de samenleving veel geld zonder dat die er veiliger op wordt. Want straf maakt van psychisch gehandicapte delinquente jongeren chronische delinquenten. Daar schieten zij niets mee op, maar wij als burgers ook niet.

Malou van Hintum is politicoloog en columnist voor vk.nl.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden