Zijn films belichten het grijze gebied tussen goed en kwaad

Documentairemaker Hans Polak bleef ook na zijn pensioen volop actief. Hij was bezig met een documentaire over zijn stamcafé toen hij op 70-jarige leeftijd geheel onverwacht overleed.

Hans Polak. Beeld
Hans Polak.Beeld

Op donderdagavond 31 maart was Hans Polak in Welling achter het Concertgebouw in Amsterdam. Zijn stamcafé. Hij wilde juist over dit café van oudere intellectuele heren wier glaasjes jenever halfvol worden ingeschonken om ze niet te veel te laten morsen, een documentaire maken. Hij had een prachtige avond. Enorm veel gelachen. De volgende ochtend stond hij op en las de krant. Zijn vrouw Meral Uslu ging even weg. Toen ze terugkeerde vond ze hem levenloos. 'Onvoorstelbaar. Hij was nooit ziek. Ik dacht dat hij onsterfelijk was.'

De laatste documentaire die hij afmaakte, in 2015 met Marga van Praag, was Kindsoldaat van Hitler over de 87-jarige filmer Herbert Curiël. Dat was tien jaar nadat hij als documentairemaker bij de VARA met pensioen was gegaan. Maar zoals zoveel journalisten ging hij daarna door als zzp'er en was hij bijna nog actiever dan in de jaren daarvoor.

Kroon op het succesvolle Nederlandse assimilatiebeleid

Polak wordt behalve door zijn vrouw, filmmaakster Meral Uslu, overleefd door hun zoon Cem. Polak had al een dochter uit een eerder huwelijk: Sacha Polak, bekend als de regisseur van de film Hemel. Zij maakte deel uit van hun gezin. Het huwelijk van de joodse Polak met de in Turkije geboren moslimvrouw Uslu leek in 1999 een kroon op het succesvolle Nederlandse assimilatiebeleid.

Polak werd op 20 mei 1945 geboren in Genève, de Zwitserse stad waar zijn joodse ouders drie jaar eerder naartoe waren gevlucht - een gebeurtenis die hij in 1995 in een film zou reconstrueren. Hij werd vernoemd naar zijn oom Henri Polak, de oprichter van de Algemene Nederlandse Diamantbewerkersbond. Nadat het gezin terugkeerde in Nederland zou Hans Polak politicologie gaan studeren aan de Universiteit van Amsterdam. Een van zijn medestudenten in de roerige jaren zestig was Bert Vuijsje (later van de Haagse Post en de Volkskrant). Vuijsje: 'Als je in die tijd journalist wilde worden, was het gemakkelijk. Je moest gaan studeren - Hans politicologie, ik wis- en natuurkunde - en je studie natuurlijk niet afmaken en dan vragen of je als leerling-verslaggever bij een krant kon beginnen. Dat deden Hans en ik, en zo belandden we kort na elkaar op de redactie van Het Parool. Ik ging na tweeënhalf jaar naar de Haagse Post en Hans stapte over naar de televisie, VARA's Achter het Nieuws.'

Grijs gebied

Vanaf 1973 was hij televisieverslaggever, toen omroepen door de verzuiling en polarisatie nog zeer geprofileerd waren. Hoogtepunt was de periode dat hij fulltime correspondent was in de VS. Na zijn terugkeer ging hij documentaires maken voor de VARA. In de keuze van zijn onderwerpen was hij vrij - een unieke positie in omroepland. In veel van die films draaide het om mensen die, meestal niet uit vrije wil, in het schemergebied tussen goed en kwaad terecht zijn gekomen. 'Dat grijze gebied vind ik interessant, dat wil ik weergeven', zei hij daarover in de Volkskrant.

Zo maakte Polak documentaires over schrijver Marten Toonder, evangelist Johan Maasbach, troubadour Cornelis Vreeswijk en psychiater Bram Bakker; over Urker vissers die welbewust de vangstbeperkingen overschreden en over de Turkse man die in een Delfts café zes mensen neerschoot. Oordelen deed hij niet. 'Ik draag de bouwstenen aan, de kijker mag zijn eigen oordeel vormen, of tot de conclusie komen dat het moeilijk is om te oordelen.'

Hij was zelf te zien in Mijn kanker, zijn vrouws zeer persoonlijke documentaire over haar borstkanker, en in Nieuwe tieten, waarin zijn dochter Sacha Polak preventief haar borsten liet verwijderen om borstkanker te voorkomen.

NPO Cultura zal 20 mei als eerbetoon een speciale avond aan de documentaires van Polak wijden.

null Beeld ANP
Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden