Nieuws Fipronil

Zijn er ook daadwerkelijk ‘fipronildoden’ gevallen?

Zo’n anderhalf jaar kon het frauderende schoonmaakbedrijf Chickfriend eieren en kippen besmetten met het verboden gif fipronil. Maar of iemand zich daar minder lekker om heeft gevoeld – laat staan er korter door heeft geleefd – is uiterst onwaarschijnlijk.

Foto Arie Kievit

Tijdens de persconferentie was voorzitter Winnie Sorgdrager van de fipronil-onderzoekscommissie er duidelijk over, al was het in een bijzin: ‘Er zijn geen mensen ziek geworden of dood gegaan, maar in ieder geval moet je daar wel op letten.’ Rekensommen op een bierviltje laten zien dat een mens tienduizenden tot zelfs honderdduizenden van de besmette ‘gifeieren’ had moeten eten, om maar een beetje verhoogd risico op ziektes op te lopen.

Fipronil is een zogeheten breed-spectrum insecticide dat sinds de jaren negentig op de markt is, in ons land onder meer in de vorm van vlooiendruppels. Het gif veroorzaakt kortsluiting in het zenuwstelsel van insecten door enkele cruciale signalen van hun zenuwcellen te verstoren. Bij zoogdieren lukt dat minder goed: vandaar dat de vlooien het loodje leggen, terwijl de hond gewoon doorloopt. Het middel werd en wordt ook gebruikt tegen onder meer kakkerlakken, sprinkhanen, mieren en teken.

Helemaal ongevaarlijk is het uiteraard niet. Bij dierproeven waarbij men ratten expres extreem grote hoeveelheden fipronil voerde, waren de resultaten afzichtelijk: kromheid, stuiptrekkingen en uiteindelijk de dood. Ratten die twee jaar lang kleine beetjes fipronil door hun voer kregen, ontwikkelden bovendien vaker schildklierkanker: reden waarom het gif is opgenomen op de lijst stoffen die ‘mogelijk kankerverwekkend is voor de mens’.

Fipronil bij mensen

Maar sterfgevallen bij de mens zijn niet bekend. Een boer die per ongeluk urenlang fipronil had ingeademd, werd misselijk en duizelig, maar kikkerde na een paar uur weer op. Een slechtziende die per abuis een mierenblokje opat, overkwam hetzelfde. En zelfs zeven Sri Lankezen die (los van elkaar) probeerden suïcide te plegen door fipronil te drinken, herstelden – een overzicht van duizend vergiftigingsgevallen door pesticiden bracht maar één geval van fipronildood aan het licht.

Dat staat nogal in contrast met de officiële veiligheidsgrens van fipronil: 0,009 milligram per kilogram lichaamsgewicht voor acute vergiftiging; 0,0002 milligram per kilogram lichaamsgewicht voor levenslange inname. Tot oktober 2014 lag de Europese toegestane grens voor eieren overigens nog op 0,015 milligram per kilogram, oftewel ongeveer 0,001 milligram per ei. Inmiddels is dat verlaagd naar de laagste nog meetbare waarde: 0,0004 milligram per ei.

‘De gevonden concentraties zijn dermate laag dat je niet hoeft te verwachten dat de crisis enige schade aan de volksgezondheid heeft toegebracht’, zegt  hoogleraar toxicologie Martin van den Berg (Universiteit Utrecht). ‘Het extreemste geval was dat van een boerderij waar de norm zodanig werd overschreden dat een kind verhoogd risico zou kunnen lopen. Maar alleen als dat kind elke dag een ei zou eten van diezelfde boer.’

Meer over de fipronilcrisis

Het wondermiddel was toch te mooi om waar te zijn
Paniek onder consumenten, miljoenen eieren vernietigd, honderden bedrijven op slot: de fipronilcrisis van 2017 bracht een hele sector in verlegenheid. Hoe kon het zo mis gaan? De belangrijkste conclusie van de onderzoekscommissie-Sorgdrager: alle betrokkenen reageerden niet, te laat of ongecoördineerd.

Fipronil in eieren: ook eiersector zelf treft volgens commissie Sorgdrager blaam
In de eiercrisis van vorig jaar zomer hebben alle betrokken partijen onvoldoende oog gehad voor het belang van de voedselveiligheid. Zowel de bedrijven in de eierketen als de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) hebben hun verantwoordelijkheid voor de biocidewetgeving met voeten getreden. Bovendien hebben de ministeries van Volksgezondheid en Landbouw de impact van het gebruik van het verboden fipronil onderschat.

Foute boel voor deze pluimveehouder: Harold Maassen moest 2,5 miljoen eieren weggooien door de fipronilcrisis
In juli 2017 kwam het nieuws naar buiten dat in Nederlandse eieren het verboden middel fipronil was gevonden. Al heel snel werd de link gelegd naar Chickfriend, een bestrijdingsbedrijfje uit Barneveld. Foute boel, dacht pluimveehouder Harold Maassen (52) uit het Gelderse Homoet meteen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.