Zijn er nou nog niet genoeg donoren?

Een triatleet met een donorhart die vlak voor een aanstormende trein langs rent: de donorweek begon maandag meteen al met heibel door een geruchtmakend tv-spotje. De machinisten waren woest over zoveel gebrek aan respect en dienden een klacht in bij de Reclame Code Commissie. De Nederlandse Transplantatiestichting (NTS) had begrip voor de kritiek maar haalde de spot niet van het scherm. Maar zo wist dus wél iedereen wat ons deze week te doen stond: ja of nee zeggen.

Slechts eenderde van de Nederlanders heeft tot nu toe de moeite genomen om aan het donorregister door te geven of hun organen na hun dood mogen worden gebruikt: ja (3,5 miljoen mensen), nee (1,5 miljoen) of nabestaanden beslissen (700 duizend mensen). Dat levert veel te weinig op. Dient zich onder die 10 miljoen niet-geregistreerden een mogelijke donor aan, dan moeten artsen een emotioneel gesprek met de familie voeren en die geeft in tweederde van de gevallen geen toestemming. Gevolg: wachtlijsten die oplopen. We komen ruim 800 nieren tekort, bijna 200 longen en ruim 60 harten.

Toch vreemd: als grofweg een kwart van de bevolking (4 miljoen mensen) als donor wil fungeren, dan moet dat toch genoeg zijn? Vorig jaar overleden een kleine 50 duizend mensen in het ziekenhuis (van belang voor donatie omdat organen snel moeten worden uitgenomen), dan praat je toch over duizenden potentiële donoren? De realiteit blijkt weerbarstig. Bij een grote groep kijken artsen niet eens in het donorregister omdat de overledenen te ziek waren om nog organen te mogen afstaan. Van kankerpatiënten bijvoorbeeld kunnen organen zijn beschadigd en dat geldt ook voor mensen die zijn gestorven aan een bloedvergiftiging of aan een virale infectie. Zo valt het gros van de ja-zeggers al af. Van de kleine groep die wél in aanmerking komt, resteren er ook maar weinig. Als donoren hun nabestaanden het recht hebben gegeven om te besluiten, zegt de helft nee. En hoewel een ja-stem de wettelijke status van een testament heeft, maakt bij 10 procent de geëmotioneerde familie zo'n bezwaar dat artsen, vanwege de psychische belasting, alsnog van een donatieprocedure af zien.

En zo bleven vorig jaar van de duizenden potentiële donoren er slechts 312 over. Maar dat zouden er toch ook genoeg moeten zijn? Die donoren leveren samen immers 624 longen en nieren - voldoende om de wachtlijsten te decimeren. En die 60 benodigde harten zouden ook geen probleem moeten vormen. In werkelijkheid werden van die 312 donoren slechts 38 harten gebruikt, 472 nieren en 150 longen. De meeste organen halen de eindstreep niet omdat ze bij nader inzien niet geschikt zijn. Na het openen van het lichaam wordt duidelijk dat nieren te lang van bloed verstoken zijn geraakt of dat levers toch te veel zijn aangedaan. En harten, die kloppen steeds vaker niet meer. Om een hart te kunnen transplanteren moet de donor hersendood zijn en worden beademd, zodat het hart nog werkt. Dat komt steeds minder voor.

Zo doet zich de curieuze situatie voor dat er eigenlijk genoeg donoren zijn maar dat die niet voldoende organen kunnen leveren. Vandaar de roep om meer ja-stemmers. In de tussentijd zoeken artsen naar andere wegen, vertelt Mike van den Bosch, manager van het Orgaancentrum van de NTS. Ze laten de leeftijdsgrens los en transplanteren organen van ouderen (die best nog een paar jaar meegaan) bij andere ouderen. Old for old heet dat programma. En - opmerkelijk - ze proberen kwalitatief mindere organen zo op te fleuren dat ze toch kunnen worden gebruikt. Bij nieren gebeurt dat al, bij longen en levers is het nog experimenteel. Er wordt zelfs onderzocht of het mogelijk is om een hart dat even heeft stilgestaan weer aan het kloppen te krijgen, zegt Van den Bosch.

Maar dat is de toekomst. Blijf je als tv-kijker toch een beetje zitten met dat schurende tv-spotje. Regisseur Dick Maas wil ermee illustreren hoe een jonge sporter dankzij zijn donororgaan het maximale uit zijn leven haalt. 'Living on the edge', noemde minister Schippers van Volksgezondheid het in een reactie op de commotie. Maar thuis, op de bank, zouden we toch willen zeggen: een beetje voorzichtig joh, met je nieuwe hart, er zijn er maar heel weinig van!

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden