voor- en nadelen groene energie

Zijn drijvende zonneparken een goed idee?

Het consortium Zon op Water wil Nederland wereldwijd koploper maken in de aanleg van drijvende zonneparken. Wat zijn de voor- en nadelen van zonnepanelen op water?

In het Drentse Tynaarlo wordt binnenkort een zonnepark op het water in gebruik genomen dat 2.300 huishoudens elektriciteit moet bezorgen. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Zo’n 20 vierkante kilometer Nederlands water moet over vier jaar bedekt zijn met zonnepanelen. Die drijvende zonneparken, met samen zo’n 8 miljoen panelen, moeten tegen die tijd circa 15 procent van de Nederlandse productie aan energie uit zonlicht leveren. Dat wil een consortium van ondernemingen, Rijkswaterstaat, 35 gemeenten, waterleidingbedrijven en kennisinstellingen als TNO.

In 2023 moeten die drijvende zonneparken wat ‘Zon op Water’ betreft een vermogen hebben van gezamenlijk 2 gigawattpiek (GWp). Dat is goed voor 6 petajoule (PJ) elektriciteit; de stroom voor 90 duizend huishoudens. Ter vergelijking: het afgelopen jaar leverden alle Nederlandse zonnepanelen gezamenlijk 12,5 PJ aan elektriciteit.

VOOR

Meer ruimte
We moeten alle opties om duurzame energie op te wekken in overweging nemen, zegt Wiep Folkerts, projectleider van Zon op Water en directeur van kennisbureau Solar Energy Application Center (SEAC). ‘We moeten nog heel veel doen om onze klimaatdoelstellingen te halen’, zegt hij. ‘Dus moeten we kijken waar we ruimte hebben om nog meer zonne-energie op te wekken. Het gaat om het ontsluiten van nieuw areaal. Drijvende zonneparken zijn de extra optie. Ze kunnen een flinke bijdrage leveren aan het maken van een inhaalslag. Daarbij is maatschappelijk draagvlak wel van groot belang.’

Gebruik baggerdepots
Het consortium doet daarom onderzoek naar de techniek van zonnepanelen op water, inclusief zeewater. Ook kijkt het naar de beste plekken voor drijvende zonneparken. Dat zijn volgens Folkerts ten eerste baggerdepots en locaties die zijn uitgegraven voor zandwinning, ‘zeker geen natuurgebieden’. Zo ligt er een plan voor een drijvend zonnepark van 100 hectare in het depot voor vervuild slib op de Rotterdamse Maasvlakte. Dat zou 33 duizend huishoudens een jaar lang van stroom moeten kunnen voorzien.

Wacht niet op daken
Het is onverstandig om te wachten met drijvende zonneparken tot de daken van alle huizen en bedrijfsgebouwen vol liggen, vindt Folkerts. ‘Het leggen van zonnepanelen op daken is vaak lastig, neemt veel tijd in beslag en uiteindelijk levert het te weinig op. Doe nu wat je kan. Dat betekent ook onderzoek naar drijvende zonneparken op zee. Daarvan roept nu nog iedereen: dat is te duur en te moeilijk. Maar dat zeiden we tien jaar geleden ook over windmolens op zee. Het ligt voor de hand dat we straks tussen de windmolens op de Noordzee ook drijvende zonneparken aanleggen.’

Met oog voor de natuur
Het volledig licht- en luchtdicht afdekken van plassen of meren is niet aan de orde, bezweert Folkerts. ‘We ontwikkelen nog een richtlijn voor de beste ecologische inpassing van drijvende zonneparken in kwetsbaarder gebieden. Van zonneparken in een beschermd natuurgebied is zeker geen sprake.’ Een drijvend zonnepark op het IJsselmeer wordt wel bestudeerd. ‘Dat is een heel interessante optie. We leren veel van de aanleg van de Marker Wadden, de eilanden met lagunes in het Markermeer. Wellicht kan de aanleg van nieuwe natuur hand in hand gaan met de opwekking van duurzame energie.’

TEGEN

Schade aan de natuur
Natuurorganisaties vrezen dat de drijvende zonnepanelen schadelijk zullen zijn voor de natuur. Door het water te bedekken, wordt de inval van zonlicht beperkt en gaat de kwaliteit van het water achteruit, denkt de Vogelbescherming. Dit kan leiden tot vissterfte en gaat uiteindelijk ten koste van de voedselvoorziening voor vogels. Daarom pleit de organisatie net als Natuurmonumenten voor een onderzoek naar de ecologische effecten van de drijvende zonneparken.

‘Nederland is een deltaland. Als we ergens een grote internationale verantwoordelijkheid voor hebben is het wel de waternatuur’, zegt een woordvoerder van Natuurmonumenten. ‘Grootschalige drijvende parken zijn nieuw en de effecten op ecologie onbekend. We hebben maar één klein landschap. Dat moeten we koesteren en niet opofferen.’

Evert Hassink, campagneleider bij Milieudefensie, is positiever gestemd. ‘In principe steunen wij dit initiatief. Alle kleine beetjes helpen als het gaat om energie.’ Wel houdt Hassink een slag om de arm: ‘De zonneparken moeten niet te groot worden of komen te staan op een plek waarvan je de effecten niet kunt inschatten.’

Te snel voor het publiek
Schade voor de natuur is niet het enige bezwaar dat leeft binnen Natuurmonumenten. De vereniging zet ook vraagtekens bij het ambitieuze karakter van het project: ‘Een kleinschalige pilot op geschikte locatie kan, maar we zijn tegen het direct uitrollen op 2.000 hectare in meren en natuurrijke wateren.’

Hassink maakt de vergelijking met de plaatsing van windmolenparken, waaraan te weinig maatschappelijk debat voorafging en daardoor veel publieke weerstand ontstond. Maatschappelijk draagvlak is een belangrijke voorwaarde voor Milieudefensie bij de plannen voor drijvende zonneparken. ‘Bij het plaatsen van windmolenparken is veel onvrede ontstaan, omdat mensen niet zijn voorbereid en meegenomen in het verhaal’, zegt Hassink.

Eerst de daken vol
Tegenstanders van het plan scharen zich unaniem achter het argument dat het zonde is de natuur te gebruiken, zolang vele daken in Nederland nog onbedekt zijn. In 2017 berekende Natuur & Milieu dat er in Nederland nog ruimte is voor 145 miljoen panelen. Een jaar later concludeerde adviesbureau Deloitte dat zonnecellen de helft van de Nederlandse stroombehoefte kunnen opwekken, als alle bruikbare daken worden benut. Volgens de analyse beschikt Nederland over 892 vierkante kilometer dakoppervlak dat geschikt is voor zonnepanelen. Daarvan werd in 2018 4,4 procent bedekt.

‘Volgens Urgenda kunnen we Nederland met 150 miljoen zonnepanelen energieneutraal maken. Daken, geluidswallen en industriegebieden zijn hiervoor ruim voldoende. Zonnepanelen op water zijn dus niet nodig’, zegt een woordvoerder van Natuurmonumenten. ‘De ontwikkeling van zon op dak blijft achter, terwijl er genoeg onbenut potentieel is.’

Lees ook:

Het aantal zonneparken in Nederland neemt razendsnel toe. De burger protesteert tegen de aantasting van zijn uitzicht. Kan het ook anders dan die eindeloze akkers vol blauwgrijze panelen?

Het opgestelde elektrische vermogen in zonneparken is in één jaar tijd ruimschoots verviervoudigd. Eind 2017 stond er 98 megawatt aan zonnepanelen op weilanden en akkers, eind vorig jaar was dat 444 megawatt.

Het Drentse Nieuw-Buinen krijgt een groot windmolenpark en een zonneweide met 180 duizend panelen. Maar wat als de zonnepanelen wegens overbelasting niet kunnen worden aangesloten op het net?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden