Zijn drang naar vrijheid werd hem fataal

Marten Fortuyn: 1943 - 2016

De moord op Pim Fortuyn in 2002  was ook het keerpunt in het leven van Marten Fortuyn. Hij werd beroepsbroer. En dat brak hem op. 'Pim heeft mij van mijn identiteit beroofd', zei hij twee jaar geleden in NRC Handelsblad. Hij was van een vrolijke, energieke man veranderd in een wrak. Door de moord op zijn broer was alles kapotgegaan. Hij was vervreemd geraakt van zijn vrouw, was gaan drinken, had zijn bedrijf ten onder zien gaan en was zelfs zichzelf kwijtgeraakt.

Marten Fortuyn bij het wassen beeld van zijn broer Pim. Beeld Joost van den Broek

De 73-jarige Marten Fortuyn overleed zaterdag bij een ontsnappingspoging uit een psychiatrische inrichting waar hij al enige tijd verbleef. Volgens De Telegraaf raakte hij gewond en wilde hij niet meer geholpen worden. Het ging al een tijdje slecht met Marten Fortuyn, laat zijn broer Simon weten tegenover de krant. 'Vanwege zijn geestelijke gesteldheid zat hij op een gesloten afdeling. Hij had echter nog steeds een enorme drang naar vrijheid, zeker tijdens oplevingen. Die is hem nu fataal geworden', meldt Simon die spreekt van een 'triest en droevig einde'.

Marten Fortuyn was de oudste in het rooms-katholieke gezin van zes kinderen. Met zijn veel jongere broertje Pim deelde hij weinig. Hij noemde hem een pestkopje. Marten volgde de hbs in Haarlem-Noord. Hij kwam in dienst bij het farmacieconcern Johnson & Johnson en ging later vanuit zijn woning in België zelf medische apparatuur importeren en bedrijven in Oost-Europa helpen bij de privatisering.

Met zijn jongere broer onderhield hij jarenlang nauwelijks contact. In het voorjaar van 2002 ontkende hij zelfs enkele keren een broer van Pim Fortuyn te zijn. 'Nee hoor, ik ben enig kind', zei Marten dan. Aan Pims ideeën had Marten een broertje dood. 'Die eenkoppige conclusies altijd, daar erger ik me blauw aan. Dat de islam een achterlijke godsdienst was en minister Borst van Volksgezondheid erger was dan Osama Bin Laden.' Hij vond Pim niet bijster slim. 'Zijn intellectuele capaciteiten zijn eigenlijk vrij doorsnee. Ik ben indertijd op één been door mijn opleiding gewandeld, terwijl hij er altijd heel hard voor heeft moeten knokken.'

Na de dood van Pim Fortuyn zei de familie aanvankelijk rust te willen en zo min mogelijk in de publiciteit te willen komen. Op 7 mei 2002, de dag na de moord, vroeg toenmalig LPF-bestuurder John Dost, tijdens het crisisoverleg met premier Kok op het Catshuis, aan Fortuyn waarom híj eigenlijk niet de nieuwe leider werd. Hij gaf geen antwoord.

Hij greep in toen de LPF-bestuursleden Dost en Langendam premier Kok bittere verwijten maakten. 'Ik verhief mijn stem en zei: heren, stop ermee.' Mede daardoor lukte het om afspraken te maken met Kok over het stilleggen van de verkiezingscampagne en het laten doorgaan van de verkiezingen.

Beeld anp

Broederjaloezie

Hij had door de moord ineens een nieuw levensdoel, dat hij later omschreef als 'mijn persoonlijk Armageddon ofwel Titanenstrijd'. Hij voelde zich geroepen de politieke erfenis en de reputatie van Pim Fortuyn te bewaken. Een maand na zijn dood stelde Marten Fortuyn voor 6 mei de Dag van het Volk te maken Aanvankelijk kreeg hij veel lof voor de rol die hij speelde in de dagen na de dood van Fortuyn toen de emoties in Nederland zo hoog opliepen.

Maar dat veranderde in de maanden daarna toen hij zichzelf een steeds gewichtigere rol toekende - die van oudere staatsman. In december 2002 sprak hij het congres van de LPF toe als mental coach en voorspelde ('Lees mijn lippen') 26 zetels bij de verkiezingen van januari (achttien ernaast). Drie weken later verklaarde Fortuyn dat hij niet op de LPF zou stemmen. Vervolgens vergrootte hij de verwarring verder door in januari te melden dat hij zich 'de erfgenaam van het gedachtegoed van Pim' voelde en wél LPF zou stemmen. Tevens kandideerde Fortuyn zich ongevraagd als voorzitter van de partij.

Hij zei geen beroepsbroer te willen zijn ('Ik ben Marten en Pim is Pim') maar deed in de praktijk niet anders. Hij speelde een opvallende rol in het proces tegen Fortuyns moordenaar Volkert van der G. door in het AD een dagelijkse column te schrijven. Binnen de LPF leidde zijn rol tot steeds meer irritatie. Na Pims herbegravenis in Italië, op 20 juli 2002, zei hij: 'Ik hoop aan mezelf toe te komen. Ik wil rust.' Maar tegelijkertijd zocht hij continu de publiciteit. 'In zekere zin ben ik voor de rest van mijn leven veroordeeld om met Pim bezig te zijn', zei hij in maart. 'Het gevaar bestaat dat ik het niet meer kan loslaten, dat realiseer ik me terdege. Maar het is geen obsessie, beslist niet.' Televisiemakelaar Harry Mens zei in deze krant dat sprake was van klassieke broederjaloezie: 'Marten is de oudere broer die door de briljante jongere voorbij is gestreefd en die dat nooit helemaal heeft kunnen verwerken.'

Beeld anp
Beeld anp

Zelfmoord

Telkens als zijn overleden broer weer in het nieuws was, trad hij naar voren. Steevast sprak hij bij de herdenkingen op 6 mei en op conferenties over zijn broer. Hij was druk met de afwikkeling van de materiële erfenis - Pim had grote schulden achtergelaten - en met Volkert van der G., die hij beloofde op te wachten bij diens vrijlating.

In het interview met NRC Handelsblad wenste hij Van der Graaf dood: 'Zelfmoord, een idee voor jou Volkert?' Marten Fortuyn was er al slecht aan toe, toen hij eind vorig jaar bekendmaakte dat hij de politiek in wilde. Hij vertelde dat hij de LPF - de partij van zijn broer - nieuw leven in wilde blazen onder de naam Pim Marten Fortuyn. Hij zou de leiding nemen bij de vorming van een kabinet van nationale eenheid, dat Nederland terug moest brengen naar het jaar 2000. 'Toen hadden we een prima leven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.