Background

Zijn die Fransen nou zo lui of hebben ze een punt?

AMSTERDAM - Staken, het zit de Fransen in het bloed. De regering komt met een hervorming, de bevolking gooit de boel plat. Dus als Sarkozy het waagt de pensioenleeftijd aan te pakken, is het bal.

Beeld reuters

Of zoals Volkskrant-correspondent Ariejan Korteweg het omschrijft: 'De straat op dus. Weer halen de vakbonden de reuzenballonnen uit de kast en laten ze de busjes met schettermuziek aanrukken. Weer zetten de worstverkopers hun walmende kramen op langs de route. Weer lopen vakbondsbazen Chérèque en Thibault vooraan in het cortège. Weer zien veel werknemers af van een dag salaris - want staken, dat betaal je uit eigen zak.'

Wat zijn die plannen dan?
Maar wat zijn dan de pensioenplannen van Sarkozy? En hoe kan het dat de gemiddelde leeftijd waarop mensen stoppen met werken 58,5 jaar is, en met 61,5 gemiddeld het volledige pensioen is bereikt?

Anders dan in Nederland kennen de Fransen alleen een staatspensioen. Zeg maar onze AOW. Pensioenfondsen waaraan de werknemers en werkgevers premie betalen, zijn er niet. De Franse werknemers betalen niet voor hun eigen pensioen, maar voor dat van degenen die nu met pensioen zijn. Alles wat nu moet worden uitbetaald, moet ook nu worden opgehoest.

Maar mensen worden steeds ouder, er is sprake van vergrijzing, en dus kunnen de pensioeninkomsten de pensioenkosten niet dekken. Het verschil daartussen moet worden betaald uit de staatskas. Volgens François Charpentier, schrijver van een standaardwerk over de Franse pensioenen, is het tekort inmiddels opgelopen tot 45 miljard euro. Er moet dus iets gebeuren.

Hogere pensioenleeftijd
De plannen die nu voorliggen, stellen een hogere pensioenleeftijd voor. Van 60 naar 62 jaar voor een gedeeltelijk pensioen, van 65 naar 67 jaar voor een volledig pensioen. De pensioenuitkeringen blijven in de plannen gelijk. Mensen gaan dus langer premie betalen, maar krijgen minder lang uitgekeerd.

Die leeftijdsverhoging geldt overigens niet voor iedereen. Politieagenten, douaneambtenaren, luchtverkeersleiders, hun pensioenleeftijd blijft ongewijzigd. En schrik niet: die ligt voor deze beroepen op 50 jaar.

Wat verder onveranderd blijft in de pensioenplannen: Ambtenaren dragen 7,87 procent bij aan hun pensioen, in de privésector is dat 10,5 procent. Een ambtenarenpensioen wordt berekend over de zes laatste maanden, dat in de vrije sector over de tien beste jaren. Volgens Charpentier hebben ambtenaren deze uitzonderingspositie, omdat Sarkozy dit in 2003 zelf heeft afgesproken, toen hij nog minister van Financiën was.

Tegen deze uitzonderingspositie protesteren de bonden overigens niet. De ambtenaren zijn hun achterban, aldus Charpentier.

Waarom massaal de straat op?
Maar als de pensioenproblematiek zo onhoudbaar is, waarom gaat de bevolking dan zo massaal de straat op?

VK-correspondent Korteweg legt uit: 'De protesten zijn vooral een uiting van een gevoel van onrechtvaardigheid. De gematigde variant is: best mogelijk dat de pensioenleeftijd omhoog moet, maar voor het zover is, moet er eerst elders geld worden gezocht bij de banken, de aandeelhouders, de grootkapitalisten.

Meer radicaal gestemden - en daarvan zijn er veel in Frankrijk - gebruiken elke aanleiding om te protesteren tegen de regering. Parlementair protest heeft geen zin; de stemverhoudingen liggen vast, het regeringsblok wint altijd. Onderhandelingen tussen regering en vakbonden leverden niets op. Dan resteert de straat als enige mogelijkheid.

En aangezien de staat in Frankrijk nog steeds de instelling is die alles beschikt, van de wieg tot het graf, wordt dezer dagen een oude Franse traditie in ere gehouden: die van de stem van het volk, dat zich verheft tegen de machthebbers.'

Pensioencultuur
Daarbij, zegt Charpentier, 'Frankrijk heeft een echte pensioenencultuur. Mensen beginnen er al jong over te praten; hoe lang moet jij nog? Oh, dan vertrekken we samen.'

Vandaar dat zelfs scholieren - tot grote tevredenheid van velen - meedoen aan de protesten. Korteweg: 'De strijd om de pensioenen is nu', zeggen ze. 'Als we nu niet meedoen, is het straks te laat.' Ze beroepen zich ook op de solidariteit tussen de generaties. Ze vinden het onmenselijk om tot je 62ste te moeten werken, niet alleen voor henzelf, maar ook voor de lichting die nu aan de slag is. En, laatste argument, het feit dat het voor jongeren sowieso bijna ondoenlijk is een baan te vinden, maakt een verhoging van de pensioenen onredelijk.

Beeld epa
Beeld afp
 Frankrijk heeft een echte pensioenencultuur  
François Charpentier
Beeld afp
Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.