Zijn de speculanten ooit zo machtig geweest?

De derivatenhandel heeft in 2011 nieuwe records bereikt. Tijd voor financiële non-proliferatie.

Het eerste officiële hedgefonds - hedged betekent afgedekt - werd in 1949 opgericht door de socioloog Alfred W. Jones die het risico van stijgende of dalende koersen op de markt wilde neutraliseren door aan de ene kant aandelen te kopen waarvan hij dacht dat de prijzen zouden stijgen en aan de andere kant aandelen op termijn te verkopen - short te gaan - die in zijn ogen zouden dalen.


Fischer Black en Myron Scholes ontwikkelden in 1973 een wiskundige formule waarmee de prijzen van opties konden worden berekend, zodat risico's konden worden afgedekt. Ze zullen niet gedacht hebben dat ze hiermee financiële massavernietigingswapens creëerden, zoals derivaten nu worden genoemd, net zoals de wetenschappers Ernest Rutherford en Niels Bohr begin vorige eeuw niet dachten dat hun onderzoek naar kernfysica tot de fabricage van atoombommen zou leiden.


In 1971 besloten de VS dat dollars niet meer omwisselbaar waren in goud en eindigde het vaste wisselkoerssysteem van Bretton Woods. Dat leidde tot de ontwikkeling van het valutatermijncontract. In 1973 werd in Chicago de eerste optiebeurs opgericht. De totale inleg in hedgefondsen was toen niet meer dan 3 miljard dollar - een bedrag dat Ray Dalio van 's wereld grootste hedgefonds Bridgewater vorig jaar al aan management fee opstreek.


Vanaf 1980 explodeerde de derivatenhandel. Nadat George Soros in 1992 een miljard dollar had verdiend met het onderuithalen van het Britse pond werden hedgefondsen het favoriete speeltje van speculanten. In juni 2008 - vlak voordat de kredietcrisis escaleerde - zat 1.900 miljard dollar in hedgefondsen. Dankzij de met derivaten gecreëerde hefboom konden ze een vuurkracht van 10.000 miljard (10 biljoen) dollar ontwikkelen. Alleen op de beurzen werden dat jaar 17 miljard derivaten verhandeld. De hedgefondsen en de derivatenhandel hadden het mondiale financiële systeem van de wereld gegijzeld.


Tijdens de G20-topontmoetingen in Londen en Pittsburgh een jaar later werd besloten deze markten aan banden te leggen. 'Elk financieel product, elke financiële markt en elk financieel instituut zal aan regels moeten worden onderworpen', stelde bondskanselier Angela Merkel in 2009.


Er is ook regulering gekomen voor het bankwezen, maar niet voor de financiële markt. Uit de nieuwste cijfers blijkt dat in 2011 op de beurzen een recordaantal van 24 miljard derivaten is verhandeld. De inleg in hedgefondsen is in 2011 voor het eerst boven de 2000 miljard dollar gekomen. Dit jaar wordt een verdere toename verwacht tot 2,25 biljoen dollar.


Van financiële non-proliferatie is niets terechtgekomen. De markten houden de wereld in hun greep.


Reageren? p.dewaard@Volkskrant.NL


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden